WOELIGE BAREN

Porno is op marineschepen bewegend behang. Vorige week kwamen beschuldigingen van verkrachting naar buiten. Hoe mis is het werkelijk bij hare majesteits zeestrijdkrachten?...

Stieven Ramdharie en Margreet Vermeulen

Ze mogen alcohol drinken op hun 122 meter lange, 29 knopen snelle oorlogsbodem: maximaal drie biertjes per dag voor het matrozenvolk. Officieren en onderofficieren is het toegestaan sterke drank te drinken. Alcohol aan boord? Op Amerikaanse schepen zouden ze, verbouwereerd maar stinkend jaloers, spontaan met de wijsvinger op het voorhoofd tikken. Waarmee ze maar zouden willen zeggen: oké, we weten van de koffieshops en de Amsterdamse Wallen, maar kom nou, ook nog drank aan boord van jullie oorlogsschepen?

Kapitein-luitenant ter zee Peter van Maurik (43), hoofd opleidingen in Den Helder en dit jaar een kwart eeuw bij de Koninklijke Marine: 'Het is een gebruik zo oud als Michiel de Ruyter. Alcohol was lang houdbaar en een prima middel tegen scheurbuik. Het alcoholgebruik bij de marine neemt de laatste jaren af. Maar zag je vroeger jongeren binnenkomen die tot hun 17de slechts twee pijpjes bier op hadden, nu zie je types die een hele krat in het weekend doodgewoon vinden. Vergeleken met vroeger moeten we meer doen aan vorming van de matrozen.'

Daarnaast is er de porno. Keiharde porno 's ochtends in de 'cafetaria', de ontbijtzaal, bij het boterhammetje met kaas. 'Porno is op schepen een bewegend behang', zegt sergeant Mary van de Laak (44), vertrouwenspersoon bij de marine in Amsterdam. 'Het is een gewoonte, zoals een televisie die aanstaat terwijl niemand kijkt. Vrouwen klagen er niet over. Nee, ze willen zich aanpassen, voor honderd procent meedoen. Ze willen geen buitenbeentje zijn.'

Op de zes schepen waarop kapitein-luitenant ter zee Hans Pleijsier twaalf jaar voer, werd na de 'gewone' film soms stiekem een pornofilm gedraaid. Pleijsier (48), net als Van Maurik ooit eerste officier op een fregat, heeft liever dat iedereen op harer majesteits fregatten en mijnenvegers, van matrozen tot luitenants ter zee, gewone Hollywoodfilms bekijken. Of lekker gaan klaverjassen in de openbare ruimte. Maar gezamenlijk porno kijken was tot dinsdag, toen 's lands hoogste militair Dick Berlijn ingreep, niet verboden.

Pleijsier: 'Als je zo nodig behoefte hebt op zo'n maandenlange uitzending porno te zien, ga dan los in je eigen bedje in je eigen hut. We zijn bij de marine te lang blijven vasthouden aan een compromis toen het gemengd varen in de jaren tachtig werd ingevoerd: de absolute machocultuur moest overboord maar de mannen moesten toch nog hun ''mannendingen'' kunnen blijven doen.' Van Maurik: 'Ook bij vrouwelijke matrozen kwam ik porno tegen: posters, seksboekjes. Ze lieten het mij wel eens zien, zo van: kijk eens Het zijn jongelui die hun grenzen proberen te verleggen.'

Sodom en Gomorra

Hoe mis is het bij de Koninklijke Marine, deze dagen soms beticht van Sodom en Gomorra-achtige taferelen op zee? Den Helder, op een gewone doordeweekse dag. Officieren stappen bij het station groepsgewijs in auto's om naar de marinebasis te gaan. Het is de dag dat de hoogste marinebaas, Commandant Zeestrijdkrachten vice-admiraal Jan-Willem Kelder, met de militaire bonden aan tafel zit en een reeks maatregelen in het vooruitzicht stelt om het blazoen van de marine op te poetsen.

En om toekomstige misstanden te voorkomen. 'Hij heeft het zichtbaar moeilijk met deze affaire', zegt Pleijsier, voorzitter van de vijfduizend leden tellende officierenvereniging KVMO. Het is de dag dat de twijfel begint toe te nemen bij een aantal bonden over de zwaarte van de beschuldigingen van aanranding en verkrachting op de Hr Ms Tjerk Hiddes. Normaliter deinzen ze er niet voor terug om Defensie stevig aan te pakken.

'Een duimzuigverhaal', meent de VBM/NOV, de bond met het grootste aantal marineleden, op grond van verklaringen van een vrouwelijke matroos die al sinds 2003 op het fregat vaart. Voorzitter Jean Debie: 'De burger heeft nu het beeld dat het grondig mis is bij de marine. Maar ik kan die conclusie niet trekken.'

'Dit is niet meer het megaverhaal zoals dat vorige week werd gepresenteerd', meent Pleijsier die de afgelopen dagen met voormalige commandanten van het fregat heeft gesproken. Er is toen wel degelijk actie ondernomen door de leiding van het fregat.'

Ruim een week nadat de 20-jarige matroos 'Anja' een boekje had opengedaan over aanranding, verkrachting en losbandigheid op de Tjerk Hiddes, ligt het oudste krijgsmachtdeel nog altijd versuft in de ringen. Een trotse militaire organisatie, elfduizend man (en vrouw) sterk, uitgerust met het modernste oorlogsgereedschap, torst nu het imago van cokesnuivende zeelui die zich te buiten gaan aan seksuele intimidatie.

'Funest', noemde Kelders baas, Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn, dinsdag in ongewoon felle bewoordingen het effect van de verhalen op het goede imago van Defensie. Hij bood zelfs zijn excuses aan. 'De incidenten zijn de ergste die ik kan bedenken. Dergelijk gedrag dient te worden uitgebannen.'

