'Word geen slachtoffer van eigen carrière'

Hoeveel mensen zullen vandaag zuchtend naar hun werk gaan? Het werk is best aardig, maar toch knagen er allerlei vragen....

Ieder mens stelt zich van tijd tot tijd zulke vragen, constateert Edgar Schein in zijn boek Loopbaan-ankers. De emeritus hoogleraar aan de Sloan School of Management stelt dat opvallend veel mensen niet doen wat ze zouden willen doen. Liefst 40 procent van de ondervraagde topmanagers in vijf grote ondernemingen vindt zichzelf bijvoorbeeld meer geschikt voor een uitvoerende dan een leidinggevende functie.

Personeelsmanagers moeten voorgaande zin voor straf honderd keer herlezen en eindelijk gaan werken aan een verfijnd loopbaanbeleid. Anderen zullen zich moeten afvragen of het wel slim is onder druk van externe factoren een loopbaan te bewandelen die te ver afstaat van wat ze zelf willen en kunnen. Voordat je het weet ben je een slechte topmanager zonder nachtrust. 'Word geen slachtoffer.' Dat is volgens Schein het belangrijkste advies.

De oud-hoogleraar volgt sinds 1961 de loopbanen van mba-studenten. Deze hoogvliegers zijn op diverse momenten in hun carrière ondervraagd over hun ervaringen, keuzes en wensen. Hun loopbaanstappen zijn, zoals valt te verwachten, uiterst gevarieerd. Hun keuzes en wensen blijken echter gedurende hun gehele carrière zeer consistent. De één wil per se de top bestormen, de ander kiest voor creativiteit en een derde verlangt vooral naar zekerheid.

Goed beschouwd laat ieder individu zich gedurende de carrière leiden door één van acht basisdoelen. Schein noemt ze 'loopbaanankers', omdat de ondervraagde carrièremakers na een verkeerde stap het gevoel hebben dat ze worden weggetrokken naar werk dat beter bij hen past. De acht ankers zijn zekerheid/stabiliteit, autonomie/onafhankelijkheid, ondernemingsgerichte creativiteit, zuivere uitdaging, dienstverlening/toewijding, technisch/functioneel, algemeen management en levensstijl.

Met wat goede wil kent de lezer aan het einde van het boek het eigen loopbaan-anker. Schein publiceert aan het begin een zelftest waarmee de lezer het eigen basisdoel kan bepalen. Dieper inzicht brengen de vermelde vragen voor een interview dat na lezing van tweederde van het boek door een vriend kan worden afgenomen.

Schein biedt een goed instrument voor zelfanalyse. Wel past de kanttekening dat de gemiddelde mens complexer in elkaar steekt dan de oud-hoogleraar doet voorkomen. Hij is ietwat star in zijn denken. Zijn er meer dan de acht genoemde loopbaan-ankers? Nee, stelt Schein. Kan iemand meer dan één anker hebben? Nee, meent Schein. Veranderen ankers? Nee, vermoedt Schein.

Zijn oordelen zijn gebaseerd op onderzoek onder oud-mba-studenten, aangevuld met enkele enquêtes onder (top)managers en managementadviseurs die carrière hebben gemaakt in de jaren zeventig en tachtig. Ze vormen een nogal selecte groep. Alsof je de klonen van het schaap Dolly vraagt welke weide het lekkerste graast. De twee ankers algemeen management en technisch/functioneel scoren voorspelbaar hoog onder de respondenten.

Nieuwe inzichten over de werk-leven-balans, de portfoliowerker en de duale carrière doen vermoeden dat op z'n minst sommige werkers gedurende hun hele carrière meerdere ankers met zich meeslepen of halverwege de loopbaan van anker wisselen. Bijvoorbeeld afwisselend management en technisch/functioneel. Of zowel ondernemerschap als levensstijl.

'De belangrijkste verantwoordelijkheid van de carrièremaker is zelfinzicht. Het is onrealistisch om te verwachten dat managers werknemers goed genoeg begrijpen om valide loopbaanbeslissingen voor ze te nemen, hoewel de meeste loopbaansystemen op dit moment zo werken. Uiteindelijk moeten mensen leren hun eigen loopbaan te managen', aldus Schein.

Zelfinzicht brengt de analyse van het eigen anker zeker, zelfs voor de lezers die moeten constateren dat ze niet helemaal in Scheins schema passen. Het boek doet denken aan de boeken van loopbaanadviseur Richard Bolles, al richt Schein zich op een hoger opgeleid publiek. Op basis van inzicht kan de volgende carrièrestap worden bepaald. Wellicht hogerop of juist weg uit de top? Mogelijk een andere afdeling of een ander bedrijf? Of misschien zelfs een heel ander beroep?

Meer over