ReportageIJburg

Ze zijn voorstanders van windmolens. Maar toch niet zo dicht bij hun Amsterdamse woonwijk IJburg

Actievoerders van Windalarm Amsterdam rollen op IJburg hun spandoeken uit bij de plek waar de windmolens moeten komen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Actievoerders van Windalarm Amsterdam rollen op IJburg hun spandoeken uit bij de plek waar de windmolens moeten komen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Vlak bij de Amsterdamse wijk IJburg dreigen 200 meter hoge windmolens te komen – onderdeel van de energietransitie. GroenLinks-stemmers staan er nu lijnrecht tegenover het door GroenLinks geleide college.

Vanaf haar woonkeuken kijkt Heleen van den Hombergh dagelijks uit over het IJmeer aan de rand van Amsterdam. Spiegelend water waar bewoners van de populaire wijk IJburg graag suppen en waar aalscholvers naar vis duiken. In de verte: de geknotte toren van Ransdorp, de dijkhuisjes van Durgerdam en het Vuurtoreneiland uit de 18de eeuw. ‘Ik woon hier prettig’, zegt de 56-jarige expert in tropische bosbouw die werkt voor een internationale natuurorganisatie. ‘Voordat ik dit kocht, checkte ik het bestemmingsplan: geen woord over 200 meter hoge windturbines!’

Niet dat Van den Hombergh tegen windmolens is. ‘Ik ben een groot voorstander van de energietransitie en windenergie hoort daarbij. Maar niet in een woonwijk!’ Het bedorven uitzicht is niet het belangrijkste bezwaar, wat haar betreft. Noch de verwachte waardedaling van haar huis. ‘Ik vrees slapeloosheid en stress door dat permanente geluid. Dat schaadt onze gezondheid.’ Dus tekende Van den Hombergh een petitie tegen de mogelijke komst van windturbines rond IJburg en deelt zij protestposters uit aan buurtgenoten. Die hangen voor veel ramen in de wijk.

Van den Hombergh is – kortom – een nimby geworden (not in my backyard). Tot haar eigen verrassing. ‘Ik werd eerst uitgelachen door kennissen. Vervelend, maar zo had ik zelf ook kunnen reageren. Nu snappen ze het wel.’ De geëngageerde GroenLinks-stemmer, specialist op het gebied van verantwoorde soja- en palmolieproductie in ontwikkelingslanden, gaat er alles aan doen om de Amsterdamse gemeenteraad – waarin GroenLinks domineert – op andere gedachten te brengen. ‘Als nimby ga je verder nadenken en onderzoeken. Ze drukken hun principes door, zonder voldoende rekening te houden met het welzijn van burgers en natuur.’

Woongenot

Ook elders in Nederland beseffen bewoners van dorpen en steden dat het klimaatakkoord uit 2019 weleens negatieve gevolgen kan hebben voor hun woongenot. De overheid wil over tien jaar 35 terawattuur duurzame energie op land opwekken (met zonnepanelen en windmolens). Voor 1 terawattuur heb je ongeveer 70 grote windturbines nodig of 1.500 hectare zonnepanelen. Alle dertig regio’s hebben conceptplannen ingeleverd, inclusief zoekgebieden waar die molens kunnen komen. Sommige plaatsen kwamen direct in opstand, waarna zoekgebieden als Texel, het IJsselmeer, het Gooimeer of De Ronde Venen snel afvielen. Andere gemeenschappen, zoals IJburg, worden nu pas wakker.

Daar staan grote windmolens ingetekend pal naast een woonwijk (24 duizend inwoners). Amsterdam zoekt plek voor zeventien extra windmolens; de helft past volgens de gemeente rond de haven, voor de rest wordt gezocht naar plekken langs de Ringweg in het noorden, in de landelijke polders in het zuiden of rond de wijk IJburg. Daar geldt geen hoogterestrictie op last van Schiphol, wat die locatie interessant maakt voor de planners. Tijdens een digitale informatieavond zei wethouder Marieke van Doorninck (GroenLinks): ‘Ik zie dat steeds meer mensen hun zorgen uiten. Dat is goed. Maar Amsterdam is ambitieus, we willen tenminste 50 megawatt extra wind opwekken. En ja, dat gaat schuren. Dat kun je niet ongemerkt doen.’

Volgens Van Doorninck is het tijd dat Amsterdammers hun verantwoordelijkheid nemen. ‘Iedere regio heeft wel een reden niet mee te doen. Maar Amsterdam verbruikt veel energie en leunt daarvoor op andere regio’s. Dat moet eerlijker. We willen 80 procent van de energiebehoefte van huishoudens zelf opwekken met zon en wind.’ Draagvlak onder bewoners speelt volgens de wethouder een rol in de besluitvorming, maar niet als enige.

‘De arrogantie!’

