Yigal Amir komt niet uit niemandsland, maar uit Israël

Waar is het mis gegaan met de model-opvoeding van de joodse student Yigal Amir in de voorstad Herzliya? De Shin Bet, de Israëlische inlichtingendienst, tast in het duister....

Van onze buitenlandredacteur

Guido Goudsmit

AMSTERDAM

De vader en moeder van de moordenaar weten evenmin waar het fout is gelopen. 'Slechts God weet' hoe het kon bestaan dat Yigal 'zijn opvoeding in liefde en tolerantie' heeft verraden, zo snikte zijn moeder Geula op tv. Net als de overgrote meerderheid van de viereneenhalf miljoen Israëlische joden, trok zij in het openbaar haar handen af van de 27-jarige extremist.

Het is een gebruikelijke afweerreactie die Israël vertoont. Drijf de gekken in het nauw, is het parool. Met de moord op de premier is voor het eerst een klopjacht op joodse ultra-nationalisten geopend. De kennissenkring van Yigal Amir - religieuze jongemannen, die veelal in elite-eenheden van het leger dienden - wordt uitgekamd. De lijfwacht van VIP's zoals interim-premier Peres is versterkt. Je weet maar nooit. Er zouden steeds sterkere aanwijzingen opduiken dat een ondergrondse cel meer hoge ambtsdragers uit de weg wil ruimen.

Het is de taktische benadering, het korte termijn-politiewerk, die worden belicht. De 'strategische' zoektocht naar de oorsprong van Yigal Amirs godsdienstijver - 'Ik ben opgetreden als boodschapper van God', zei hij in de rechtbank - is verdaagd. Het in kaart brengen van het 'verschijnsel' van het joods extremisme is 'delicaat en gevaarlijk', zo heeft kabinetssecretaris Holländer niet voor niets gezegd.

De regering poogt zich verre te houden van politieke recherche in het kokend klimaat. Liever stelde zij een staatscommissie in die zal nagaan hoe een vreemde op anderhalve meter van de premier van Israël een geladen Beretta kon leegschieten.

Waarschijnlijk kan de staatscommissie onder oud-opperrechter Meir Shamgar haar taak snel volbrengen. Maar, dat is slechts het halve werk. De Israëlische historicus Benny Morris zei donderdag dat Amir met zijn daad ook de democratie heeft aangevallen, en dat deze daarom 'in haar diepste wezen naar een antwoord moet zoeken' op de wezenlijke kwestie - hoe kon een man als Yigal Amir tot zijn misdaad komen?

Vandaar dat de strijd tegen het joodse extremisme 'een beroep doet op de gehele Israëlische maatschappij', aldus Morris, anders dan de puur repressieve methode waarmee het Palestijnse terrorisme altijd is tegemoet getreden. Een moord die door een jood op een joodse premier is gepleegd, kan na een procedureel rapport over het amateurisme van de Shin Bet met geen mogelijkheid zijn afgedaan. Zelfs als de splinternieuwe eenheid voor de bestrijding van joodse terreur een concreet succes boekt, zal de gestalte van Yitzhak Rabin net zolang blijven rondspoken tot. . .

Wanneer? Dat weet niemand met zekerheid te zeggen. Maar het is honderd procent zeker dat er verband bestaat tussen het door kolonisten-rabbijnen aangemoedigde extremisme van types als Yigal Amir en de Israëlische bezetting van 'Judea en Samaria', de westelijke Jordaanoever. In joodse nederzettingen op de heuvels heeft een fundamentalistisch jodendom wortelgeschoten dat niet-joden (Palestijnen) letterlijk niet ziet staan. Een van deze kolonisten, Baruch Goldstein, schoot begin vorig jaar in razernij in de grote moskee van Hebron 29 moslims dood.

De Israëlische bezetting, een woord dat kolonisten nooit zullen bezigen, heeft de staat Israël in bezit genomen. Stapje voor stapje probeert Israël het land aan de PLO over te dragen, een politiek waarvoor Rabin met zijn leven heeft moeten betalen. Want behoud van het bijbelse land, het aartsvaderlijke deel van Eretz Israel, wordt in brede religieus-nationalistische kring als een letterlijk goddelijke opdracht beschouwd, waarvoor alle middelen zijn geoorloofd.

'Yigal Amir komt niet uit niemandsland', verzuchtte de juridisch adviseur van de Israëlische regering, Michail Ben Yair, deze week in het dagblad Haaretz. De 27-jarige Amir is gewoon Israëli, geboren en getogen in Israël. Groot-Israël. Zijn moeder runt een kleuterschooltje, zijn vader bewerkt religieuze teksten. Doorsnee. Amirs geheim schuilt hem dan ook vooral in zijn leeftijd: de kleine Yigal groeide op in een groot Israël, dat kort voor zijn geboorte met de bezetting van de Westoever de vorm van het bijbelse 'land van Israël' had aangenomen.

Amir is een produkt van een Israëlische maatschappij die het in 1967 in de bol sloeg. In de Zesdaagse Oorlog van juni 1967 had het Israëlische leger onder het opperbevel van generaal Yitzhak Rabin de Arabische legers een ongenadige afstraffing gegeven. De Sinaï-woestijn werd veroverd op Egypte, de Golan op Syrië en de westelijke Jordaanoever op Jordanië. Jeruzalem werd herenigd: eindelijk waren de joden weer in de gelegenheid soeverein voor de Klaagmuur te bidden.

Onmiddellijk bestempelde een aantal rabbijnen deze veroveringen, die als in een roes werden gevierd, als onze 'terugkeer', de thuiskomst van het verstrooide joodse volk. Judea en Samaria werden als bevrijd aangemerkt. Terugtrekking was op grond van een Torah-interpretatie verboden. De vroeger zo brave religieuze zionisten, die in het voetspoor van de seculiere socialisten met een klein Israël tevreden waren geweest, gooiden de remmen los.

Een generatie Israëlische jongeren van na 1967 is opgevoed in een school die de joodse wet (Halakha) steeds letterlijker als het richtsnoer van alle politiek handelen nam. Hun hele jeugd hebben zij niet anders gehoord of Israël bouwde nieuwe nederzettingen in Judea en Samaria. Dat de Shin Bet de moordenaar Amir niet kende, bewijst dat hij aan de Bar Ilan-universiteit niet als staatsgevaarlijk is opgevallen.

Door hun anti-Palestijnse geweld en hun Groot-Israëlisch visioen vormen de religieuze nationalisten een gevaar voor de Israëlische democratie, schreef de overleden schrijver Yehoshafat Harkabi. De oud-generaal werd niet moe voor het gevaar van hun 'nieuwlichterij' te waarschuwen. Deze joden behoren helaas niet tot een handjevol fanaten, de lunatic fringe, zo schreef hij.

Meer over