WO I begon aan Franz Josefs bureautje

Vandaag 100 jaar geleden verklaarde de Oostenrijkse keizer Franz Josef de oorlog aan Servië. De tekst ligt nog in zijn zomerhuis.

BAD ISCHL - Hij stond in zijn nadagen bekend als een spartaans levende man, toch was de Oostenrijkse keizer Franz Josef niet geheel wars van moderniteiten. De vorst ondertekende zijn decreten nog met een struisvogelveer, zijn rookwaren stak hij al aan met een elektrische aansteker.

Het apparaat, verbonden met een bruin snoer, ligt rechts op het bureau in zijn zomerpaleis in Bad Ischl. Maar het is niet de aansteker die onze aandacht trekt, dat zijn vier vellen papier midden op het bureau.

Het is het document 'Manifest an Meine Völker' dat de keizer om 11 uur op 28 juli 1914, vandaag precies honderd jaar geleden, ondertekende. Hij vraagt zijn volk om begrip voor de oorlogsverklaring aan Servië. Het document markeert het begin van de Eerste Wereldoorlog. Een maand eerder, om 11 uur, 28 juni 1914, was in Serajevo troonopvolger Franz Ferdinand vermoord door een Servische nationalist.

Het is maar een klein bureautje waaraan de keizer de 'oercatastrofe' van de 20ste eeuw in beweging zette. We weten niet wat er door zijn hoofd speelde op het moment dat hij zijn handtekening zette. Wellicht keek hij naar de witte buste van zijn overleden vrouw, keizerin Elisabeth, 'Sissi', die in 1898 door een anarchist in Genève met een geslepen vijl werd neergestoken.

Misschien ging 'der Kaiser' op die historische dag nadat hij zijn krabbel had gezet wel even rusten in de versleten stoel naast zijn bureau. Een dutje, nog niet wetend dat hij de wereld zo-even al 'slaapwandelend' richting een globale brand had gestuurd, zoals de Australische historicus Christopher Clark het in zijn bestseller zo fraai verwoordt.

In de lokale hagiografieën wordt Franz Josef nog steeds de Friedenskaiser genoemd: 'Ich habe es nicht gewollt', zou hij voor zijn dood in 1916 hebben gezegd, terugblikkend op de eerste twee verschrikkelijke jaren van de 'Grote Oorlog'. De gids die toeristen door de Kaiservilla leidt: 'Hij viel ten prooi aan de oorlogshitsers in zijn eigen kabinet.'

Zij vertelt ook dat het echtpaar Habsburg-Lotharingen hier elke zomer verbleef. Even weg van het ijzeren Weense hofprotocol. Franz Josef stond 's ochtends om half vier op, kleedde zich in Lederhose en Janker, zette een jachthoedje op, en nam de buks ter hand.

En dan de bergen in, jagen. Verdorie, wat kon die Franz Josef jagen, liefst 45 duizend stuks wild schoot hij tijdens de zestig jaar dat hij vakantie vierde in Bad Ischl. De trofeeën hangen overal in de Kaiservilla.

De hele familie deed mee. Kroonprins Rudolf schoot als negenjarige knaap zijn eerste hert. Ruim twintig jaar later, in 1889, zou hij in Mayerling uit liefdesverdriet de loop van zijn pistool eerst op zijn minnares en daarna op zichzelf richten.

Het zijn details waar de toeristen in Bad Ischl van smullen. Je kunt je niet aan de indruk onttrekken dat velen van hen - Duitsers, Oostenrijkers, Nederlanders, maar ook opvallend veel Aziaten - een behoorlijk geromantiseerd beeld van het Habsburgse rijk hebben.

Van die hele Eerste Wereldoorlog weten ze weinig, ze komen eigenlijk maar voor een ding. 'Sissi!', zegt de dame uit Peking. 'Sissi', roept ook het meisje uit Zweden. Die populariteit, 116 jaar na haar gewelddadige dood, komt ongetwijfeld door de nog steeds veelbekeken films uit de jaren vijftig, waarin de ook al zo tragisch aan haar einde gekomen Romy Schneider de keizerin speelt. Toen acteur Karl-Heinz Böhm, die de keizer in de films speelde, onlangs overleed, kopte Bild: 'Jetzt ist er bei Sissi!' De krant drukte daarbij een foto van Romy Schneider als Sissi af. Kan het gekker?

Waar die fascinatie vandaan komt? Elisabeth was zo mooi, zwijmelt een Japanse toeriste. Sissi was de Lady Diana van haar tijd, zegt een Oostenrijkse. 'Ook zo jammerlijk gestorven.'

'Een sprookjeshuwelijk', zegt een Duitse. Ja, in de films, maar in werkelijkheid? Van Franz Josef is bekend dat hij een notoir rokkenjager was. In Bad Ischl ging hij graag uit wandelen met actrice Katharina Schratt en bij een ommetje langs de Traun bleef het niet.

In werkelijkheid leed Sissi aan anorexia, ze was na de zelfmoord van haar zoon depressief en neurotisch. Niets eten, uren stevig wandelen in de bergen, om haar fameuze wespentaille op peil te kunnen houden. Kijk naar haar uitgestalde jurken en verbaas je over het feit dat een volwassen vrouw daar ooit heeft ingepast. Heur haar knipte ze na haar bruiloft in 1854 nooit meer, het reikte tot ver over de keizerlijke billen. Vier kamermeisjes hadden er een dagtaak aan.

In Franz Josef, de man die honderd jaar geleden zijn handtekening onder een oorlogsverklaring zette, is vandaag niemand geïnteresseerd. De grijsaard vertrok een dag na de oorlogsverklaring naar Wenen. Niet veel later stond de wereld in brand, maar de gemzen rond Bad Ischl haalden opgelucht adem. De keizer zou nooit meer terugkeren in zijn Kaiservilla.

undefined

Meer over