Zegt u het maar: Trump of Underwood?

De première van het sterke vierde seizoen van House of Cards viel slim in het Amerikaanse verkiezingsgeweld. Wat is gekker, de werkelijkheid of de fictie?

Frank Underwood (Kevin Spacey) in House of Cards. Beeld Netflix
Frank Underwood (Kevin Spacey) in House of Cards.Beeld Netflix

Obama is een fan van de serie. Probeert u zich voor te stellen hoe de president van de Verenigde Staten na een potje zinloos armpje drukken met de Senaat of worstelend met een buitenlandse crisis, af en toe het fictieve universum van House of Cards betreedt. Dat house of cards is sinds het einde van het tweede seizoen ook werkelijk het Witte Huis, waar het echtpaar Underwood vorstelijk resideert en als in een eigentijds koningsdrama van Shakespeare een steeds langer wordende stoet geesten uit het verleden achter zich aan sleept. 'Poe, die gast krijgt wel veel gedaan', zou Obama over president Frank Underwood hebben gezegd, met dat benijdenswaardige gevoel voor komische timing, waarmee we begrijpen dat hij ook wel inziet dat de methode-Underwood - het psychopatische presidentsschap - geen navolging verdient.

Het vierde seizoen werd vrijdag 4 maart op Netflix geplaatst, in de week van Super Tuesday. Net als in het echte leven, geen toeval natuurlijk, speelt het vierde seizoen zich tijdens de voorverkiezingen af, waarbij Frank Underwood, als zittende president, de kandidaat van de Democraten moet worden, terwijl in het Republikeinse kamp een Kennedy-achtige familie - belachelijk aantrekkelijk - zich klaarstoomt voor de verkiezingen.

Het derde seizoen van House Of Cards, waarin de Underwoods zich proberen te settelen in het Witte Huis en de wereldpolitiek, leek dramatisch gezien de weg kwijt. In de eerste twee seizoenen volgden we Frank en Claire Underwood (Kevin Spacey en Robin Wright) terwijl ze zich een weg omhoog klauwden naar het hoogste ambt. Toen ze daar eenmaal waren beland, leek schrijver en producent Beau Willimon het spoor bijster. Voor de afhakers: het vierde seizoen is het beste tot nu toe. Het is het drama van de presidentiële race, in fictie kennelijk net zo belangrijk als in het echte leven, dat de dertien nieuwe afleveringen richting en spanning geeft.

Frank en Claire Underwood (Kevin Spacey en Robin Wright). Beeld David Giesbrecht / Netflix
Frank en Claire Underwood (Kevin Spacey en Robin Wright).Beeld David Giesbrecht / Netflix

Dramatische mogelijkheden

Eindelijk komen de geesten uit het verleden (Macbeth ligt vast beduimeld op het schrijfbureau van Willimon) terug om de rekening te vereffenen, al was het maar door het introduceren van een vasthoudende onderzoeksjournalist, die achter een paar krankzinnige geruchten aangaat. Na het Oscarwinnende Spotlight is dit het tweede recente bewijs dat deze vorm van journalistiek belangrijke dramatische mogelijkheden biedt.

Willimon introduceert nog een paar nieuwe personages, van wie Ellen Burstyn, als de moeder van Claire, het belangrijkste is. Burstyns rol, als een stervende zuidelijke grande dame is een triomf, in haar liefdeloze relatie met haar dochter en de minachting die ze nog altijd koestert voor haar schoonzoon. Die mag nu wel president zijn, zij kan niet vergeten dat hij van de verkeerde kant van het spoor komt.

In de George W. Bush-jaren fungeerde het Witte Huis uit de populaire serie The West Wing (Aaron Sorkin, 1999-2006) als een vluchtheuvel voor Amerikanen die het Witte Huis van de haviken en neoconservatieven graag inruilden, al was het maar een uurtje per week, voor het kabinet Bartlet, genoemd naar de fictieve Democraat Jed Bartlet (Martin Sheen).

