Zeven lessen van Ecuador

DRIE PRESIDENTEN in een week. Ecuador, een prettig en gewoonlijk rustig Andesland, maakte deze maand op de nieuwspagina's zijn rentree als bananenrepubliek....

INEKE HOLTWIJK

Les 1. De afzetting van Bucaram is geen overwinning van de democratie, zoals sommigen willen doen geloven. Het maakt eerder duidelijk waaraan het schort in de Ecuadoraanse democratie. Aan het ontslag is geen debat voorafgegaan. De president, afgezet omdat hij niet toerekeningsvatbaar zou zijn, is niet door artsen onderzocht. Bucaram kon worden geloosd omdat de grondwet vaag is op dit punt. In een democratie zijn de spelregels en besluiten transparent. Een vaag recept bederft de pap.

Overigens is dat een probleem in meer Latijns-Amerikaanse landen. In Peru is er de omstreden interpretatie van de herverkiezing van de president. In Brazilië moet bij alles de rechter te pas komen. In Nicaragua schrapte het Hooggerechtshof vorige maand tachtig wetten omdat ze ongrondwettelijk zouden zijn.

Tegelijkertijd werd in Paraguay president Wasmosy teruggefloten. Hij probeerde het leger op te schonen via vervroegde pensionering, zoals dictator Stroessner ook altijd had gedaan.

Les 2. Je moet je beleid verkopen. Oftwel zoals agogen zeggen: het succes van een beslissing is evenredig met de instemming waarmee deze tot stand is gekomen.

Bucaram beloofde in zijn verkiezingscampagne iets, voerde vervolgens het tegenovergestelde uit. Ook dat is geen unicum in Latijns Amerika, maar Bucaram deed niets om de Ecuadoranen te overtuigen van het nut van zijn beleid. Integendeel zelfs. Terwijl hij soberheid voor het volk en prijsverhogingen tot 300 procent decreteerde, vierde zijn zoon feest omdat hij in het half jaar dat zijn vader president was, zijn eerste miljoen dollar had 'verdiend'.

Les 3. Kapitaal en arbeid zijn een machtig verbond. Bucaram is niet weggedemonstreerd. Er is meer nodig om een president ten val te brengen. In Brazilië was het destijds de hebberigheid van de kliek rond president Collor die macht en smeergeld niet wilde delen met andere politici. En Collor had ook veel vijanden gecreëerd onder ondernemers. Bucaram had eveneens politici en ondernemers tegen zich, die zich zorgen maakten over de corruptie en het grove gedrag van de president.

Les 4. Militairen hoeven niet meer zo nodig. De tijden zijn veranderd en de militairen ook. Zij hadden afgelopen week zonder slag of stoot de macht kunnen overnemen, maar ze deden het niet. Een land met grote, economische problemen leiden, is geen sinecure. Het drukt het animo. Net als de te verwachten negatieve reactie van de rest van de wereld. Overeenkomstig de trend in het hele continent zijn de militairen in Ecuador ook tot de conclusie gekomen dat ze zich beter bij hun stiel kunnen houden, en dat is vechten. Niet voor niets wonnen zij de bliksemoorlog tegen Peru.

Les 5. De militairen spelen nog steeds een sleutelrol in de politiek. De episode heeft duidelijk gemaakt hoeveel macht de militairen hebben. De uitkomst en de timing zijn door hen bepaald. Bucaram was verkocht toen de generaals besloten dat zij hem niet meer erkenden. Vervolgens dwongen ze de andere twee kandidaat-presidenten tot een akkoord. Volgens sommigen was zelfs het nachtelijke vertrek van Bucaram uit zijn paleis door de militairen georkestreerd.

Les 5. Aan de klauw kent men de leeuw. Bucaram toert nu over het continent om steun te verzamelen voor zijn comeback. Opmerkelijk genoeg is er veel medeleven. De reacties worden ingegeven door angst van presidenten dat hen hetzelfde zal overkomen.

De meest nadrukkelijke steun kreeg Bucaram van president Menem van Argentinië die hem als enige op het continent nog meer dan een week na zijn afzetting bleef erkennen als de enige president van Ecuador. Menem beschikt in tegenstelling tot Bucaram over een partij, een meerderheid in het parlement en een scherpe politieke intuïtie. Maar voor de rest dringen zich de overeenkomsten op.

Menem is ook een paljas-president die voetbalt, in Porsches rijdt, verkleed te paard gaat en zich met fotomodellen laat fotograferen. Hij scoort in peilingen bijna net zo beroerd als Bucaram; zijn regering staat bekend als corrupt; hij verzamelde ook een kliek grijpgrage vrienden en familieleden om zich heen. En afgelopen weken waren er grote demonstraties tegen zijn economisch beleid dat overigens model stond voor dat wat Bucaram wilde invoeren. Bucaram liet zich zelfs souffleren door Menems goeroe, ex-minister Domingo Cavallo.

Sommige analysten in Argentinië geloven dat Menems adhesie vooral was ingegeven door zakelijke belangen. De Argentijnse bedrijven die in Argentinië vet hebben verdiend aan de privatisering, zouden ook in Ecuador contracten krijgen, had Bucaram beloofd.

Les 7. Ook The Economist glijdt wel eens uit. Sane and sober (Verstandig en nuchter) noemde het lijfblad van opinieleiders in de wereld Bucarams voorgenomen economische hervormingen. Bucaram werd getekend als een moedig man die eindelijk deed wat allang had moeten gebeuren en die hoogstens het nadeel had van incompetente medewerkers en een autoritaire bestuursstijl. Vijf weken later werd de dolle danser afgezet met instemming van de Ecuadoranen.

Ineke Holtwijk

Meer over