Beerput

Alleen, klopt het beeld van de marine als vrouwonvriendelijk mannenbolwerk? Is er een beerput bij het krijgsmachtdeel of zijn de beschuldigingen over de misstanden op de Tjerk Hiddes slechts een incident? De vraag doemt ook op of de marine, maar net zo goed de andere drie krijgsmachtdelen, anno 2006 is verworden tot een organisatie waar de teugels worden gevierd. Waar de controle op het personeel nogal te wensen overlaat en vraagtekens kunnen worden geplaatst bij de kwaliteit van het leiderschap, in het bijzonder van de officieren en onderofficieren.

Van Maurik: 'De functie onderofficier van politie is de laatste jaren wegbezuinigd. Die functionaris ging over de controle op het benedenschip. Als je een overtreding had begaan, werd je op het dek door de commandant ter verantwoording geroepen en gestraft. Nu moet je 25 euro betalen bij een overtreding. Er wordt door sommigen dan ook grappend gezegd: 'Kan ik alvast betalen voor de volgende twee keer?'

Van de Laak, lid van het Vrouwen Defensie Netwerk dat de integratie van vrouwen in de krijgsmacht wil bevorderen, kan niet geloven dat de sekstaferelen op de Tjerk Hiddes structureel zijn bij de marine. 'Aanranding en verkrachting zijn zeker geen schering en inslag', zegt de sergeant met grote stelligheid.

'Daarvoor durf ik mijn hand in het vuur te steken. Ik sprak zonet vijf vrouwen die allemaal jaren hebben gevaren. Zij herkennen zich totaal niet in het beeld dat nu van de marine is ontstaan.'

Van Maurik: 'Vijftien man die een vrouwenverblijf binnendringen en bij de vrouwen in bed kruipen? Dat lijkt op georganiseerde misdaad. Wat Anja beschrijft, is zeldzaam. Daarvan heb ik mijn 25-jarige carrière bij de marine nog nooit gehoord. Maar incidenten zijn er altijd. In de afgelopen vijf jaar heb ik vijftien incidenten meegemaakt: variërend van drugspilletjes slikken tot pestgedrag van vrouwen. Ja, die kunnen dat ook. In al deze gevallen is er actie ondernomen.'

Van de Laak fungeerde jarenlang als vertrouwenspersoon voor mannelijke en vrouwelijke matrozen in, onder andere Den Haag en op vliegkamp Valkenburg. De meest voorkomende klachten die zij kreeg, gingen over pesterijen en seksuele intimidatie.

Van de Laak: 'Dat laatste kan van alles zijn. Sommige meisjes zijn al van slag van een tik op de bil. Dan zeg ik: leer van je afbijten, dan blijven ze vanzelf van je af. Anders ligt het bij aanranding. Maar om nou te zeggen dat ik vaak zulke zware gevallen kreeg? Nou, nee. En een verkrachtingszaak heb ik helemaal nooit meegemaakt. Dat wil niet zeggen, dat het niet gebeurt. Alleen, ik weet er niet van.'

Duimzuigverhaal of niet, de affaire rond 'Anja' heeft opnieuw duidelijk gemaakt hoe delicaat het onderwerp 'Vrouw en krijgsmacht' kan zijn. 'Misschien voelen veel mannen zich niet thuis in een werkomgeving met veel vrouwen', schreef kolonel b.d. L. Dorrestijn nog geen vier jaar terug in het blad van de officierenvereniging NOV. 'Als die mannen normaal zijn, hebben ze ook normale gevoelens voor de vrouwen.' Relaties aan boord zijn niet verboden. Mits die niet worden 'gepraktiseerd'.

Gepruttel

Maar het is een utopie te denken dat je seks tijdens een reis kunt uitbannen, betoogt Pleijsier. Een uitzending van zes maanden is lang. Halverwege is er het dipje. Zo van; jongens, nog eens drie maanden. Dan begint het 'gepruttel' onder de bemanning.

Als de missie dan ook nog eens saai is, hebben de commandant en zijn officieren er een behoorlijke taak aan alles in goede banen te leiden.

Pleijsier: 'Op drie dekken zijn alle karakters verzameld. Het is een hele klus te voorkomen dat twee bemanningsleden in het aardappelhok duiken. De ruimten voor de sonar en radar zijn op slot, maar iemand heeft die sleutel.'

Van Maurik: 'Bij de marine wordt niet meer of minder seks bedreven dan in de rest van Nederland. Natuurlijk zijn er seksuele relaties aan boord. Als jongelui kunnen vozen in een fietsenhok, kunnen ze het ook op een schip. Als ze betrapt worden, moeten ze zich verantwoorden en krijgen ze een boete. Doet een sergeant het met een matroos, dan wordt hij van boord getrapt. Seks aan boord kun je gewoon niet uitbannen.'

'Mannen aan boord hebben het gevoel dat ze op hun tenen moeten lopen', zegt Van de Laak. 'Er zitten naïeve meisjes op zo'n schip, Maar ook heel gehaaide types die wel weten hoe je een man een hak kunt zetten.' Pleijsier wijst op de machocultuur die de marine nog steeds kenmerkt, ook al wordt er al ruim twee decennia met vrouwen gevaren.

'De marine wil geen sukkels en zeker geen breipennencultuur', betoogt de KVMO-voorzitter. 'Daarnaast moet je nadenken over een goede balans tussen het aantal vrouwen en mannen op een schip. Misschien is het een idee alle varende vrouwen te concentreren op nog maar drie schepen.' Debie: 'In ziekenhuizen werken ook veel vrouwen. Toch heb je daar gevallen van seksuele intimidatie. Het is simpel: bedwing gewoon je hormonen.'

Meer over