'Zaak 002' in Cambodja begint onder hoogspanning

Vandaag begint een vermoedelijk jarenlang proces tegen drie kopstukken van de Rode Khmer. Veel buitenlandse juristen zijn nu al opgestapt.

VAN ONZE VERSLAGGEVER COR SPEKSNIJDER

PHNOM PENH - Het Cambodjaanse volk komt eindelijk toe aan de berechting van drie leiders van de beruchte Rode Khmer. Er gingen jaren van touwtrekken aan Zaak 002 van het Cambodja-Tribunaal vooraf. Hij begint onder ongunstige omstandigheden.

Het is een belangrijk moment voor Cambodjanen die meer te weten willen komen over de bloedige jaren van de utopische agrarische heilstaat (1975-1979) en hopen op bestraffing van de verantwoordelijken. Onder het bewind van de Rode Khmer vonden naar schatting 1,7 miljoen Cambodjanen de dood door executie, marteling en uitputting. Maar de rechtsgang die is bedoeld om de wreedheden uit het verleden onder ogen te zien, wordt belast door controverses en beschuldigingen over inmenging door de Cambodjaanse overheid.

'Donkere wolken hebben zich boven het proces samengepakt', zegt de Nederlandse advocaat Victor Koppe, een van de verdedigers van hoofdverdachte Nuon Chea, de rechterhand van Pol Pot, ofwel Broeder Nummer 2. Volgens hem staat de rechtszaak 'onder hoogspanning'.

Al sinds de oprichting in 2005 zijn er conflicten achter de schermen van het tribunaal, dat door de Verenigde Naties wordt ondersteund, maar onder het Cambodjaanse rechtsstelsel valt. Cambodjaanse rechters, aanklagers en advocaten werken er samen met collega's uit het buitenland.

Een telkens terugkerende beschuldiging van 'internationale' betrokkenen is dat de regering in Phnom Penh zich bemoeit met de rechtspraak en dat de Cambodjaanse (onderzoeks)rechters en aanklagers niet ongevoelig blijken voor die druk. Opmerkelijk veel buitenlandse stafleden zijn inmiddels vertrokken uit onvrede over misstanden bij het tribunaal.

De huidige premier Hun Sen, zelf ex-kaderlid van de Rode Khmer, heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij geen groot fan is van het hof. Wat hem betreft moeten er zeker geen nieuwe processen worden aangespannen na Zaak 001 tegen de inmiddels veroordeelde massamoordenaar 'Duch' en Zaak 002 tegen Nuon Chea (85), ex-president Khieu Samphan (80) en ex-minister Ieng Sary (86).

Nieuwe processen zullen volgens Hun Sen oude wonden openhalen en verdeeldheid zaaien. Onder de politieke elite zijn nogal wat functionarissen die vroeger banden hadden met de Rode Khmer.

Het optreden van Hun Sen bracht Koppes medeverdediger Michiel Pestman er eind vorige maand toe bij een rechtbank in Phnom Penh een aanklacht in te dienen tegen de premier. Hun Sen en andere politici hebben volgens hem inbreuk gemaakt op de onafhankelijkheid van het tribunaal door zich openlijk uit te spreken tegen het openen van nieuwe onderzoeken. Zij zouden bovendien getuigen ervan hebben weerhouden een verklaring af te leggen in de zaak tegen Nuon Chea.

Menig verzoek van Pestman en Koppe om getuigen te (laten) horen, werd de afgelopen maanden afgewezen. Op hun verlanglijst staan onder meer Hun Sen zelf, voormalig Rode Khmer-commandant Heng Samrin en tal van ministers. Maar keer op keer vingen ze bot. Volgens de autoriteiten is de verdediging er slechts op uit het proces tegen Nuon Chea uit te stellen.

De aanklacht van Pestman kwam kort nadat een Duitse onderzoeksrechter, Siegfried Blunt, zijn ontslag had ingediend. Ook hij gaf bemoeienis van de overheid op als reden voor zijn stap. In een schriftelijke verklaring verwees hij naar een opmerking van de Cambodjaanse minister van Informatie, die had gezegd dat onderzoeksrechters die nieuwe zaken willen openen 'hun koffers moeten pakken en vertrekken'.

Het opstappen van Blunt was des te opmerkelijker omdat juist hij er door critici van was beschuldigd te hebben toegegeven aan politieke pressie. Samen met een Cambodjaanse collega zou hij ervoor hebben gezorgd dat een onderzoek naar vooraanstaande Rode Khmerleden werd gestopt voordat het goed en wel was begonnen. Onder de verdachten die daardoor vooralsnog vrijuit gaan zijn voormalige commandanten van de luchtmacht en van de marine. Blunt wilde telefonisch niet reageren.

Organisaties van waarnemers, zoals het Open Society Justice Initiative, verwijten de Verenigde Naties te laks te reageren op de beschuldigingen over inmenging en corruptie (banen bij het tribunaal zouden tegen betaling zijn vergeven). 'Ze kunnen niet zomaar een opvolger voor Blunt benoemen zonder het onderliggende probleem aan te pakken. En dat is de controle die de Cambodjaanse regering heeft over de rechtsgang', zei een woordvoerster.

Het Cambodja-Tribunaal - officieel de Buitengewone Kamers in de Gerechtshoven van Cambodja (ECCC) - heeft inmiddels ruim 150 miljoen dollar (ruim 110 miljoen euro) gekost. Vermoedelijk gaat het proces tegen het drietal, dat onder meer wordt beschuldigd van genocide en misdaden tegen de menselijkheid, nog jaren duren. Gezien de leeftijd van de verdachten is het onzeker of zij hun vonnis zullen horen uitspreken.

Ieng Sary heeft laten weten er tijdens het proces het zwijgen toe te doen. Zijn echtgenote en vierde verdachte in Zaak 002, de 79-jarige Ieng Thirith, wordt door de rechters niet in staat geacht haar berechting te ondergaan vanwege dementie. Een aanklager ging in beroep tegen haar vrijlating.

undefined

Meer over