Reportage

Yezidi's voelen zich vergeten door de wereld

De yezidische stad Sinjar in Irak is heroverd op IS. Maar terugkeer van vluchtelingen is nog te gevaarlijk.

null Beeld Cigdem Yuksel
Beeld Cigdem Yuksel

Je mag het eigenlijk niet zeggen want het is natuurlijk hoogst ongepast, gezien het ellendige van de hele toestand, maar het heeft wel iets, het vluchtelingenkamp nabij de Turkse stad Diyarbakir waar zo'n 3.500 yezidi's verblijven. Vorig jaar ontvluchtten zij het gebied in Noord-Irak dat vrijdag door Koerdische peshmerga's deels weer op Islamitische Staat werd heroverd.

Met een beetje goede wil waan je je op een Franse camping. Rijen geurige naaldbomen tussen de laantjes met tenten werpen hun schaduwen over het gras, waarop kinderen een potje domino spelen en opgeschoten jongens volleybal. In het midden van het terrein staat een stenen gebouw dat als kantine zou kunnen dienen. Erachter een zwembad, gevuld met water. Er is een speeltuin en iets verderop zelfs een serieus voetbalveld, met stadionlichten en al.

De vergelijking is niet zo heel vreemd, want het kamp is ingericht op een picknickterrein, 15 kilometer ten zuidoosten van Diyarbakir. 'Piknik Alani', staat op een blauw bord langs het grasveld. Voorheen zochten families uit de stad hier in het weekend hun vertier en ontspanning. Nu hebben families uit het noorden van Irak er hun toevlucht gezocht, met weinig vertier en veel spanning.

Wereldnieuws

Ruim een jaar geleden, in augustus 2014, waren ze wereldnieuws. De yezidi's vielen ten prooi aan de oprukkende horden van Islamitische Staat (IS). De yezidi's hebben hun eigen geloof, met 'Yezdan' als schepper van de wereld, en worden door hun soennitische vijanden verketterd als duivelaanbidders.

Reden te meer voor IS om geen mededogen te hebben. Mogelijk vijfduizend yezidi's werden vermoord, duizenden meisjes en vrouwen werden door de extremisten geroofd om te worden misbruikt voor seksuele slavernij. Een paar honderdduizend yezidi's raakten op drift en minstens veertigduizend van hen kwamen vast te zitten op de berg Sinjar.

Oudtestamentische taferelen waren het, met wanhopige families die in leven bleven dankzij het manna uit de hemel van Amerikaanse voedseldroppings. Door Koerdische peshmerga's werden de yezidi's van hun berg bevrijd, waarna ze in auto's en te voet verder trokken, de oorlog uit.

Tot zover de fifteen minutes of fame van een religieuze minderheid over wie tot dan zelden iets werd vernomen. En ook nadien niet. Het werd weer stil rond de yezidi's. Ze waaierden uit over de Koerdische gebieden van Turkije en vooral Irak. Sommigen bereikten Europa.

Sinjar

Pas nu komen de yezidi's weer even in beeld, nu de stad Sinjar (nabij de gelijknamige berg) op IS is heroverd door Koerdische peshmergastrijders uit Noord-Irak, samen met de yezidi-brigades die na het drama van vorig jaar werden gevormd.

Kunnen de gevluchte yezidi's spoedig massaal terugkeren? Dat valt niet te verwachten. Sinjar ligt nog altijd midden in oorlogsgebied, op een hoogst strategische locatie: aan de weg die de belangrijkste bolwerken van IS verbindt: de steden Raqqa (Syrië) en Mosul (Irak). De bevrijding van Mosul is het volgende doel van de Iraakse peshmerga's.

Vooralsnog blijven de yezidi's in Diyarbakir van Yezdan en iedereen verlaten. 'Niemand doet iets voor ze', zegt Selami Meral, een Turkse gemeenteambtenaar die als vrijwilliger in het kamp werkt. 'De Turkse regering niet, de VN niet. Buitenlands hulpgeld voor vluchtelingen? Nooit iets van gemerkt.'

Diyarbakir

Het kamp, zo zegt Meral en zo bevestigen de bewoners, draait geheel en al op de steun van de gemeente Diyarbakir en van de burgers van de 900 duizend inwoners tellende stad. De meesten van hen zijn Koerden, net als de yezidi's. Beide groepen spreken Kurmanci, het belangrijkste Koerdische dialect. Van de Koerdische solidariteit profiteren de yezidi's misschien nog wel meer dan de tienduizenden Koerdische vluchtelingen uit Noord-Syrië die in de stad verblijven.

Het kamp is verdeeld in zes segmenten die een zusterband hebben met zes deelgemeenten van Diyarbakir. Kleding, dekens en andere levensbehoeften worden ingezameld in de stad en opgeslagen in het centrale gebouw, vanwaar ze onder de vluchtelingen worden verdeeld. De kleedhokjes van het zwembad zijn volgestouwd met matrassen en elektrische kacheltjes. In de tenten zien we tv-toestellen en koelkasten.

'We prijzen God voor wat we hebben, we zijn dankbaar voor alle hulp', zegt Zarif, een in het wit geklede oudere dame van ook voor haarzelf onbekende leeftijd. 'Het leven gaat door. Soms lachen we, soms huilen we.'

Haar zoon werd vermoord door IS, haar man is overleden. Met een andere zoon en zijn gezin bewoont ze twee tenten.

Scheiden der seksen

In één ervan heeft zich een groep vrouwen verzameld. De aandacht gaat uit naar Simyan, een schattig jongetje van 4 maanden met een geknoopt staartje over zijn voorhoofd. Hij zit op schoot bij moeder Nadya (42), de schoondochter van Zarif. Al ruim tweehonderd kinderen zijn in het kamp geboren; menig huwelijk werd er gesloten.

De traditionele scheiding der seksen wordt hier uiteraard voortgezet: mannen en vrouwen vervelen zich afzonderlijk te pletter. De vrouwen beschrijven hun dagbesteding, die grotendeels in het teken staat van het eten. 'Aanvankelijk werden de maaltijden kant-en-klaar uit de stad aangevoerd', zegt vrijwilliger Meral. 'Tot de vrouwen zeiden: geef ons de ingrediënten en laat ons alsjeblieft zelf koken.'

Eenpits zijn de kooktoestellen, het blijft behelpen. Eerst de cilo (rijst met rundvlees en knoflook), zo leggen de vrouwen uit, dan de gosti pezzi (gegrild lamsvlees). Brood wordt nog wel elke ochtend gebracht. Nee, tendur, geen croissants en baguette.

Sinjar Beeld Hawre Khalid
SinjarBeeld Hawre Khalid
Meer over