Ellen Burstyn in het nieuwe seizoen van House of Cards. Beeld Netflix
Ellen Burstyn in het nieuwe seizoen van House of Cards.Beeld Netflix

Bijrol van de Ku Klux Klan

Kort door de bocht zou je de Underwoods de tegenhanger van de empathische Obama's kunnen noemen. Niet zozeer ideologisch, want Frank Underwood is een Democraat in hart en nieren, maar eerder moreel. Want, en dat is langzamerhand geen spoiler meer, Underwood heeft psychopatische trekken - en bloed aan zijn handen. De personages van Frank en Claire Underwood sluiten ook aan bij de trend in televisiedrama's (post-West Wing) waarbij de held de kijker verleidt hem te volgen naar gene zijde, waar je hoopt dat de hoofdpersoon wegkomt met moord; van Penoza tot Narcos, van Breaking Bad tot House of Cards.

Amerikaanse critici hebben de afgelopen anderhalve week herhaaldelijk opgemerkt dat de fictie van House of Cards op dagelijkse basis wordt overtroffen door de Republikeinse voorverkiezingen, waar een onwaarschijnlijke cast in een eindeloos kooigevecht verwikkeld lijkt. En soms is er even contact tussen de twee werelden, bijvoorbeeld door de onverwachte bijrol van de Ku Klux Klan.

In een van de afleveringen duikt een vooroorlogse foto op van de vader van Frank Underwood met een lid van de Klan: het kost hem de voorverkiezing in South Carolina. Underwood beseft meteen in welk gevaar hij zich bevindt als die foto opduikt en moet zijn retorisch talent inzetten om de vlek weg te werken. Vergelijk dat met de manier waarop Trump geen enkele poging deed zich te distantiëren van een warme aanbeveling van een Klan-voorman. In het rumoer dat hierover ontstond, dook ook het verhaal op dat de vader van Trump in 1927 bij een Ku Klux Klan-manifestatie werd gearresteerd. Zegt u het maar: Trump of Underwood?

Na een week van tenenkrommende grappen van mannen met slecht haar die een gooi doen naar het Witte Huis, verzuchtte de criticus van de The New Yorker dat hij liever zijn tijd doorbracht met de fictieve Underwoods. Door en door verdorven, maar je weet één ding zeker: ze nemen het presidentschap bloedserieus.

Fictieve presidenten

Er zijn analisten genoeg die beweerd hebben dat de fictieve Amerikaanse presidenten een wegbereider zijn van de echte presidenten. In het laatste seizoen van The West Wing (2006) won de Democratische kandidaat Matt Santos (Jimmy Smits) de verkiezingen: de eerste Latino in het Witte Huis. Al eerder waren er zwarte presidenten geweest. In 1998 speelde Morgan Freeman de president in de rampenfilm Deep Impact: op zijn schouders de zware taak om de Apocalyps aan te kondigen, met die prachtige stem; alsof God zelf met een dienstmededeling komt. En in de serie 24 (een andere favoriet tijdens de Bush-jaren) zat de zwarte president Palmer (Dennis Haybert) in de Oval Office. Opmerkelijk was dat hun kleur geen rol van betekenis speelde: ze waren vanzelfsprekende presidenten, en de kijker moest er maar aan wennen.

In de populaire HBO-serie Veep speelt Julia Louis-Dreyfus (vice-) president Selina Meyer, alleenstaande vrouw met een dochter. Vier Emmy's won Louis-Dreyfus voor deze rol, en als Hillary Clinton als eerste vrouw president van de Verenigde Staten (no. 45) wordt, dan kan zij de geschiedenisboeken in als de fictieve voorloper.

In de populaire HBO-serie Veep speelt Julia Louis-Dreyfus (vice-) president Selina Meyer, alleenstaande vrouw met een dochter. Beeld
In de populaire HBO-serie Veep speelt Julia Louis-Dreyfus (vice-) president Selina Meyer, alleenstaande vrouw met een dochter.Beeld
Meer over