Reportage

Zal een stalen paard Mongolië verbroedering brengen?

Om een brug te slaan tussen Oost en West rijdt een stalen paard achter een Lada Niva de oude zijderoute. Achter het stuur de maker en een cineast, om vast te leggen wat het dier losmaakt.

Olaf Tempelman
Kunstenaar Bart Somers (links) en cineast Bert Geeraets met 'het XXL-paard', dat ze met een Lada Niva naar Mongolië gaan rijden. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Kunstenaar Bart Somers (links) en cineast Bert Geeraets met 'het XXL-paard', dat ze met een Lada Niva naar Mongolië gaan rijden.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het begon ermee dat die forse ijzeren zebra in een schitterend strijklicht Den Dungen binnenreed. In dit dorpje onder de rook van 's-Hertogenbosch gaat de Bossche metaalkunstenaar Bart Somers vaak voor een bakje koffie langs bij cineast en cameraman Bert Geeraets. Somers is dan meestal op weg naar een tentoonstelling of een galerie. Veel van zijn kunstwerken hebben een dusdanig formaat dat ze niet in een gewone achterbak passen: voor menige ijzeren zebra en stalen paard gebruikt hij een trailer.

Bert Geeraets keek uit het raam van zijn woonkamer naar die rijdende zebra en besefte: dit is een film, dit is een roadmovie, dit is een reis. Als je met zo'n metalen dier naar de Oriënt rijdt, kun je Oost en West nader tot elkaar brengen. Wat diplomaten en politici niet lukt, dat vermag een groot kunstwerk wel: vastgeroeste denkpatronen doorbreken, mensen ertoe verleiden onverwachte, verborgen of verrassende kanten van zichzelf te laten zien.

Zo komt het dat ze binnenkort naar Mongolië afreizen in een Lada Niva met een trailer waarop een paard van Somers staat dat 'het XXL-paard' is gedoopt: 2,2 meter hoog, 600 kilo cortenstaal zwaar. Je zou bijna zeggen: dat niemand eerder op het idee kwam.

Onconventionele plannen

Noem Somers en Geeraets mannen met een voorliefde voor niet-gebaande paden - mannen ook die niet alleen maar onconventionele plannen beramen, maar ze ook graag uitvoeren. Somers is een van de succesvolste metaalkunstenaars van de zuidelijke Nederlanden. Zijn paarden, zebra's en honden werden tentoongesteld van Miami tot Shanghai, en vonden nieuwe eigenaars van Chicago tot Nieuw-Zeeland. Geeraets verrichtte camerawerk van de Noordpool tot de Sahara. In 1995 filmde hij wijlen Ronald Naar tot op 7.200 meter hoogte tijdens diens beklimming van de K2.

Zijn eerstvolgende hoofdrolspeler is van staal en nu nog te bewonderen voor de ingang van het atelier van Bart Somers op de Scheepswerf van Heusden. Dit is de ideale werkplek voor een ijzerkunstenaar. Metalen zijn hier alomtegenwoordig, metalige geluiden vullen de lucht. 'Dat gedreun van die smeedhamers en dat gejank van die slijptollen', zegt Somers, 'daar kan ik echt mateloos van genieten.'

Het XXL-paard dat op reis gaat werd in elkaar gelast door de Stichting Opis, die kansarme jongeren helpt. De vacht is roestbruin. Cortenstaal, zegt Somers, 'krijgt altijd een prachtig laagje roest'. Het dier rijdt straks de oude zijderoute die Marco Polo 700 jaar geleden op een gewoon paard reed - via Turkije en Azerbeidzjan gaat het naar Kazachstan en Rusland. Eindbestemming: Ulaanbaatar, hoofdstad van Mongolië. Als dit paard al niet overal verbroedering gaat bewerkstelligen, dan gaat het zeker overal veel bekijks trekken. Geeraets: 'Wat gaat dat paard bij mensen losmaken? Wat voelen ze erbij? We staan voor alle ervaringen open.'

Liefde op het eerste gezicht

Een kwart eeuw geleden reden Somers en Geeraets al eens samen in een vrachtwagen naar Nepal. Geeraets was toen al cameraman, Somers was nog geen fulltime kunstenaar. Hij stopte ooit met de Academie voor Schone Kunsten omdat hij zijn energie niet kwijt kon in zachte materialen. IJzer was liefde op het eerste gezicht. Vrijwel vanaf het moment dat hij met metaal ging werken, was hij succesvol. Zijn tweede kunstwerk was de zebra van twee meter hoog. Die viel meteen in de Biënnale van Florence in de prijzen.

Somers: 'Ik heb een schijnbaar vermogen om ijzer en staal te temmen. Metaal voelt voor mij nooit hard aan. Ik boetseer met de smeedhamer en schilder met mijn snijbrander. Het is prachtig om te zien hoe ijzer de zachtheid van een paardenneus kan krijgen. En laat je hand maar eens over de billen van mijn zebra glijden: dan voel je de rondingen van een mooie stevige kont.'

Deze ijzerkunstenaar is behalve om zijn forse zebra's en paarden ook bekend om zijn forse raketten. 'Raket 1' vervaardigde hij in het babyblauw van het Fiatje 500 dat in zijn werkplaats geparkeerd staat. Voor de reis naar Mongolië werd dit kunstwerk ongeschikt bevonden: wie met een babyblauwe raket op de trailer het territorium van de voormalige Sovjet-Unie betreedt, die trekt onvermijdelijk de aandacht van mannen in legergroen. Om dezelfde reden - niet onnodig provoceren - kozen Somers en Geeraets voor een Lada Niva in plaats van een Range Rover. Met een klassieke Oostblok-4x4 kweek je meer goodwill dan met een kapitalistische terreinwagen. Bovendien: als een moderne fourwheeldrive vol computers midden in Kazachstan bezwijkt, dan heb je een probleem. Een Lada Niva is meestal met een beetje kauwgom en ijzerdraad weer op te lappen, zoals het een goede socialistische auto betaamt.

Kijkers van de toekomstige roadmovie zullen de heren aan de Lada kunnen zien sleutelen dankzij een camera die op het paard wordt gemonteerd. De film, zegt Geeraets 'gaat over het paard, je ziet de reis vanuit het perspectief van het paard'. Bart Somers: 'Loop maar eens om het paard heen, het zoekt jouw blik en blijft je volgen met zijn ronde ogen, aan welke kant je ook staat.' Eén beeld ziet Bert Geeraets nu al voor zich: het paard dat over de Mongoolse steppen rijdt en wordt omringd door paarden van vlees en bloed, bereden door Djengis Khan-achtige mannen. Hij neemt een drone met ingebouwde camera mee om dat goed te kunnen filmen.

Meer over