Analysearrestatie Roman Pratasevitsj

Wordt het vliegverkeer tussen de EU en Belarus straks stilgelegd? Europa bespreekt vanavond welke sancties er tegen Belarus volgen

De regeringsleiders van de Europese Unie vergaderen maandagavond in Brussel over strafmaatregelen tegen Belarus, naar aanleiding van de kidnapping en arrestatie van oppositieleider Roman Pratasevitsj in Minsk zondag. Welke sancties kan de EU opleggen?

Een speurhond onderzocht zondag de bagage van de passagiers in het door Belarus ‘gekaapte’ Ryanair-vliegtuig, waarin oppositieleider Roman Pratasevitsj zat. Hij werd vervolgens ontvoerd en gearresteerd. Beeld AP
Een speurhond onderzocht zondag de bagage van de passagiers in het door Belarus ‘gekaapte’ Ryanair-vliegtuig, waarin oppositieleider Roman Pratasevitsj zat. Hij werd vervolgens ontvoerd en gearresteerd.Beeld AP

Aanvankelijk zouden de 27 regeringsleiders vanavond op een Europese top discussiëren over de relatie tussen de EU en Rusland. Verwacht werd een fundamentele gedachtenwisseling die niet met duidelijke conclusies zou worden afgerond. Door de arrestatie van Pratasevitsj wordt de top opeens onder hoogspanning gezet. Op een vlucht tussen twee Europese hoofdsteden is een Ryanair-toestel met Europeanen zondag ‘gekaapt’ door Belarus. ‘Dit was luchtvaartpiraterij, gesponsord door een staat’, zei de Ierse minister van Buitenlandse Zaken Simon Coveney. Premier Rutte noemde de actie van Belarus ‘onacceptabel’ en ‘ongekend’. ‘Dit incident zal niet zonder gevolgen blijven’, zei EU-president Charles Michel.

Maar wat kan de Europese Unie doen? Het meest voor de hand liggen sancties tegen de functionarissen die achter de kidnapping van Pratasevitsj zitten. Maar in februari verlengde de EU nog de sancties tegen 88 Belarussische functionarissen, onder wie president Loekasjenko zelf. Zij worden verantwoordelijk gehouden voor de frauduleus verlopen verkiezingen van augustus 2020 en het gewelddadig neerslaan van de protesten daartegen. Het toevoegen van andere functionarissen aan de sanctielijst zal vermoedelijk weinig indruk maken in Belarus.

Daarom willen verschillende Europese landen verder gaan. Zij werken aan een plan om het vliegverkeer tussen de Unie en Belarus stil te leggen. De EU kan de landingsrechten van de Belarussische luchtvaartmaatschappij Belavia op Europese luchthavens intrekken en Europese maatschappijen verbieden naar of over Belarus te vliegen. Ook het verkeer over land tussen Belarus en de EU kan worden stilgelegd.

In voorgaande gevallen kostte het de EU grote moeite om doortastend op te treden en tot een eensgezind standpunt te komen. Bij de verkiezingen in Belarus van augustus 2020 kondigde de EU meteen sancties aan, maar die werden pas begin oktober ingevoerd. Cyprus en Griekenland wilden pas instemmen met sancties als de EU ook zou optreden in het conflict dat zij met Turkije hadden. Vorige week nog blokkeerde Hongarije een gezamenlijke Europese oproep tot een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten omdat het zich vierkant achter Israël opstelde.

In deze gevallen ging het om oorlogsdaden en schendingen van de mensenrechten die buiten de EU werden gepleegd. Nu werd niet alleen een Belarussische opposant getroffen, maar ook een Europese luchtvaartmaatschappij en Europese passagiers. De Griekse premier Mitsotakis vond dat de actie van Belarus ‘duidelijke, specifieke en stevige gevolgen’ moest hebben, die ‘Belarus geen twijfel laten over onze eenheid en vastbeslotenheid’.

Voor de verkiezingen van augustus 2020 pakte de EU president Loekasjenko voorzichtig aan, om hem niet in de armen van de Russische president Poetin te drijven. Dat stadium is nu voorbij. Om politiek te overleven heeft Loekasjenko zich overgeleverd aan Poetin. En van de Europese Unie trekt hij zich niets meer aan, zoals de kidnapping van Pratasevitsj laat zien.