Column

Worden stagiairs op de redactie uitgebuit?

De plagiërende stagiair was in veel opzichten uitzonderlijk. Stagiairs schrijven niet de 'halve krant vol'.

null Beeld
Beeld

Een sneer naar de stagiair was deze week nooit ver weg. Een verkeerde topografische indeling op de site - een stroomstoring in Limburg verscheen onder het kopje 'buitenland' - was natuurlijk het werk van 'een stagiair'. De Roemeense premier die in de kop abusievelijk 'president' werd genoemd, was ongetwijfeld ook te wijten aan een stagiair. De krant wordt immers volgeschreven door 'goedkope, jonge, ambitieuze stagiairs', mailde een lezer.

Kennelijk is dat beeld bij sommige lezers blijven hangen nadat de hoofdredactie vorige week had bekendgemaakt dat een stagiair fors plagieerde en een interview verzon. 'De schrik slaat mij om het hart als ik lees dat er in vierenhalve maand maar liefst 75 stukken onder de naam van de stagiair in de krant zijn verschenen', schreef een 'onderwijsman'. 'Wordt de halve krant soms door stagiairs vol geschreven?' Dat idee werd versterkt door de ingezonden brief van de hoofdredacteur van New Scientist (2 november), die stelde dat stagiairs 'meer en meer snel verantwoordelijk worden voor het creëren van content voor het medium' en 'totaal onmisbaar' zijn.

Dat geldt allicht voor kleine redacties, maar zo ernstig is het bij de Volkskrant niet gesteld. Ook zonder stagiairs verschijnt de krant met evenveel 'content' - op de redactie spreekt men gewoon over 'stukken'.

Feiten en cijfers

Eerst wat feiten en cijfers op een rij. De krant heeft 193 mensen in vaste dienst (dat zijn 181 fte) en circa 500 freelancers (van eendagsvliegen tot columnisten). Elk kwartaal zijn er acht à negen stagiairs. Traditioneel zijn verslaggeverij, economie, internet, kunst, sport, het magazine, fotografie en vormgeving populair. Vonk, de parlementaire redactie, buitenland of wetenschap zijn alleen aan de orde bij aantoonbaar talent en inhoudelijke kennis.

Studenten van journalistieke opleidingen - verreweg de meesten - hebben voorrang. Ze studeren bij een van de vier hbo-scholen voor journalistiek (veelal in Utrecht en Tilburg), of volgen een journalistieke master aan de universiteit in Amsterdam, Leiden of Groningen. Elke zomer loopt een lichting van de Postacademische Deeltijd Opleiding Journalistiek (PDOJ) in Rotterdam stage, die ruim 25 jaar geleden door de dagbladen zelf werd opgericht. Voorts zijn er stagiairs van andere studies die wel studiepunten voor een stage bij de krant krijgen.

Dan is er nog een groepje dat zelf zijn stage regelt buiten de opleiding om, zoals de plagiërende stagiair. De student international studies wilde stage lopen tussen zijn bachelor en masters in en werd geschikt bevonden, onder andere op basis van een reeks opiniestukken uit NRC Next en Trouw. Ook in andere opzichten was de plagiërende stagiair geenszins exemplarisch. De meesten zijn ten minste 21 jaar, de plagiërende stagiair was 19 toen hij begon. Net als de aard en omvang van zijn bedrog was zijn enorme productie ongeëvenaard. Door sommigen werd hij letterlijk 'een wonderkind' genoemd. Doorgaans geloven journalisten niet in wonderen, maar toevallig maakte eerder dit jaar ook een bijzonder getalenteerde stagiair furore (hij was ouder en zijn werk deugde wel). Uitzonderlijke talenten bestaan. Vooruit, deze was erg jong, maar Mozart was nog veel jonger toen hij begon te componeren.

Vroeger, zo mijmerden oudere redacteuren, mochten leerlingjournalisten telexberichten scheuren, koffie halen en een simpel bericht tikken. In veel andere organisaties is de stagiair altijd boventallig en mag hij louter ondersteunend werk doen.

Bij de krant is dat 'godzijdank' niet het geval, reageren de stagebegeleiders van de opleidingen. Studenten staan te popelen om aan de slag te gaan. 'Hoe dieper ze in het diepe worden gegooid, hoe beter', zegt de stagebegeleider van de PDOJ. 'Bij de krant kunnen ze waanzinnig veel leren, ze maken enorme sprongen', vertelt zijn collega van de School voor Journalistiek in Utrecht.

De beste

De stagiairs die naar de Volkskrant komen, behoren tot de beste. Velen zijn academisch geschoold, de hbo-stagiairs hebben vaak al een eerste stage bij een regionale krant gelopen. Tijdens de opleiding is er veel aandacht voor verschillende vormen van plagiaat. Dat blijkt nodig. Sinds kort werkt de school in Utrecht met een 'Verklaring eigen werk' bij het afstuderen, nadat weer een geval van 'onbewust' plagiaat aan het licht was gekomen.

De mate van begeleiding bij de krant verschilt sterk per redactie. Bij Vonk is die intensief, daar schrijft de stagiair relatief weinig, maar lange stukken. Bij internet bewerkt de stagiair veel 'kopij' van persbureaus en kijken verschillende redacteuren mee. De stagiair bij verslaggeverij moet juist zelf mensen bellen en - als het goed gaat - op reportage.

De docenten herkennen zich niet in de kritiek dat stagiairs worden uitgebuit - de huidige lichting stagiairs evenmin. Wel is de werkdruk de afgelopen decennia toegenomen. Door dalende abonnementen en advertentie-inkomsten moest de redactie inkrimpen terwijl er meer podia (bijlagen, internet) te bedienen zijn. Er zijn bladen en kranten waar te veel wordt geleund op stagiairs, maar daarvoor is de Volkskrant gewoonweg te groot en financieel gezond (de afgelopen vijf jaar nam het aantal fte met zes toe).

Dat wil niet zeggen dat er geen druk is. Anders dan in andere sectoren is een stage bij een krant meer dan een leerplek. Wie uitblinkt, mag misschien blijven. Banen zijn schaars, de werkloosheid onder journalisten is 16 procent, becijferde vakblad Villamedia eind september.

Wrevel

Jonge redacteuren weten nog goed hoe het voelde: het is nu of nooit. Deze hoofdredactie heeft veel oog voor jong talent en moedigt dit uitbundig aan met complimenten en vertrouwen. Door de plagiaat-affaire wordt de keerzijde hiervan nu onderkend. Vorige week deed ik een aantal aanbevelingen, zoals een cursus journalistieke ethiek plus een duidelijke waarschuwing dat plagiaat gelijk staat aan vertrekken.

Het wekte enige wrevel bij de huidige stagiairs, zo bleek afgelopen maandag tijdens een nabespreking over de plagiaataffaire. 'Ik ben ook stagiair en ik weet dondersgoed dat je niet zomaar de Volkskrant kan binnenlopen om hele pagina's over te schrijven', vertelde de stagiaire (22), die net een bachelor bedrijfscommunicatie afrondde en hoofdredacteur van het Algemeen Nijmeegs Studentenblad was. Haar 'eigen werk' kunt u in Vonk lezen.

De Ombudsvrouw behandeltvragen,klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionelepagina's en journalistieke aanpak. ombudsvrouw@volkskrant.nl

Meer over