ZAAD OP DE ROTSEN

DE HOOP SCHEFFER stond er beteuterd bij toen Den Haag Vandaag hem een reactie vroeg op het concept-verkiezingsprogram van de VVD....

Ergo: het CDA staat voorlopig buitenspel. Alleen een dramatisch slechte verkiezingsuitslag voor D66 brengt voortzetting van de coalitie in gevaar. D66 kan dan besluiten in de oppositie te gaan.

PvdA en VVD dan maar? Het kán, maar zal - zonder de bruggenbouwers van D66 - een stuk lastiger zijn. VVD en CDA kan - theoretisch - ook, maar PvdA en CDA staan programmatisch een stuk dichter bij elkaar. Zelfs een coalitie van PvdA, CDA en VVD is niet uitgesloten, al is die voor het CDA niet zonder gevaar.

De kans dat het CDA dan moet schipperen tussen PvdA en VVD is groot. Met alle risico's van dien voor de samenhang in de eigen achterban. Valt die uit elkaar, dan kan het scenario van Koks Den Uyl-lezing werkelijkheid worden: PvdA en VVD als tegenpolen, met wat satellieten eromheen.

Op de programma's van alle grote partijen valt veel aan te merken, maar in de onderlinge verhoudingen hebben ze wel helderheid gebracht. Dat is vooral te danken aan het CDA. Ook daarover was De Hoop Scheffer duidelijk: anders dan de VVD, kiezen we 'welbewust' voor sociale zekerheid en tegen aantasting van de WW.

Dat heeft twee gevolgen. Enerzijds wordt de VVD na de verkiezingen altijd geconfronteerd met een meerderheid die huiverig zal zijn voor forse ingrepen in de sociale zekerheid. Anderzijds komt de PvdA steeds meer op de spilpositie terecht die voorheen door het CDA werd bezet.

Melkert gedroeg zich daar al naar in een interview met deze krant. Omstandig schetste hij de overeenkomsten op tussen CDA, PvdA en D66: de C van cohesie, de Z van sociale zekerheid, de M van modern gezinsbeleid, de V van veel verlofregelingen.

De boodschap is duidelijk: als de VVD te hoge eisen stelt, heeft de PvdA zo een ander gezelschap bij elkaar. Dat is mogelijk, maar Melkerts kritiek op het VVD-programma (een 'niemandsland', een sociale 'woestijn') verdient een stevige korrel zout. Wij hadden gehoopt, betoogde hij bloemrijk en een tikje arrogant, 'dat regeren met de PvdA op de VVD een pedagogisch effect zou hebben. Maar dat is als zaad als op de rotsen uiteengespat'.

En het is waar: na drie jaar paars zijn de liberalen nog altijd niet in crypto-socialisten veranderd. Als er financiële voordeeltjes te verdelen zijn, ligt voor hen het accent op de middeninkomens en de bovenkant. En als er moet worden bezuinigd, richt Bolkestein zijn pijlen nog steeds op de sociale zekerheid. Maar toch doet Melkert geen recht aan het VVD-program en zelfs niet aan zijn eigen invloed.

Dat de VVD met 'De Grave-banen' komt, was zonder Melkerts noeste arbeid ondenkbaar geweest. En van de algemene verlaging van het minimumloon en de sociale uitkeringen, waarvoor in het vorige VVD-verkiezingsprogram werd gepleit, rest slechts een flauwe echo.

Het minimumloon moet met dertig procent omlaag. Maar het daarmee gepaard gaande inkomensverlies wil de VVD met toeslagen compenseren, en het sociale minimum blijft op peil en mag zelfs aan de loonontwikkeling gekoppeld worden.

Tegen het minimumloon-plan van de VVD valt veel in te brengen. Bijvoorbeeld dat werken moet lonen, en dat zo'n toeslagenstelsel tot misbruik door werkgevers zal leiden. Maar de achterliggende gedachte is niet asociaal: de VVD wil met name jonge ongeschoolde (vaak allochtone) werklozen inschakelen op de arbeidsmarkt. Toch wordt dat doel beter gediend met het beleid dat, onder invloed van de PvdA, door paars is ingezet: verlaging van de brutoloonkosten op vooral minimum-niveau en net daarboven.

Het VVD-programma bevat een reeks van grotere en kleinere bezuinigingen op de collectieve voorzieningen die inderdaad te veel zware lasten op zwakke schouders zullen leggen. Toch zijn sommige van die 'asociale' voorstellen het overwegen waard.

Neem het, electoraal nogal gedurfde, beleid waarmee de VVD oudere werknemers verrast. De huidige regelingen hebben tot gevolg dat 57-plussers die op straat worden gezet tot hun vijfenzestigste weinig te vrezen hebben.

Dat is goed verdedigbaar, maar de medaille heeft ook een andere kant: hetzelfde beleid nodigt vakbonden en werkgevers uit om ouderen te vroeg aan de kant te zetten. Dat is een dure liefhebberij en strijdig met het doel ouderen langer aan de slag te houden.

De VVD wil daaraan met een reeks van (veel te) harde maatregelen een einde maken. Toch zou het mij verbazen als een volgend kabinet (van welke kleur ook) niet besluit om de leeftijdsgrens waarop ouderen home free zijn met een paar jaar op te trekken.

Melkert tegenover de Volkskrant: 'De VVD maakt een vergissing als ze denkt dat je volgens de politieke wetten wel ergens in het midden uit zal komen als je maar hoog inzet.'

Maar zo werkt het wel degelijk in ons bestel. Rechts doet voorstellen die voor links 'onaanvaardbaar' zijn en vice versa, maar uiteindelijk komen ze ergens in het midden uit. De aard van het compromis hangt van de krachtsverhoudingen na de verkiezingen af.

Maar ook Melkert zal de VVD na de verkiezingen niet willen missen. Al is het maar omdat hij dan zelf met onaangename voorstellen moet komen die nu door de liberalen worden gedaan.

Meer over