Wouter Bos nieuwe darling van Derde Weg

Tony Blair is zelf verhinderd, maar de aanhangers van zijn Derde Weg zijn bijeen in Londen. Met Wouter Bos als de nieuwe darling....

Van onze correspondent Peter de Waard

‘Er is een nieuwe weg van progressief denken nodig. Wouter Bos is niet alleen de leider van de Nederlandse sociaal-democraten, hij is de meest uitgesproken en vooral meest charismatische vertegenwoordiger van die stroming.’

Europees commissaris en Blairs superspindoctor Peter Mandelson introduceert PvdA-voorzitter Wouter Bos als zijn nieuwe darling van de Derde Weg. ‘I love you too, Peter’, antwoordt Bos aan het begin van zijn spreekbeurt voor een wereldwijd gezelschap van regeringsleiders, politici en intellectuelen die vernieuwing van de sociaaldemocratie nastreven.

Het Policy Network – het door Blair en Clinton opgerichte alternatief voor de Socialistische Internationale – houdt zijn jaarlijkse conferentie in een sjiek golf-resort in het zuiden van Londen.

Blair is in zijn nadagen en heeft door Irak veel van zijn populariteit ingeboet. Maar dat betekent niet dat zijn ideeën over economische dynamiek met sociale rechtvaardigheid niet meer hoeven te worden geëxporteerd. ‘Het is juist harder nodig om die ideeën veilig te stellen’, zegt Mandelson.

De markt voor Blairs ideeën is uitgebreid naar andere continenten. Er zijn ook Canadese en Australische Derde Weg-aanhangers uitgenodigd. Er is behoefte aan nieuw bloed. Van de 160 genodigden zijn er vrijdagmiddag maar tachtig komen opdagen voor de twee dagen durende bijeenkomst, met ondermeer het ambitieuze onderwerp: ‘Hoe maken we de mensen tevreden en gelukkig?’

Peetvader Blair kan er plots niet bij zijn, maar Peter Mandelson neemt de honneurs waar. De Prince of Darkness – ‘de eeuwige voorzitter’, merkt Bos even daarvoor op – legt in zijn inleiding de 21ste eeuwse versie van de middenweg uit. ‘Dit is de weg die we willen zien.’

Maar willen de sociaal-democraten zich nog laten hersenspoelen door de zwarte tovenaar? De Derde Weg klinkt nu al bijna even stoffig als het marxisme, zegt er één. Frans Becker, adjunct-directeur van de Wiardi Beckman Stichting, zegt dat de vraag luidt of de vernieuwingsideeën voor de sociaal-democratie nog altijd uit Engeland komen.

Het is niet alleen Blair die vrijdagmiddag ontbreekt, maar ook de Franse en Duitse sociaal-democraten schitteren door afwezigheid. Vaste klanten Laurent Fabius en Dominique Strauss-Kahn zijn er niet en ook de SPD heeft geen hoge politicus naar Londen kunnen afvaardigen. ‘Ze hebben misschien andere zaken aan het hoofd. Het accent ligt erg sterk op het noordwesten van Europa’, erkent PvdA-voorzitter Michiel van Hulten.

Máns Lönnroth, een voormalig Zweeds staatssecretaris, wil het woord Derde Weg eigenlijk niet meer horen. ‘Voor ons Scandinaviërs heeft het nooit bestaan. Dat klinkt arrogant, maar we hadden die weg al eerder ontdekt.’ Thomas Dürr, een Duits politiek adviseur, zegt dat de sociaal-democratie in zijn land echter de weg nog moet vinden. ‘Maar Tony Blair is daarbij niet de leidsman. Het Scandinavische model, niet de Derde Weg, is het voorbeeld.’ Kare Hagen, een Noors politiek wetenschapper, zegt dat het Policy Network eigenlijk van naam zou moeten veranderen. ‘Het zou geen blairite politiek instituut moeten zijn, maar een club die het intellectuele debat wil aanwakkeren.’

Maar Labours gloednieuwe partijvoorzitter en kabinetsminister Hazel Blears is het daar niet mee eens: ‘Wat heb je aan een intellectuele discussie als die geen politieke follow-up heeft’, zegt ze.

De Derde Weg-politici willen zich ook politiek blijven manifesteren. Giuliano Amato is in Italië weer minister geworden. Blairs kabinet is goed vertegenwoordigd. En Wouter Bos is volgend jaar mogelijk premier van Nederland.

Bos vindt het Policy Network nuttig als een forum voor informele gedachtewisseling over progressieve politiek. Bos heeft Blair nog altijd hoog in het vaandel staan, ‘vooral door de wijze waarop hij een hoogstaande publieke dienstverlening bezig is te creëren’.

Maar de Britse premier heeft Bos en de andere sociaal-democraten aan de vooravond van hun bijeenkomst weer behoorlijk geprovoceerd. Binnen drie dagen toonde hij zich een voorstander van kernenergie, ondertekende een petitie voor het houden van dierproeven en kondigde aan in de toekomst alle vluchtelingen met een strafblad uit te zetten.

Bos is het daar allemaal niet erg mee eens. ‘Wij zijn tegen kernenergie. En morgen wil ik nog een hartig woordje uitwisselen over hoe Labour met de mensenrechten omgaat.’

Bos als boegbeeld van de Derde Weg? Hoogleraar – en inmiddels ook Lord – Anthony Giddens vertrouwt het nog niet. De filosoof van de Derde Weg vraagt Bos hoe hij zijn pleidooi voor nationale consensus kan rijmen met het kosmopolitische Europa van de Derde Weg. ‘Misschien niet. Maar als het met Europa langzamer moet, dan kies ik daarvoor.’

Meer over