Woody, de briljante idioot

Het Film by the Sea festival opent deze week met 'Midnight in Paris', Woody Allens succesvolste film sinds de jaren tachtig. 'De meest intelligente mensen doen de meest irrationele dingen als het op romantiek aankomt.'

De titel had Woody Allen (75) al een tijdje paraat; Midnight in Paris. Maar wát er dan middernacht in Parijs te gebeuren stond, wist de filmmaker niet. 'Lange tijd had ik geen idee. Ik wist alleen dat het een zeer goeie titel betrof.'

Allen, aan één oor doof en minder vlot sprekend dan een jaar geleden, toen hij zijn voorlaatste film You Will Meet a Tall Dark Stranger presenteerde, monstert routineus welwillend het handjevol journalisten aan zijn tafel in een hotel te Cannes, waar zijn nieuwe komedie afgelopen mei het festival opende. Een hoofdpersonage voor Midnight in Paris was zo gevonden. Gewoon weer een Allen-achtig figuur: Gil, scenarist te Hollywood, klem in een verloving, leurend met een nog te publiceren Grote Roman, op vakantie in Parijs met aanstaande schoonouders - en neurotisch natuurlijk. Maar dan?

Tijdreizen. 'Toen dat in me opkwam, rolde het vanzelf door. Ik had al bedacht dat Gil 's avonds wat door Parijs zou wandelen en op een feest zou belanden. Toen bedacht ik: waarom geen feest in de jaren twintig? Door zo'n uiterst onrealistisch element toe te voegen, dienden zich direct allerlei mogelijkheden aan: problemen, een crisis - alles wat je in een film nodig hebt.'

Flinterdun, maar intelligent gemaakt en uiterst vermakelijk, oordeelde de internationale filmpers over Allens 42ste speelfilm, die inmiddels al 100 miljoen dollar opbracht. Een kolossale hit, zoals de filmer ze voor het laatst in de jaren tachtig mee maakte.

Midnight in Paris prikt wat in de menselijke neiging om het verleden te idealiseren, maar de film lijkt bovenal een vehikel om tal van historische kunstenaars op te voeren die Allen met zichtbaar genot en veel gevoel voor karikatuur bijeen brengt. Schrijvers Ernest Hemingway en F. Scott Fitzgerald, en diens instabiele echtgenote Zelda, schilders Salvador Dalí (Adrian Brody) en Man Ray, filmer Luis Buñuel - iedereen die destijds Parijs aandeed, is van de partij. Romantiek is er ook, wanneer de vanuit 2010 ingestapte scenarist Gil valt voor Adriana (Marion Cotillard), de maîtresse van Picasso.

Nostalgie

Allen: 'Toen ik opgroeide in de jaren veertig en vijftig ging niemand naar Parijs, daar was geen geld voor. Het was een mythische plek, die je hooguit kende uit boeken en films. Van de opwindende verhalen over al die bohémiens die er woonden, het artistieke wereldje. Wat ik toon, is een fictief Parijs. Het is mijn Parijs, zoals ik dacht dat het bestond.'

Nostalgie is een val, stelt hij. 'O, had ik toen maar geleefd, denk je, tussen al die mensen die absint zaten te drinken in de barretjes. Terwijl er ook toen een hoop slechts was. Denk enkel maar aan de tandarts! Het is normaal hoor, ik doe het zelf ook als ik terugdenk aan mijn kindertijd: hoe mooi die was. Terwijl ik, als ik wat langer nadenk, heus weet: het was tamelijk verschrikkelijk.'

Dat hoofdrolspeler Owen Wilson (The Royal Tenenbaums, The Darjeeling Limited) in zijn spel opmerkelijk veel gebaartjes en maniertjes van Allen lijkt te hebben overgenomen, werd kort na de wereldpremière alom geconstateerd. Ook de journalisten aan zijn tafel signaleren de gelijkenis.

Totale onzin, meent de regisseur. 'Ik zal het uitleggen: Owen Wilson is tegenovergesteld aan mij. Ik ben een New Yorker, hij woont op Hawaï. Owen Wilson is een lang blond surfboard- en strandmens - ik haat het strand en surfboards. Ik schreef het script oorspronkelijk wel voor een personage zoals ik, maar ik heb het volledig herschreven toen we voor Owen Wilson kozen. De verschillen zijn toch duidelijk? Als ik het zelf speelde, was het personage veel nerveuzer geweest, ik beweeg en spreek ook veel sneller. Jullie vergissen je.'

