Reportage

Ze hadden geen idee dat fipronil giftig was, zeggen de eigenaren van Chickfriend. Maar het OM eist twee jaar cel

Het ging in 2017 als een lopend vuurtje door de eiersector: een bedrijfje in Barneveld had de ‘kip met de gouden eieren’ gevonden in de bestrijding van bloedluis, een hardnekkige plaag bij leghennen die boeren veel last bezorgt. Maar toen het ei barstte, bleek het vol te zitten met fipronil, een verboden stof die schadelijk is voor mens en dier.

Eieren worden in 2017 op last van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit vernietigd bij een pluimveehouder. Beeld ANP
Eieren worden in 2017 op last van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit vernietigd bij een pluimveehouder.Beeld ANP

Het was afkomstig uit het wondermiddel waarmee bloedluis werd bestreden. De gevolgen waren enorm. Winkelschappen met eieren werden in allerijl leeggehaald. Miljoenen eieren werden vernietigd, kippen moesten massaal worden afgemaakt, honderden boeren werden geblokkeerd. De schade liep op tot meer dan 70 miljoen euro.

Woensdag moesten voor de rechtbank in Zwolle twee verdachten zich voor dit drama verantwoorden: Martin van de B. (35) uit Barneveld en Matthijs IJ. (28) uit Nederhemert, oprichters van het bedrijf Chickfriend, dat het verboden middel op de markt bracht. Tot nu toe hebben zij gezwegen, voor de rechter deden ze voor het eerst hun verhaal.

Met Van de B. en IJ. stonden dan wel de vermoedelijke aanstichters voor de rechter, uit later onderzoek bleek dat alle partijen hadden gefaald. De Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) reageerde laat, de regering nam voedselveiligheid niet serieus genoeg, pluimveehouders hadden zich te gemakkelijk laten verleiden door de belofte van een discutabel wondermiddel.

Maar dat had voor hen geen consequenties. Een beroep van boeren om de staat aansprakelijk te stellen voor de schade, strandde onlangs bij de rechter. Dus komt alle schuld terecht op de schouders van de twee mannen van Chickfriend.

‘We dachten dat het veilig was’

De hamvraag was of de twee wisten dat ze een giftig goedje in legstallen spoten. Zij hielden bij hoog en laag vol van niet. Chickfriend betrok het middel bij Patrick R., een Belgische ondernemer, zei Van de B. ‘Hij verzekerde ons dat het veilig was. We dachten dat we daarop konden vertrouwen.’

Hadden ze geweten dat het kwaad kon, dan hadden ze het nooit gedaan, bezwoer IJ. ‘Wij hebben het ook bij vrienden gebruikt. Dat hadden we niet gedaan als we dachten dat het kwaad kon.’

Van de B. en IJ. zijn twee voor justitie onbeschreven bladeren. Van de B., vader van vier kinderen, is strenggelovig. IJ. is net vader geworden van zijn derde kind. In 2014 richten ze als jonge ondernemers een bedrijfje op voor het reinigen van stallen: Chickfriend. Dat begint bescheiden, maar neemt een vlucht als het in 2015 op de proppen komt met Dega 16, een effectief middel tegen bloedluis.

Vanaf dat moment staat de telefoon in Barneveld roodgloeiend. Boeren die het zaakje niet vertrouwen, worden gerustgesteld: Dega 16 is een natuurproduct, gebaseerd op etherische oliën zoals menthol, zeggen de Chickfriend-eigenaren.

In gesprekken met R. was het woord fipronil als bestanddeel van Dega 16 weleens gevallen, erkende IJ. Maar ze wisten niet wat het was. ‘En volgens Patrick zou het niet in eieren terechtkomen.’ Hoe dat kon, was het ‘geheim van de smid’. Hij en IJ. waren slechts uitvoerders, aldus Van de B. Leverancier R. had de chemische kennis.

Hadden ze als professioneel bestrijdingsbedrijf niet zelf ook wat meer onderzoek moeten doen?, vroeg de rechter. Misschien wel, erkende IJ. ‘Maar we waren keihard aan het werk. Daardoor hebben we daar te weinig aandacht voor gehad.’ Achteraf heeft hij daar spijt van. ‘Dit hebben we nooit gewild.’

Verwisselde jerrycans

Maar volgens het Openbaar Ministerie (OM) spelen de twee de vermoorde onschuld. Ze werkten nauw samen met R. bij het veroveren van de markt voor bloedluisbestrijding. Dat bewijzen niet alleen de verklaringen van R., die in België apart terech staat. Het blijkt ook uit het feit dat ze op internet zochten naar de schadelijke effecten van fipronil. En toen de NVWA in 2017 een inspectie deed bij Chickfriend, werden jerrycans Dega 16 mét fipronil snel verwisseld voor jerrycans zonder. ‘Een bewuste poging om de NVWA om de tuin te leiden’, aldus de officier van justitie. ‘Ze wisten wat ze deden, maar hielden dat achter.’

Gezien de omvang van de gevolgen eiste het OM tegen beide verdachten een gevangenisstraf van twee jaar, waarvan zes maanden voorwaardelijk en met aftrek van twee maanden voorarrest. Tegen hun bedrijven werd een boete geëist van 50 duizend euro. Ook moeten ze een verbod krijgen op het uitoefenen van een beroep in de agrarische sector dat te maken heeft bestrijding of reiniging.

Overigens blijkt uit onderzoek van onder andere het RIVM dat de volksgezondheid nooit serieus gevaar heeft gelopen. Daarvoor waren de gehaltes van fipronil in eieren te laag.

Meer over