NieuwsArcheologie

Zeldzaam: twee Nederlandse scheepswrakken geïdentificeerd

De identificatie van oude schepen die verzwolgen werden door de Zuiderzee is zeldzaam, maar nu is het twee keer raak. Dit blijkt uit onderzoek van maritiem archeologen.

De Hoop vergaat bij Lemmer in 1909 Beeld .
De Hoop vergaat bij Lemmer in 1909Beeld .

Schìpper Sije van Dijk uit Lekkum zag zijn tjalk in een paar minuten naar de bodem van de Zuiderzee verdwijnen. Dankzij maritiem archeoloog Yftinus van Popta is het wrak in de Noordoostpolder nu geïdentificeerd. Van Popta vond ook de naam van een tweede scheepswrak op dezelfde locatie. Bijzonder, want van de meer dan 450 wrakken in Flevoland zijn er minder dan tien bij naam bekend.

Zoektocht door archieven en oude kranten

Het schip de Drie Gebroeders van Sije van Dijk, zonk op 28 juni 1909, op ‘een uur gaans’ van Lemmer. Van Popta vond de naam van de tjalk in een handgeschreven vondstmelding uit 1947. Een polderwerker was bij de verkaveling van het land op scheepsresten gestuit, maar kreeg van de werkopzichter opdracht de vondst weer toe te dekken.

‘Het ging om twee wrakken, waarbij van één kennelijk een onderdeel met de naam gevonden was: de Drie Gebroeders’, aldus van Popta. ‘Drie Gebroeders’ was in de negentiende en vroege twintigste eeuw een veelvoorkomende scheepsnaam. Maar na een zoektocht door archieven en oude kranten lukte het Van Popta om de vondst met zekerheid te identificeren als het schip van Geerts. ‘Ik vond een wrakpeiling die ik kon omrekenen naar moderne coördinaten en die klopten met de vindplaats van het scheepswrak. De naam van het schip klopte en de lading – zand – klopte met wat er in de melding uit 1947 stond.’

Overboord geblazen

Dankzij de identificatie van het wrak, kon Van Popta reconstrueren wat er op de locatie (‘Een veld vol aardappels’) gebeurde. ‘Het schip is op een perfect rustige dag lekgeslagen op de resten van een schip dat een paar maanden eerder op die plek was vergaan. De schipper en zijn familie werden gered door vissers uit Lemmer.’ De toedracht van het ongeluk komt overeen met de vondstmelding uit 1947, waarop sprake is van twee wrakken op hetzelfde perceel.

Dankzij de vondstmelding en de toedracht van het ongeluk met de Drie Gebroeders, lukte het Van Popta ook het andere wrak te identificeren. ‘Het gaat om De Hoop van schipper Geert Dinkla uit Ten Post in Groningen, gezonken op 19 april 1909, toen een zware windvlaag de roef (kajuit) van het schip blies. De schipper zelf werd overboord geblazen, zijn vrouw, zes kinderen en de schippersknecht verdronken bij de ramp.’

Schipper Geert Dinkla op latere leeftijd. Zijn vrouw, zes kinderen en de schippersknecht verdronken bij de ramp. Beeld Groningen archief
Schipper Geert Dinkla op latere leeftijd. Zijn vrouw, zes kinderen en de schippersknecht verdronken bij de ramp.Beeld Groningen archief

‘Een paar weken na de ramp spoelden de lichamen aan in plaatsen als Urk, Wieringen en Enkhuizen. Schipper Dinkla is in een week tijd bij iedere begrafenis geweest. Het verhaal maakte destijds zo’n indruk dat koningin Wilhelmina hem vijftig gulden ondersteuning gaf, omgerekend bijna 600 euro.’

Een kleine historie

Maritiem archeoloog Wouter Waldus, zelf niet verbonden aan het onderzoek, noemt de identificatie van de schepen ‘een geweldig resultaat.’ ‘Normaalgesproken blijf je bij een wrakvondst in algemene termen: materiaal, bouwwijze, lading. Nu kun je een kleine historie schrijven van wat er is gebeurd. Heel bijzonder. Je kunt niet dichter bij de mensen komen.’

Van Popta wil graag onderzoek doen op de wraklocatie, een perceel net ten westen van snelweg A6 ter hoogte van benzinepomp Lemster Hop. ‘De scheepsresten zijn in 1947 toegedekt. Acht jaar later zijn de wrakken geregistreerd als ‘afgeschreven’, niet meer te vinden, maar dat kan ook betekenen dat er niet op de juiste plaats is gezocht. Misschien vinden we geen compleet schip, maar ik ben vrij zeker dat we nog resten aantreffen.’

Meer over