In de herfst van zijn carrière, die nog onverminderd productief is, lijkt Allen op een Europese tournee verzeild geraakt. Na zijn eerdere Britse periode (onder andere Match Point uit 2005), belandde de grotestads-chroniqueur in Barcelona voor Vicky Cristina Barcelona uit 2008. En na Midnight in Paris wachten de opnames voor een komedie in Rome. In die film is hij zelf ook weer te zien, zij het in een ondersteunende rol.

'Ik speel een Amerikaan die naar Italië gaat omdat mijn dochter een Italiaan gaat trouwen.'

Speculeren over het vervolgtraject van Allens filmische stedentrip is al enkele jaren een vast onderdeel van elk interview, zo ook hier. Wat is de volgende halte, vraagt iemand. Moskou? Amsterdam?

'Wel, mensen bellen en vragen of ik ergens een film wil maken, en bieden subsidie aan. Als ik een idee kan bedenken voor die plaats, dan is het mogelijk. Over Moskou heb ik nu geen idee. Misschien wel als ik er eens over nadenk. Hoe dan ook moet het een stad zijn waar ik al eens ben geweest. In Afrika bijvoorbeeld, zou ik niet weten waar ik zou moeten beginnen'.

Ingmar Bergman

Er gaan geruchten over Stockholm, weet een Zweedse journalist aan tafel. 'Dat overwegen we, ja. Het is een stad waar ik altijd al eens wilde filmen. Ik heb wat ideeën die daar mogelijk passen, maar nog niks is definitief. Of het dan een Ingmar Bergman-eerbetoon wordt? Die verleiding is groot, maar Bergman maakte diepe, existentiële films. Als ik dat doe, komt er niemand kijken.'

Tot slot valt de vraag of hij zich, na al zijn films over relaties, als een expert in die materie beschouwt. 'Nee, op dat gebied ben ik een totale mislukkeling, zoals iedereen. We observeren en beredeneren, maar eigenlijk weten we niets. De meest intelligente mensen doen de meest irrationele dingen als het op romantiek aankomt. Briljante mannen en vrouwen worden idioten, keer op keer.'

Hij noemt het zijn voornaamste fascinatie. 'Daarin ben ik niet alleen hoor. Kijk maar naar de literatuur, van Euripides tot Tolstoj tot Flaubert: daar gaat het over. Moord is af en toe ook wel een centraal thema, maar ook dan is er altijd wel een romantisch element in de buurt. De interactie tussen man en vrouw, en hoe het altijd weer misgaat. Dat is het.'

Midnight in Paris is de openingsfilm van het Zeelandse Film by the Sea festival (9-18 september) en is vanaf 15 september in de gewone bioscoop te zien.

----------

Een komedie in Rome

Fellini-achtig moet Allens voor 2012 geplande en inmiddels al opgenomen film worden. De komedie, Bop Decameron getiteld, is gefilmd in Rome, waar de New Yorkse filmer alle medewerking kreeg van de Italiaans autoriteiten, en de toch al aanwezige paparazzi onderdeel maakte van zijn film. Echte societyfotografen werden gefilmd terwijl ze acteur Roberto Benigni achtervolgden door de smalle straatjes. In Allens komedie speelt hij een met de gevolgen van plotselinge roem worstelend personage. Penelope Cruz, Alec Baldwin, Jesse Eisenburg en Ellen Page zijn ook te zien in Bop Decameron.

----------

Film by the sea

Het negendaagse Zeeuwse festival richt zich op de kruisbestuiving tussen film en literatuur. In de twaalf speelfilms (boekverfilmingen) tellende Film & Literatuurcompetitie zijn onder meer de internationaal gelauwerde films Drive (Nicolas Winding Refn) en La piel que habito (Pedro Almodóvar) te zien, die nog niet in de Nederlandse bioscoop zijn uitgebracht. In de jury van dit jaar zitten onder meer regisseurs Paul Verhoeven en Maria Peters (Sonny Boy), actrice Sylvia Hoeks en schrijver Peter Buwalda.

De Britse filmer Terence Davies ontvangt een Lifetime Achievement Award. Van hem wordt een retrospectief vertoond. Schrijver Ronald Giphart geeft een schrijfworkshop, columnisten Aaf Brandt Corstius en Machteld van Gelder treden op met een literaire theatershow.

undefined

Meer over