reportage

Ze zijn op zee gebleven, zeggen ze op Urk

De Urkers hebben in eeuwen leren leven met verdronken vissers. Maar anno 2015, met alle moderne techniek, blijft de schok van een schipbreuk nog heel groot. Het dorp liep maandag uit voor de uitvaart.

Ana van Es
null Beeld Klaas Jan van der Weij
Beeld Klaas Jan van der Weij

Rond elf uur 's ochtends stuurt visser Bert Woort vanuit zijn scheepskooi een laatste sms-bericht naar huis. Het bevat een zelfgemaakt gedicht voor zijn vrouw en zeven kinderen, over het lijden van Christus en zijn wonderbaarlijke licht. 'Juist met muren van duisternis om ons heen.'

Minder dan vier uur later, rond 14.45 uur op woensdag 28 januari, verdwijnt zijn schip, visserskotter Z85 Morgenster, plotseling van de radar in het Britse Kanaal. Als de volgende ochtend een verlaten reddingsvlot aanspoelt op de kust, is duidelijk dat er geen kans op redding meer is voor Bert Woort (45), zijn plaatsgenoot Jan Kramer (29) en twee vissers uit Portugal en België.

Voor het vissersdorp Urk betekent het zinken van de Morgenster de ergste scheepsramp in ruim twintig jaar. 'Dat een hele kotter vergaat in de golven, dat hebben we sinds 1994 niet meer meegemaakt', zegt dominee Hein Korving maandag op de begrafenis van Bert Woort.

IJverig

Het dorp loopt ervoor uit, bijna duizend mensen pakken zich in de kerk samen. De familie Woort, waarin de mannen visser zijn sinds generaties her, is op Urk graag gezien. 'IJverige mensen, dat wordt hier gewaardeerd', zegt Jelle Visser, vrijwilliger in het dorpsmuseum. 'Lanterfanten, dat past niet op Urk.'

In de haven, voor het beeld van een vissersvrouw die nog één keer omkijkt over zee, liggen rozen. Het monument erachter telt honderden namen, allen Urker drenkelingen sinds het begin van de 18de eeuw. Al eeuwenlang vallen de slachtoffers in dezelfde vissersfamilies. De naam Kramer staat bijna dertig keer vermeld. De naam Woort twee keer, bij een ramp van bijna een eeuw geleden, in 1919.

Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw was op Urk het zinken van een schip aan de orde van de dag. Maar anno 2015 leidt zo'n ramp tot ongeloof, zelfs in een gemeenschap die nog altijd leeft met de zee. 'Het wil niet tot je doordringen. Wat betekent dit?', zegt dominee Korving over het zoekraken van de Morgenster, een moderne kotter, die goed bestand leek tegen de elementen.

Bert Woort woonde in de oude dorpskern, grofweg begrensd door de vuurtoren, het gemeentehuis en een slagorde aan kerken. Urk is het geloof in overgrote meerderheid nog niet kwijtgeraakt. Woorts gezin is lid van een christelijk-gereformeerde kerk, een van de zes kerkgenootschappen die in het dorp floreren. Onderling is er verschil op details - hoedjes voor de dames of blootshoofds - maar de inhoud verschilt niet zo veel.

'Mensen denken op Urk nog wel ongeveer hetzelfde', observeert Jelle Visser, de man van het museum.

In de gemeente van de familie Woort, een wat zwaardere op het voormalige eiland, wordt nog gezongen op hele noten. Maar bij deze psalmtekst krijgt de overvolle kerk ritme als vanzelf: 'Een zee van ramp moog' met haar golven slaan. Hoe hoog zij ga, gij raakt hem zelfs niet aan.'

Internet

Nog niet zo lang geleden werd de tijding van een schipbreuk gebracht door een dominee met een hoge hoed. Maar bij een scheepsramp in de 21ste eeuw gaat zoiets anders: bij de Morgenster zagen de Urkers al direct via internet dat het signaal wegviel. Dat betekende slecht nieuws.

De dominee is dankbaar dat Woort in elk geval kan worden begraven. De burgemeester moest eraan te pas komen voordat de Fransen zijn lichaam vrijgaven. En ondanks een massale zoekactie van marine, kustwacht en vissers uit verschillende Europese landen zijn Jan Kramer en de Belgische opvarende nu, na bijna twee weken, nog altijd niet gevonden.

Ze zijn op zee gebleven, zeggen ze op Urk.

Voor vissers is het financieel sappelen in de 21ste eeuw. De familie van Jan Kramer werkte mee aan een televisieserie van de NCRV, De Urker Vissers. Van de burgemeester kregen ze er een onderscheiding voor. Voor de camera: grote visserskotters die klein lijken midden op zee, zaken die moeilijk gaan, vrouwen aan de wal die naast een groot gezin hard werken om het inkomen te spekken.

In moeilijke jaren legde Bert Woort zich toe op het maken van schelpenkransen, voor de toeristen. 'Daar wist hij een handeltje van te maken', vertelt zijn oudste dochter, 'met de kransen uitgestald in een vitrine voor het huis.' Spoorde hij zijn kinderen aan: doe nog maar een rondje met de kransen, anders kunnen we morgen geen dagje uit.

In de haven, bij het drenkelingenmonument, is op de laatste marmeren gedenksteen nog ruimte vrij. Bij alle andere Urkers die eerder omkwamen in de golven, zullen daar over een tijdje ook de namen van Bert Woort en Jan Kramer staan. Eens per jaar komt het christelijke visserskoor Crescendo hier spelen, het 'eeuwig leven' op het vaandel.

Een Urker vissersboot lost zijn lading in Harlingen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Een Urker vissersboot lost zijn lading in Harlingen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Meer over