Zapatero zal een zoetzure erfenis achterlaten

Eindelijk maakte José Luis Rodriguez Zapatero zaterdag een einde aan ruim een jaar van speculaties over zijn toekomst. De Spaanse premier maakte tijdens het partijcongres van zijn socialistische PSOE bekend dat hij zich volgend jaar niet voor een derde ambtstermijn kandidaat zal stellen.

IÑAKI OÑORBE GENOVESI

AMSTERDAM - In een toespraak van een half uur, die werd gevolgd door een staande ovatie van zijn partijgenoten, vertelde Zapatero dat zijn beslissing het beste was voor zijn land, zijn partij en zijn gezin. Een conclusie die de meeste doorsnee-Spanjaarden al begin 2010 hadden getrokken en ook meer en meer prominente partijgenoten van Zapatero de voorbije maanden steeds openlijker waren gaan propageren.

Al riepen de meeste socialisten de Spaanse premier de afgelopen maanden vooral op om duidelijkheid te verschaffen. Ging Zapatero na zijn verkiezingsoverwinningen op Mariano Rajoy in 2004 - vlak na de treinaanslagen in Madrid - en 2008 ook volgend jaar de strijd aan met de oppositieleider van de centrumrechtse Partido Popular? Socialistische partijbaronnen en burgemeesters vreesden dat het uitblijven van een duidelijk antwoord de lokale Spaanse verkiezingen op 22 mei tot een volksraadpleging over Zapatero zouden maken. Met een mogelijk desastreuze verkiezingsnederlaag voor de PSOE als gevolg.

Maar op het hoofdkantoor van de PSOE aan de Calle Ferraz in Madrid keken ze ook al angstig vooruit naar de parlementsverkiezingen van maart 2012. Tenslotte staan de socialisten in de peilingen al maanden een straatlengte achter op de Partido Popular. En is van de glans van Zapatero, de 50-jarige linkse jurist uit het provinciestadje Léon, die in de hoogtijdagen van zijn carrière nog liefkozend 'ZP' of 'Z' werd genoemd, slechts bitter weinig meer over.

Dus doken in de Spaanse pers al voordat Zapatero zaterdag zijn besluit kenbaar maakte steeds vaker de namen op van mogelijke opvolgers: Kamervoorzitter José Bono, minister van Openbare Werken José Blanco, minister van Defensie Carme Chacón en Alfredo Pérez Rubalcaba, vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken. Vooral Rubalcaba en Chacón gelden nu als topfavoriet bij de interne verkiezingen die voor deze zomer bij de PSOE moeten plaatsvinden. Omdat volgens Zapatero zijn landgenoten en zijn partij niet gebaat waren bij wat ze in Spanje 'un dedazo' ('een supervinger') noemen als opvolgingsprocedure.

Eerherstel

Maar wie ook de socialistische opvolger van Zapatero wordt, hij krijgt met een zoetzure politieke erfenis te maken. De tweede linkse premier sinds de Spaanse democratie na de dood van dictator Franco in 1975 werd hersteld, heeft beslissingen genomen waardoor Spanje in zaken als sociale gelijkheid en burgerlijke rechten de grootste sprong voorwaarts heeft kunnen maken in honderd jaar. Neem de erkenning van het homohuwelijk, de wet voor de gelijkheid tussen mannen en vrouwen, het instellen van rechtbanken tegen het geweld op vrouwen en een regularisatie van immigranten.

Spraakmakend was ook Zapatero's besluit om, koud gekozen als premier in het Moncloa-paleis, de Spaanse troepen terug te halen uit de omstreden Irak-oorlog. Net als zijn Wet op het Historische Geheugen waarmee Zapatero - wiens grootvader een van de tienduizenden slachtoffers van Franco was - eerherstel verleende aan de slachtoffers van de Spaanse burgeroorlog (1936-'39) en het dictatoriale regime (1939-'75).

Maar een van de grootste mislukkingen van zijn premierschap is het vredesoverleg met de Baskische afscheidingsbeweging ETA. Zapatero moest een punt achter die gesprekken zetten nadat de ETA eind 2006 met een aanslag bij de luchthaven van Madrid abrupt een einde maakte aan het toenmalige bestand. En het jongste staakt-het-vuren, dat de ETA begin januari afkondigde, moest Zapatero wel verwerpen gezien de scepsis van alle politieke partijen over de betrouwbaarheid ervan.

Volgens analisten laat Zapatero Spanje vooral in economisch opzicht nagenoeg aan de rand van de afgrond achter, net als zijn partijgenoot en politieke voorbeeld oud-premier Felipe González halverwege de jaren negentig deed. Zo kampt Spanje met een werkloosheid van ruim 20 procent en torenhoge internationale schulden. Het kwalijkst nemen de Spanjaarden Zapatero dat hij de economische crisis lijkt te hebben verergerd door aanvankelijk de problemen te ontkennen en later allerhande halfslachtige maatregelen te nemen.

Wurggreep

Het zijn beslissingen die volgens veel Spanjaarden ertoe zouden hebben geleid dat Spanje in een wurggreep kwam van de financiële markten. Zapatero zou de economie voorlopig slechts overeind hebben weten te houden door zware bezuinigingen. En het afdwingen van impopulaire hervormingen van de Spaanse arbeidsmarkt, zoals de verkorting van de ontslagvergoeding.

Zapatero gaf zaterdag in zijn toespraak toe dat zijn regering wellicht fouten heeft gemaakt, iets wat volgens hem elke regering kan overkomen. Maar de premier bezwoer dat hij en zijn ministers zich altijd 100 procent voor het land hebben ingezet en dat tot het einde van deze termijn te zullen doen. Het weerhield de oppositionele Partido Popular er niet van hem al binnen enkele minuten nadat hij zijn herverkiezing voor 2012 had uitgesloten op te roepen tot vervroegde parlementsverkiezingen. De premier liet weten daar niet over te peinzen.

Zapatero geloofde jarenlang heilig te kunnen ontsnappen aan een roemloos afscheid als premier, een noodlot dat alle vijf de Spaanse eerste ministers sinds 1975 heeft getroffen. Lijdzaam zal hij daarom kennis hebben moeten nemen van een nieuwe enquête van de Spaanse sociologische onderzoeksinstelling CIS. Hierin figureert Zapatero als de slechtst gewaardeerde Spaanse premier uit de recente historie. Uit een recente steekproef in dagblad El País bleek bovendien dat 67 procent van de Spanjaarden het niet eens is met Zapatero's regeeraanpak, 81 procent hem niet vertrouwt en 79 procent ervan overtuigd is dat de premier improviseert als hij beslissingen moet nemen.

Zapatero lijkt er vrede mee te hebben, getuige zijn woorden aan een groep internationale journalisten daags voor het partijcongres waarop hij zijn toekomst zou ontvouwen: 'Sommige mensen geloven dat je een heel leven kunt spelen in de NBA. Of je hele leven de beste voetbalspits kunt zijn. Nou, niet dus.'

undefined

Meer over