De volgende dag briest een groepje IJburgers nog na op de Bert Haanstrakade langs het IJmeer. ‘De arrogantie!’ ‘Dat ijskonijn!’ ‘Ze gaf geen eens antwoord op onze vragen’, zegt bewoner Arno Pronk (53), die op de Technische Universiteit Eindhoven onder meer drijvende zonne-energieplatforms voor op zee ontwerpt. Pronk begon spontaan een petitie, die door zesduizend bewoners is getekend. ‘Waarom moet Amsterdam bijna zelfvoorzienend worden in haar energiebehoefte?’, vraagt Pronk zich af. ‘Een merkwaardige ambitie; we gaan toch ook geen aardappelen poten op onze sportvelden?’ Volgens de universitair docent is het de eerste keer dat grote windmolens zo dicht op een woonwijk staan gepland. ‘In Duitsland geldt een veilige afstand van 1,5 kilometer. Hier komt dat ding dan 400 meter van mijn voordeur.’

Onhoorbare prikkeling

Waar windmolens staan gepland, klinkt al snel de naam van audioloog Jan de Laat van het Leids Universitair Medisch Centrum. Die publiceert binnenkort de resultaten van een literatuuronderzoek naar de effecten van het geluid van windmolens op het lichaam. Windmolens produceren gemiddeld 47 decibel, het geluid van een vaatwasser, maar ze creëren ook infrasoon geluid. Deze onhoorbare prikkeling van de zintuigen in het middenoor kan een gevoel van zeeziekte oproepen. Plus slapeloosheid, concentratieverlies en hoofdpijn veroorzaken. Zijn advies, gebaseerd op een eerste literatuuronderzoek twee jaar geleden: bewaar een veilige afstand van 10 keer de ashoogte van een windmolen. Dat zou in IJburg neerkomen op 1,35 kilometer. Daar komt volgens de klinisch fysicus naar schatting 50 procent bij, omdat geluid verder draagt over water.

null Beeld

‘Waarom zou je tienduizenden mensen blootstellen aan een medisch experiment als er goede alternatieven zijn’, zegt Naut Kusters, die zelf niet op IJburg woont, maar via vrienden betrokken raakte bij het verzet (Windalarm Amsterdam). Al 35 jaar lid van GroenLinks, directeur van een Europees keurmerk voor duurzaam toerisme, en groot voorstander van een autovrije binnenstad. ‘Wie kritisch reageert, wordt door GroenLinks neergezet als iemand die de toekomst tegenhoudt. Die de gevolgen van het klimaatakkoord liever afschuift op anderen. Maar ik gun dit geen enkele woonwijk!’ De zoektocht naar ruimte moet volgens Kusters niet regionaal, maar landelijk of Europees worden aangepakt. ‘Waar leveren die molens zo min mogelijk schade op aan mens en natuur?’ Windalarm Amsterdam protesteert donderdag met een spandoek van 200 meter lengte.

Confetti

Zijn voorstel: zet alle windturbines in de Noordzee. Als dat echt niet kan: offer een dunbevolkt deel van Nederland op. Kusters verwijst naar adviezen van deskundigen in de ruimtelijke ordening (College van Rijksadviseurs) en adviezen van Natuurmonumenten. Die pleiten voor grootschalige clusters van turbines in dunbevolkte, grootschalige landschappen. ‘De overheid kiest juist voor een confetti aan zonneweides en windmolenparken. Zo maximaliseer je de maatschappelijke en landschappelijke schade.’

Directeur Kristel Lammers van het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie is niet verrast dat de plannen weerstand oproepen. Volgens haar staan de komende maanden in het teken van inspraak en overleg. ‘Een nimby-reflex was te verwachten, nu de plannen concreter worden.’ Nog meer molens in de Noordzee is volgens Lammers geen optie. ‘Daar zijn al veel nieuwe turbines gepland, en ook daar is de ruimte beperkt.’ Het Planbureau voor de Leefomgeving rekent alle voorstellen door, waarna medio 2021 de definitieve energiestrategieën worden vastgesteld. ‘We willen met z’n allen naar een leefbaarder wereld in 2030 en daar zitten consequenties aan vast. De kunst is die pijn met elkaar zo eerlijk mogelijk te verdelen.’

Verder lezen

Op 1 juli 2021 moeten alle dertig regio’s in Nederland hun definitieve RES in (Regionale Energiestrategie) inleveren. Vijf vragen over de concrete uitwerking van het Klimaatakkoord die verregaande consequenties zal hebben voor de leefomgeving in Nederland.

Om het Klimaatakkoord te halen moeten er veel meer windmolens en zonnepanelen bij in Nederland. Waar moeten ze komen? En wie beslist eigenlijk waar die komen te staan?

Rijksadviseur voor het Landschap Berno Strootman maakt zich zorgen dat de regering zich blind staart op de klimaatdoelen, zonder nog oog te hebben voor landschappelijk schoon en natuurkwaliteit.

In Abcoude botsten tegenstanders van windturbines, die het polderlandschap wilden beschermen, afgelopen jaar met voorstanders die graag wilden investeren in windenergie. Het plan ging uiteindelijk niet door.

Meer over