Column

Woorden zijn nodig om besluiten met vreselijke gevolgen niet vreselijk te laten klinken

Sheila Sitalsing

De architect zelf wil niets bevestigen, maar de Volkskrant was zeker genoeg van zijn zaak om dit weekend te melden dat het architectenbureau Bierman Henket Architecten het tijdelijke kantoor van de koning gaat ontwerpen.

Dat Bierman enzovoorts geen mededelingen wil doen over klanten is jammer, maar in dit geval begrijpelijk. Want als we op de autoriteiten moeten afgaan, is het vierhonderdduizend euro kostende, 245 vierkante meters tellende bouwwerk op het uitgestrekte landgoed De Horsten met zijn meanderende wandelpaden, zijn Orangerie, zijn zwembad en zijn eeuwenoude eiken- en beukenbomen in wezen niets meer dan dit: een boomhut in de achtertuin. Geen eer aan te behalen voor het 'meest gewilde architectenbureau van dit moment' (althans, zo omschrijft deze krant het bureau).

De premier zei het zelf. Elf keer benadrukte hij het afgelopen week tijdens het debat in de Tweede Kamer over de kosten van het Koninklijk Huis: wij land van vrekkenkrant en bonuskaart en nu extra voordelig laten onze goede vorst zijn heilzame werken voor de publieke zaak doen in 'twee containertjes'. In één fraaie, letterlijk geciteerde alinea gebruikte de premier het begrip containertjes driemaal: 'De containertjes worden weer weggehaald. Het gaat niet om een blijvende verfraaiing van de Eikenhorst. Een fraai gezicht is het eerlijk gezegd ook niet. Los van de vraag of je containertjes mooi vindt of niet, denk ik dat je het ook niet veel soberder kunt krijgen. Het zijn namelijk gewoon containertjes.'

Nee, daar zou ik me als hip en veelgevraagd architectenbureau ook dood voor generen.

Het was een interessant staaltje woordenmanagement van de premier. Geestig ook, zij het aan de overtrokken kant, vooral toen hij ook nog 'steigertje' probeerde voor de royale aanlegplek voor het nieuwe jacht van de koning.

Woordenmanagement is van levensbelang in de politiek. Met de juiste woorden op het juiste moment kan een mens een standbeeld verdienen, een verkeerd woord en ze sturen de bloedhonden op je af Frans Timmermans weet hier veel van. Maar boven alles zijn woorden in de politiek nodig om jouw versie van de waarheid aan een zo groot mogelijk publiek te verkopen.

Woorden zijn nodig om besluiten met vreselijke gevolgen niet vreselijk te laten klinken. De mensen die over vreemdelingenzaken gaan, hebben het wegdefiniëren van de mens in hun uitingen tot kunst verheven. Daar gaat het over verwijderbaarheid in de vreemdelingenketen, over klinkeren en over ict-systemen. Het woord 'mens' hoor je Fred Teeven zelden bezigen.

Over taal die bedoeld is om de waarheid te verhullen in plaats van haar te laten zien, zei George Orwell diep in de vorige eeuw al dit: 'Politieke taal dient veelal het verdedigen van het onverdedigbare'. Orwell had oorlogsvoering in gedachten, volgens hem best verdedigbaar, 'zij het met argumenten die te barbaars zijn voor de meeste mensen'.

Maar ook in vredestijd worden eufemismen, en een verkleinwoordje op zijn tijd, gebezigd om het absurde aannemelijk te laten klinken. De kracht van de herhaling kan hierbij dienstbaar zijn, zo is bekend uit psychologische experimenten. Mark Rutte mag weliswaar hard uitgelachen zijn om dat hardnekkige 'containertje', als hij dit lang genoeg volhoudt, zullen op den duur steeds meer mensen geloven dat het groepje dat aandacht blijft vragen voor het feodale bestedingspatroon van de koning simpelweg jaloers is.

Meer over