Zege slechts het einde van het begin van Majors lijden

Twaalf dagen geleden trad John Major af als Conservatief partijleider, uitsluitend met de bedoeling door de verkiezingen van gisteren een beter mandaat te krijgen....

Van onze correspondent

LONDEN

Heeft hij dat? Hoogstwaarschijnlijk niet.

Toen Major in november 1990 Margaret Thatcher opvolgde kreeg hij 50 procent van de stemmen in de Conservatieve fractie. Je zou dus zeggen: de 66 procent van nu is een flinke verbetering.

Dat klopt meteen al niet. In 1990 waren er drie kandidaten, want ook Michael Heseltine en Douglas Hurd waren in de slag. Zij kregen samen die andere helft. Hoezeer John Redwood gisteren ook als 'zware kandidaat' omhoog werd geprezen door het Majorkamp, hij was veel zwakker dan Hurd of Heseltine.

Major werd vijf jaar geleden gezien als de man die het best de erfenis van Thatcher zou kunnen beheren. Tegen de verwachting in won de nieuwe leider in 1992 zelfs algemene verkiezingen, geholpen door een in de eindspurt falende Kinnock.

De Conservatieven stonden er tot gisteren hopelozer voor dan ooit sinds de oorlog. Maandenlang heerste in de Tory-fractie een geruchtenoorlog: Major moet weg, met hem winnen we geen verkiezingen. Enquêtes maakten het niet beter. Meer dan honderd fractieleden konden hun zetel bij de eerstvolgende verkiezingen wel vergeten.

Er was paniek. Een veel publiciteit trekkende groep eurorebellen maakte de premier het leven nog moeilijker. Zelfs het kabinet telde ministers die Majors Europa-politiek trachtten te dwarsbomen. Er waren drie bastards, zoals de premier zich in een onbewaakt ogenblik liet ontvallen. Iedereen kende ze: Peter Lilley, Michael Portillo en John Redwood.

Openlijk gesteund door Tory-grandees als de Lords Tebbit en Parkinson en minder openlijk, maar toch zeer duidelijk, door Barones Thatcher, probeerden deze bastards de politiek van het kabinet te beïnvloeden: vooral anti-Europeser dan Major wilde, terug naar oude thatcheristische waarden met minder overheidsinvloed en meer persoonlijke vrijheden.

Aan dezelfde kabinetstafel zat ook Michael Heseltine die bepaald niet wars is van overheidsbemoeienis wanneer hem dat de moeite waard lijkt voor de Britse handel en industrie en die onverdeeld pro-Europees is. De splitsing in de partij liep ook door in het kabinet.

Vandaag komt Major met een kabinetswijziging die de 'verzoening' moet weerspiegelen die de premier in de laatste dagen van de verkiezingsstrijd predikte. Maar verzoening staat weer diametraal tegenover het 'put up or shut up' waarmee Major de campagne inging.

Het zou kunnen dat de premier voldoende aan de wensen van de eurorebellen tegemoet denkt te komen door de huidige minister van Binnenlandse Zaken Howard naar Buitenlandse Zaken te schuiven. Howard is eurosceptisch maar tot dusver strikt loyaal jegens Major.

Een beetje verdrongen in het publicitaire geweld van de laatste dagen is dat Major zelf meer eurosceptisch lijkt te zijn geworden. Hij sluit een referendum over komende grote Europese beslissingen niet meer uit. Tot voor kort was hij fel tegen zo'n volksraadpleging omdat hij het parlement mans genoeg achtte de desbetreffende besluiten te nemen.

De meeste eurorebellen zijn ook tegen zulke referenda, maar eurosceptici in meerderheid vóór. Ook bij Labour vind je trouwens voorvechters van zulke referenda, maar dan op de uiterste linkervleugel.

Meer cynische beschouwers van het politieke spel in Westminster menen dat John Major er geen eigen politieke mening op na houdt, dat hij vóór alles uit is op machtsbehoud voor zichzelf en zijn partij en dat hij daarom bereid is zich voor deze 'verzoening' in alle bochten te kronkelen die je kunt bedenken.

Lord Tebbit heeft natuurlijk gelijk met zijn uitspraak van gisteren dat de interne tegenstellingen blijven bestaan, ondanks de euforie die zich na de uitslag van de meeste Tory-fractieleden lijkt te hebben meester gemaakt. Tebbit: 'De erosie blijft en dat kan niet anders worden tegengegaan dan met een politieke koerswijziging.'

De komende maanden moet Major het onverzoenlijke verzoenen. Hij beloofde no change, geen verandering van politieke koers. Het is moeilijk te zien hoe hij dat kan bewerkstelligen. Per slot sprak gisteren eenderde van de fractie zich tegen hem en zijn politiek uit.

Hoogst interessant zal de houding van de traditioneel pro-Conservatieve pers worden in de komende tijd. Gistermorgen verklaarden The Daily Telegraph, The Times, The Sun en Daily Mail zich en bloc tegen Majors aanblijven. De Daily Telegraph pleegde een dag eerder zelfs 'verraad' door de premier om een persoonlijk stuk te vragen waarin hij voor zichzelf mocht pleiten. Maar Major was niet verteld dat pal daarnaast een commentaar van hoofdredacteur Max Hastings zou prijken: weg met hem.

De Daily Mail plaatste gisteren zelfs een hoofdartikel op de voorpagina met de kop: 'Time To Ditch The Captain' - 'Tijd om de kapitein overboord te zetten'. Met een tekening van de 'Toryanic' die zich te pletter vaart op een ijsberg die de gestalte heeft van Tony Blair.

Dit is niet het eind van John Majors lijdensweg. Dit is slechts het einde van het begin.

Henk Strabbing

Meer over