INTERVIEW

Woede over corruptie maakt bij Roemenen geest van '89 wakker

Het protest in Roemenië houdt aan, maar concrete eisen hebben de betogers na het aftreden van premier Ponta niet. Duidelijk is wel dat de hele politieke elite het moet ontgelden.

Demonstranten vrijdag in Boekarest. Net als bij de protesten tegen Ceausescu in 1989 worden vlaggen met een gat erin gedragen om de afkeer van de politieke klasse te benadrukken. Beeld EPA
Demonstranten vrijdag in Boekarest. Net als bij de protesten tegen Ceausescu in 1989 worden vlaggen met een gat erin gedragen om de afkeer van de politieke klasse te benadrukken.Beeld EPA

'De strijd tegen corruptie is in de afgelopen jaren zeker de goede kant opgegaan. Maar we lopen wel het gevaar van een terugval, want politici vechten terug en willen hun privileges behouden'.

De 30-jarige Septimius Parvu liep de afgelopen dagen mee in de demonstraties tegen corruptie, in Boekarest en een groot aantal andere Roemeense steden. Woensdagavond bedroeg het aantal deelnemers 35 duizend tot 70 duizend, donderdag liep het aantal terug tot 12 duizend. Hoe dan ook gaat het om de grootste demonstraties sinds de val van dictator Ceausescu in 1989. Vlaggen met gaten erin zijn populair, net als destijds, om de afkeer van de politieke klasse te benadrukken.

'Ongelofelijke' opkomst

Na de eerste demonstratie op dinsdagavond trad premier Ponta af, wat het enthousiasme om ook de volgende dag te demonstreren vergrootte. 'Jongeren en studenten hebben het voortouw genomen, vaak via Facebook, maar de tweede avond zag ik ook gewone mensen, zoals ouders met kinderen en zelfs bejaarden', vertelt Parvu, zelf werkzaam bij de denktank Expert die trainingen organiseert om onder meer rechters en journalisten bewust te maken van corruptie.

De omvang van de demonstraties noemt hij 'tamelijk ongelofelijk', maar ook wel begrijpelijk, 'omdat het besef steeds meer doordringt dat corruptie ons allemaal kan doden'. Dat bewustzijn werd verhevigd door de brand in de nachtclub Colectiv van vorig weekend, waarbij 32 doden vielen. Volgens de Roemeense media hebben de verambtenaren die voor de brandveiligheid verantwoordelijk waren wel vergunningen aan de club afgegeven, maar hebben ze daarna geen controle uitgevoerd. Argument: de nachtclub ging pas open na hun werktijd.

Tegelijkertijd brachten klokkenluiders bij de politie een affaire naar buiten over de inmiddels afgetreden minister van Binnenlandse Zaken, Gabriel Oprea. Die had 1.500 keer van een officieel politie-escorte gebruik gemaakt zonder daar recht op te hebben. De onthulling volgde op de dood van een motoragent in het escorte, die door een gat in de weg om het leven kwam. Voor de demonstranten aanvullend bewijs voor hun leuze: 'corruptie doodt'.

Goede kant op

Toch gaat het volgens kenners met de corruptiebestrijding de goede kant op. 'De bereidheid om corruptie daadwerkelijk te melden is met 30 procent toegenomen', zegt Iulia Cospanaru, adjunct-directeur van Transparency International in Boekarest, onder verwijzing naar de laatste Global Corruption Barometer. Haar niet-gouvernementele organisatie, vijftien man sterk, poogt sinds 1999 corruptie aan de kaak te stellen. Door de massademonstraties van deze week beleefde Transparency volgens Cospanaru 'de meest opwindende tijd' uit haar bestaan. Niet eerder werd de strijd tegen corruptie zo breed en openlijk ondersteund.

In de voorbije twee jaar werden vooral successen geboekt door de anticorruptiedienst DNA onder aanvoering van de 42-jarige hoofdofficier Laura Kövesi. Zij geeft leiding aan 120 officieren die 6.000 zaken onder hun hoede hebben, waarbij het minimaal om 10 duizend euro draait. Vorig werd oud-premier Nastase tot vier jaar veroordeeld. Nog eens vier ministers, vijf volksvertegenwoordigers, vijf rechters en elf burgemeesters wist de dienst veroordeeld te krijgen.

'Dankzij de DNA is duidelijk dat niemand meer boven de wet staat', zegt Cospanaru waarderend. Al betreurt zij het dat Kövesi niets doet aan de kleine corruptie ('het geld dat je aan je dokter of je leraar moet betalen'). Niettemin zegt 60 procent van de Roemenen vertrouwen in de dienst te hebben - en steekt Kövesi in populariteit president Iohannis naar de kroon.

Die conservatieve politicus wist vorig jaar het presidentschap binnen te halen door de strijd tegen corruptie tot hoofdthema te maken. Zo tekent zich een brede coalitie af: de president, de DNA, niet-gouvernementele organisaties, de EU en de demonstranten. Alleen is onduidelijk wat die beweging zonder leiders concreet eist, nu aan de roep om aftreden van de premier gehoor is gegeven.

'Uw eisen zijn gehoord'

'Ik heb een belangrijke boodschap voor u: ik heb u gezien, ik heb u gehoord en uw eisen gaan me ter harte', zo liet de Roemeense president Klaus Iohannis donderdag aan de protestbeweging in zijn land weten, na een tweede dag van demonstraties tegen de corruptie waaraan tienduizenden Roemenen deelnamen. In Londen, Parijs en Madrid werd uit solidariteit eveneens gedemonstreerd. Gelijktijdig benoemde Iohannis scheidend minister Sorin Cimpeanu tot interim-premier, maar die is slechts een tussenpaus. Of de president de demonstranten echt heeft gehoord, zoals hij stelt, moet blijken bij zijn keuze voor de volgende premier die moet aanblijven tot aan de parlementsverkiezingen volgend jaar. Iohannis gaat daartoe eerst een consultatieronde met politieke partijen en maatschappelijke organisaties houden. De demonstranten hebben een afkeer van de gehele politieke klasse, dus zou een nieuwe premier daar niet toe moeten behoren. Maar de vraag is of Iohannis een kandidaat zonder politieke ervaring naar voren durft te schuiven, die vervolgens het vertrouwen van het parlement moet zien te krijgen.

Beweging tegen politieke klasse

'Dit is een beweging tegen de politieke klasse als geheel', legt Septimius Parvu uit. 'Er is geen enkele partij in het parlement die op de sympathie van de demonstranten kan rekenen. Alle politici behoren tot een in diskrediet geraakte elite, alleen over Iohannis hoor ik verdeelde meningen. Politici durven zich ook niet onder de demonstranten te wagen. En eerlijk gezegd zou ik ze dat ook niet aanraden.'

Maar waar richt zijn hoop zich dan op? 'Je ziet nu wel kleine, lokale partijen ontstaan, helemaal los van de gevestigde orde. Wellicht komen daar mensen uit voort die het volk beter kunnen vertegenwoordigen.'

Maar Iulia Caspanaru verwacht niet veel van nieuwe partijen. 'Wat in mijn ogen vooral nodig is, is dat het enthousiasme op straat zich vertaalt in de overgang naar een transparanter politiek systeem.' Dat vereist een 'brede mentaliteitsverandering', waarvoor in haar ogen de kiemen zijn gezaaid. 'Ik hoorde demonstranten betogen dat niet alleen de leiders moeten veranderen, maar wijzelf ook. We kunnen corruptie niet langer toelaten, zoals lang wel is gebeurd. Nu is het de tijd om in actie te komen.'

Meer over