Reportage

Zelfs na het bloedbad op hun basisschool zijn veel bewoners van Uvalde vóór het dragen van wapens

De moord met een legaal verkregen semi-automatisch geweer op negentien kinderen in Uvalde leidt in de VS tot een hernieuwde roep om strengere wapenwetgeving. Maar de pro-wapenlobby is diep geworteld in Texas, de staat waar dit weekeinde de jaarlijkse wapenconferentie van de NRA wordt gehouden.

Maral Noshad Sharifi
Voetbalteamgenootjes van het gedode meisje Tess Mata rouwen bij de kruizen die bij de school zijn opgericht.  Beeld AFP
Voetbalteamgenootjes van het gedode meisje Tess Mata rouwen bij de kruizen die bij de school zijn opgericht.Beeld AFP

Pete Garza (56) heeft witte rozen meegenomen, voor elk slachtoffer één. Met een bos van 21 stuks loopt hij over straat in Uvalde, Texas. Hij is op weg naar de basisschool waar dinsdag zijn nicht, lerares Eva Mireles, en twintig anderen werden doodgeschoten. ‘Je mag hier pas op je 21ste een biertje’, zegt hij verdrietig, ‘maar die jongen kon op z’n 18de een semi-automatisch geweer kopen. Dat is toch krankzinnig?’

Meer inwoners van Uvalde lopen er deze dagen verslagen bij. Met gebogen schouders, hoofden op de vloer gericht, gaan ze van buurtcentrum naar wake en terug naar het schoolgebouw, om hun verdriet te uiten en medeleven te betuigen.

Bij de fontein stort een oude vrouw zich huilend op een houten hart. Het is een gedenkteken, voor de 10-jarige Layla Salazar. ‘Ik zal voor altijd van je houden, mijn prachtige kleindochter’, schrijft ze erop met trillende handen. De letters slingeren alle kanten uit. Haar man, Layla’s opa, houdt haar met twee armen vast zodat ze niet omvalt.

De lokale krant is vandaag pikzwart, met voorop alleen de datum die de stad voor eeuwig zal tekenen: 24 mei 2022. Toen liep de 18-jarige Salvador Ramos de Robb Elementary School binnen, gijzelde hij een uur lang een klas groep 6-leerlingen en begon te schieten. Ouders die het gebouw wilden binnenstormen, werden door de politie tegengehouden. Sommige lichamen waren zo verminkt dat ze met DNA-techniek moesten worden geïdentificeerd. Een leerling smeerde het bloed van een klasgenoot op haar eigen lijf om de schutter te laten denken dat ze al dood was. Ramos werd door de politie gedood.

De zwarte voorpagina van lokale krant Uvalde Leader News. Beeld AFP
De zwarte voorpagina van lokale krant Uvalde Leader News.Beeld AFP

‘Zeventien jaar werkte mijn nicht hier’, zegt Garza vlak bij het schoolgebouw. ‘Dit had nooit mogen gebeuren. Ik vind het een schande dat tieners zonder vergunning zulke zware wapens kunnen kopen.’ Hij struikelt bijna over de dikke kabels die overal over de stoep liggen. De omgeving rond de school is veranderd in een mediacircus van camera’s, lichtinstallaties en producers die in microfoontjes roepen.

Voordat hij zijn bos witte rozen neerlegt, wil Garza nog iets kwijt. ‘Begrijp me niet verkeerd, hè’, zegt hij. ‘Ik ben niet tegen wapens.’

Schietpartijen

In heel de Verenigde Staten is de discussie over wapenbezit weer opgelaaid. Dit was dodelijkste schietpartij op een school sinds 2012, toen in de plaats Sandy Hook 26 mensen omkwamen, van wie twintig kleine kinderen. Men riep, net als nu, dat zoiets nooit meer mocht gebeuren. Maar het gebeurde daarna nog vaak. Dit jaar alleen al vonden er 27 schietpartijen plaats op Amerikaanse scholen waarbij doden of gewonden vielen. Amerika is het enige land ter wereld waar dit om de haverklap gebeurt.

Een meisje huilt in de armen van haar moeder bij een gedenkplaats die bij de school is neergezet. Beeld AFP
Een meisje huilt in de armen van haar moeder bij een gedenkplaats die bij de school is neergezet.Beeld AFP

De gevolgen zijn enorm. Sinds 1999 kregen 311 duizend leerlingen te maken met een schietpartij op school, blijkt uit onderzoek van The Washington Post. Van hen kwamen 185 om, 369 raakten gewond – en dan zijn er nog de duizenden die het zagen gebeuren, overleefden, maar er toch door werden getekend.

Zondag zal president Joe Biden Uvalde bezoeken. ‘Wanneer komen wij in godsnaam in opstand tegen de wapenlobby?’, verzuchtte hij deze week al in een toespraak.

De wapenwetten van Texas behoren tot de soepelste van het land, mede door toedoen van de wapenlobby. In een gemiddeld jaar sterven er in deze staat zo’n 3.600 mensen door wapengeweld. Tot september 2021 had de schutter nog een vergunning nodig om aan zijn wapen te komen, maar dat obstakel werd door de Texaanse gouverneur Greg Abbott afgelopen jaar van tafel geveegd.

