NieuwsSURFDRAMA SCHEVENINGEN

Zeeschuim is niet giftig, maar wel verraderlijk, bleek in Scheveningen

De zoektocht naar vermiste surfers in Scheveningen. Beeld Robin Utrecht / ANP

De golven waarin maandag vijf ervaren surfers de dood vonden, waren bedekt met een dikke laag schuim. Is dat gelige sop gevaarlijk?

Welke rol speelde het zeeschuim bij het ongeluk in Scheveningen waarbij maandagavond vijf ervaren surfers om het leven kwamen? Het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) gaat onderzoek doen naar het gelige schuim dat wordt gevormd door algen en dat mogelijk heeft bijgedragen aan de tragedie. ‘We hebben monsters genomen en laten daarvan versneld analyses maken. We kijken ook naar de omstandigheden die het mogelijk maakten dat zo’n dikke schuimlaag kon ontstaan’, zegt NIOZ-onderzoeker Katja Philippart.

Het schuim dat zich voor de kust bij het Scheveningse havenhoofd onder invloed van harde wind op de fatale avond had verzameld, is afkomstig van een algensoort die normaal al voorkomt in de Noordzee en in het voorjaar tot bloei komt. Aan het einde van de bloeiperiode vallen bolletjes van algencellen uit elkaar en komt er een eiwitachtig restmateriaal vrij dat door wind en golfslag wordt opgeklopt tot schuim dat op het water blijft drijven. Philippart: ‘Was het wind die zorgde voor die dikke schuimlaag, of waren er uitzonderlijke dichtheden van algen in het water? Dat willen we graag weten.’

Andere soorten

Volgens getuigen was de laag schuim bij het havenhoofd op sommige plekken meer dan een meter dik. Het schuim bestaat uit plakkerige belletjes. ‘Badschuim glijdt van je handen af, zeeschuim blijf plakken. Het plakt aan alles wat in het water drijft.’ Het schuim bestaat voor een groot deel uit lucht en wordt na verloop van tijd weer vloeibaar. Of je kunt stikken als je onder zo’n laag schuim terecht komt, kan Philippart niet zeggen. Gevallen waarbij mensen of zeezoogdieren zijn gestikt zijn bij het NIOZ niet bekend. Er zijn ook geen aanwijzingen dat het giftig is. Je kunt wel gedesoriënteerd raken als je door schuim wordt bedekt, zeggen surfers. ‘Dan weet je niet meer wat links of rechts, voor of achter is.’

Het NIOZ houdt de algengroei al sinds 1975 in de gaten. In de Noordzee komen honderden algensoorten voor. De soort waar het nu om gaat, is de Phaeocystis globosa. In de jaren tachtig waren de dichtheden van algen in de Noordzee aanzienlijk groter dan de laatste jaren. Algengroei wordt bevorderd door voedingsstoffen – fosfaat en stikstof – die door rivieren naar zee worden gebracht. De landbouw (mest) is een belangrijker leverancier van deze nutriënten. ‘Er zijn nu minder algen dan in de jaren tachtig’, zegt Philippart. ‘Je ziet niet alleen een verandering van hoeveelheden, maar ook van soorten. Toen de hoeveelheid voedingsstoffen in het water minder werd, zag je vooral soorten met minder biomassa.’ Zeeschuim ontstaat voornamelijk langs de kust. Daar is meer turbulentie door de branding en is ook meer verontreiniging door stikstof en fosfaat.

Stroming

Op de bewuste avond waaide het hard vanuit het noorden, ongewoon in deze tijd van het jaar. Onder invloed van de wind stond er evenwijdig aan het strand een vrij sterke stroming van noord naar zuid. Vanwege die stroming hadden de surfers een punt afgesproken waar ze uit het water zouden gaan om niet te dicht bij het havenhoofd te komen.

De surfers zijn zich bewust geweest van de onstuimige omstandigheden, onderstrepen bekenden van de slachtoffers. Op websites voor surfers staan wind, stroming, golfslag en watertemperatuur aangegeven. Op het moment dat je het water ingaat maak je een laatste inschatting of het veilig is. De oorzaak van het ongeluk moet worden gezocht in een samenloop van omstandigheden, stelt Cees van Bladel van het Sailing Innovation Centre The Hague. ‘Maar voor mij is het evident dat het schuim een rol heeft gespeeld.’ 

Lees ook

Slachtoffers surfdrama kwamen uit Delft en Den Haag, en ‘kenden zee als hun broekzak’
Vijf watersporters uit Den Haag en Delft zijn maandagavond omgekomen bij een ongeluk voor de kust van Scheveningen. Sommigen waren surfleraar of lifeguard.

Kwam het door het schuim, de harde noordenwind, de hoge golven?
Het drama dat aan vijf jonge surfers het leven kostte is hard aangekomen in Scheveningen. Werden de hoge golven hen fataal of de metersdikke schuimlaag op zee? ‘Deze mensen wisten echt wel wat ze deden.’

Meer over