Nieuws

Zeldzaam eensgezind geven Britten af op Europese Unie

De grenzen dicht voor vaccin-export vanuit de EU naar het Verenigd Koninkrijk? Grenscontroles zelfs tussen Ierland en Noord-Ierland om doorvoer te verhinderen? De overzijde van de Noordzee ontstak eensgezind in razernij na het eenzijdige besluit dit weekend van de Europese Commissie.

Boris Johnson gaat langs in een vaccinatiecentrum in Batley. Beeld REUTERS
Boris Johnson gaat langs in een vaccinatiecentrum in Batley.Beeld REUTERS

Remainers en Brexiteers, Ieren en Engelsen, Noordierse republikeinen en Noordierse unionisten. Vijf jaar lang hebben ze met elkaar overhoop gelegen over Brexit, maar na het Brusselse optreden afgelopen vrijdag is er een merkwaardig soort eenheid op de Britse eilanden ontstaan.

‘Uiterst ongelukkig’, een eufemisme voor woedend, was de Ierse premier Micheal Martin toen hij vrijdagavond via sociale media vernam dat Brussel grenscontroles tussen Ierland en Noord-Ierland wilde instellen. Het activeren van artikel-16 was volgens de Europese Commissie nodig om te voorkomen dat vaccins via een achterdeur, oftewel Noord-Ierland, hun weg zouden vinden naar de rest van het Verenigd Koninkrijk.

In de praktijk betekende dat het instellen van een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland, de grens waarover bij de brexitonderhandelingen vijf jaar lang is gesproken, de politiek beladen grens die er volgens Brussel, en Londen, nooit ofte nimmer mocht komen. En opeens dreigde deze ‘nucleaire optie’ in werking te worden gesteld, een inbreuk op het Goede Vrijdag-akkoord waarover de Britse noch de Ierse regering op de hoogte was gesteld.

Tijdens telefoongesprekken met Ursula von der Leyen zou Martin zelfs hebben gedreigd om de Amerikaanse president Joe Biden in te schakelen. Brussel krabbelde snel terug, sprak van een fout en een blunder, maar de Ieren zullen deze episode niet snel vergeten. Jarenlang heeft Dublin nauw met Brussel samengewerkt om vervolgens, zoals het in de Engelse taal heet, onder de bus te worden gegooid.

In Noord-Ierland zorgde het Brusselse voornemen voor een zeldzame consensus. De eerste minister, Arlene Foster, leider van de pro-Britse DUP, noemde het ‘een ongelooflijk vijandige daad’, iets waar het pro-Ierse Sinn Fein het min of meer eens was. ‘Dit had nooit gemogen, het was een fundamentele fout van EU-zijde’, zei Michelle O’Neill, eraan toevoegend dat artikel-16 een recept is voor een Verenigd Ierland.

Von der Leyen voerde ook twee telefoongesprekken met de Britse premier Johnson, die heen eveneens verzocht de noodmaatregel in te trekken. Hij zorgde er ook voor dat de 3.5 miljoen doses van het Pfizer-vaccin, lang geleden door Londen besteld, ongehinderd van België naar Groot-Brittannië worden verscheept. Johnson waarschuwde dat exportbeperkingen zouden hebben geleid tot grotere sterfte onder Britse bejaarden.

De exportbeperkingen zijn in het Verenigd Koninkrijk ervaren als een anti-Britse maatregel. Immers – anders dan de Noord-Afrikaanse landen, Wit-Rusland, de Balkanstaten, de Oekraïne, het Nabije Oosten, Zwitserland, IJsland en Noorwegen – stonden de Britten niet op de lijst van landen die uitgezonderd waren van de beperkingen. De aartsbisschop van Canterbury Justin Welby, doorgaans uiterst EU-gezind, noemde het besluit onethisch.

Hij was niet de enige Remainer die kritiek leverde op Brussel. Terwijl de Brexiteers het vaccinatiebeleid jubelend omschreven als het eerste grote Brexit-succes, ergerden Remainers zich aan de acties van Brussel. En van Parijs, waar Emmanuel Macron had gesuggereerd dat het Oxfordse AstraZeneca-vaccin niet werkt bij 65-plussers en beweerde dat de vaccinatierace helemaal geen ‘reclame voor Brexit’ is.

‘Macron onbeschoft, Von der Leyen onhandig, Brussel een koeionerende en trage pestkop’, tweette oud-hoofdredacteur Lionel Barber van de EU-gezinde Financial Times, ‘Wat is er niet prettig aan Brexit? Genoeg, is het antwoord, maar het vaccinatieverhaal heeft aangetoond waar een ondernemende, onafhankelijke natie met een sterke wetenschappelijke fundering zoal toe in staat is. PS: Ik glunder niet.’

The Observer schreef in een commentaar dat de vaccinatiecrisis ‘de Europese Unie op zijn slechtst heeft laten zien, en Groot-Brittannië, daarentegen, op zijn best.’ De EU-gezinde zondagskrant ging zelfs zover om vraagtekens te zetten bij het functioneren van Von der Leyen. ‘De commissievoorzitter heeft een serie fouten en fouten beoordelingen gemaakt tijdens de pandemie. De jongste blunder zal de twijfel over haar leiderschap versterken.’

LEES VERDER

Overladen door kritiek, piekert EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen niet over excuses. Ze is onverbloemd tevreden over de Europese vaccinatieaanpak. ‘Er zijn altijd pieken en dalen.’

Meer over