Wapenbezit zit in Texas diep ingebed in de cultuur. Dat hoor je terug, ook nu, in Uvalde.

‘Thoughts and prayers’

‘Onze kinderen worden afgeslacht!’, huilt Menda Meta (54) voor de reusachtige paardensporthal waar woensdagavond de wake voor de slachtoffers wordt gehouden. Binnen luisteren de aanwezigen naar de pastoor die vertelt dat hij die ochtend niet had willen opstaan, om niet onder ogen te hoeven zien wat voor gruwelijks zich heeft afgespeeld in zijn stad. Meta zat als kind zelf op de Robb Elementary School, haar kinderen ook.

Net als Pete Garza spreekt ook Menda Meta zich niet uit tegen wapenbezit. ‘Ik heb er drie in mijn slaapkamer’, zegt ze. Haar dochter leerde ze op haar 15de al jagen op duiven en konijnen. ‘We eten hier wat we doden. Dát is Texaanse cultuur.’

Maar de semi-automatische wapens die tieners in Texas zonder vergunning en zonder achtergrondcheck kunnen aanschaffen: die zijn een ander verhaal.

Ook de Republikeinse senator Ted Cruz en de gouverneur Abbott zijn aanwezig in de zaal. Die kan Meta niet onder ogen zien, zegt ze. ‘Die mannen sturen hun eigen kinderen veilig naar privéscholen. Hun kinderen hebben geen last van dit soort schietpartijen. Wij gaan hier dood, niet zij! Ze hebben het steeds over thoughts and prayers, maar wij willen dat ze de wapenwetten veranderen.’

Wapenlobby

Veel bewoners van Uvalde zijn vóór het dragen van wapens. Ze willen zichzelf kunnen verdedigen als het nodig is en ze willen kunnen jagen. Maar ze willen ook maatregelen: controle, begrenzing, vergunningen. Een meerderheid van de Amerikanen is het daarmee eens. En in de rest van Texas is er ook een kleine meerderheid voor te vinden. Maar de Republikeinse politici in Texas weigeren.

Zelfs na het bloedbad deze week willen zij niet praten over het veranderen van de wapenwetten. Gesteund door conservatieve media en de wapenlobby-organisatie NRA beroepen zij zich ook nu op het Tweede Amendement van de grondwet, waarin het recht om een wapen te bezitten en te dragen is vastgelegd.

Een inwoner van Uvalde knielt en bidt voor de kinderen en leraren die vermoord werden tijdens de schietpartij op Robb Elementary School. Beeld AP Photo / Jae C. Hong
Een inwoner van Uvalde knielt en bidt voor de kinderen en leraren die vermoord werden tijdens de schietpartij op Robb Elementary School.Beeld AP Photo / Jae C. Hong

‘Als staat en samenleving moeten wij meer doen voor geestelijke gezondheid’, zei gouverneur Abbott woensdag tijdens een persconferentie. Dit is de veelgehoorde repliek van conservatief Amerika: aandringen op meer psychische hulp om nieuwe bloedbaden te voorkomen. Maar in april bezuinigde Abbott zelf 211 miljoen dollar op het budget dat in Texas naar geestelijke gezondheid moest gaan.

Abbott is een goede vriend van de NRA, die zijn herverkiezingen ondersteunt. ‘Abbott heeft meer dan twintig pro-wapenwetten getekend’, schreef de NRA trots in een steunbetuiging.

Dit weekend zal Abbott in Houston, 450 kilometer verderop, vele duizenden wapenbezitters toespreken op het jaarlijkse NRA-congres. Hij zal dat vanwege de schietpartij niet meer live doen, maar in een videoboodschap. Senator Ted Cruz en oud-president Donald Trump zullen er wel aanwezig zijn om een toespraak te houden. Een boodschap daar zal zijn: als leraren nou ook wapens zouden dragen, zou het niet zo uit de hand kunnen lopen als in Uvalde.

Gebroken hart

‘Die geluiden hoor je hier ook’, zegt Ebanni Esquibel (15), leerling op een andere school in Uvalde. Terwijl de schietpartij bezig was werden uit veiligheidsoverweging de deuren van alle scholen gesloten. Urenlang zat Esquibel opgesloten met haar klasgenoten. ‘Onze leraar vroeg ons of we het fijn zouden vinden als zij ook wapens zouden dragen. De meeste leerlingen zeiden: ja. Dan zou de dader sneller neergeschoten kunnen worden.’

Esquibel is het daar niet mee eens. Toen ze zelf de leeftijd had van de slachtoffers, zat ze ook op de Robb Elementary School. Onder de slachtoffers was haar oude juf, de 46-jarige Irma Garcia. ‘Ze was lief en grappig en ze hield van de muziek van Queen. Ze leerde mij goede essays te schrijven.’ Donderdag overleed ook de man van juf Garcia, aan een hartaanval, volgens zijn familie door ‘een gebroken hart’. Vier kinderen zijn hun beide ouders kwijt.

Esquibel heeft sinds de schietpartij last van survivor’s guilt, vertelt ze, terwijl achter haar de bezoekers van de wake naar buiten stromen. Ze worden opgewacht met limonade en quesadillas. ‘Ik kan het niet verteren dat ik die dag gewoon weer mijn moeder zag, maar de kinderen op die basisschool dat nooit meer zullen doen.’

Meer over