Wit-Russische oppositie vecht tegen de bierkaai

Dat Aleksander Loekasjenko op 19 maart opnieuw president van Wit-Rusland wordt, staat nu al vast. Kandidaten van de oppositie krijgen geen zendtijd, hun aanhangers worden opgepakt....

Omringd door zes boomlange agenten komt Pjotr Babareka met gebogen hoofd het Moskovski-gerechtshof uitlopen. De student heeft net te horen gekregen dat hij minimaal vijftien dagen in voorarrest moet blijven. Babareka zal in een cel zitten tot ruim na de Wit-Russische presidentsverkiezingen, die op 19 maart gehouden worden.

Zijn misdaad: afgelopen woensdag was hij aanwezig bij een verkiezingstoespraak van gezamenlijk oppositiekandidaat Aleksander Milenkevitsj, voor een tractorfabriek in Minsk. De bijeenkomst van ongeveer vijfhonderd oppositie-aanhangers was volgens de politie en de rechter illegaal, en dus zijn tien activisten opgepakt. Tien bussen vol zwaar bewapende politieagenten stonden om de hoek klaar om de menigte uiteen te drijven.

Niemand twijfelt eraan dat dictator Aleksander Loekasjenko op 19 maart tot winnaar zal worden uitgeroepen. ‘Ik kan deze verkiezingen onmogelijk winnen, omdat er geen verkiezingen zijn’, zegt Milenkevitsj in de kantine van het gerechtshof. ‘Niemand gaat de stemmen tellen.’ De oppositieleider roept zijn aanhang op om direct na de bekendmaking van de uitslag massaal de straat op te gaan. Hij is naar het gerechtshof gekomen om – tevergeefs – te pleiten voor vrijlating van de activisten.

‘In 2001 kon Loekasjenko de verkiezingen nog winnen met propaganda en dankzij alle administratieve middelen die hem ter beschikking staan’, zegt Sergej Voznjak, woordvoerder van Milenkevitsj. ‘Maar zijn populariteit is zo ver gedaald dat hij zich nu moet verlagen tot geweld en onderdrukking.’

Toch zou Loekasjenko – een voormalige baas van een collectieve boerderij en al twaalf jaar aan de macht in Wit-Rusland – vermoedelijk op eigen kracht de verkiezingen kunnen winnen. Zeker 54 procent van de bevolking, vooral ouderen en lager opgeleiden, steunt hem volgens opiniepeilers.

Maar de revoluties in Georgië, Oekraïne en Kirgizië hebben hem nerveus gemaakt. De oppositie, die morele en financiële hulp krijgt uit het Westen, wordt met harde hand onderdrukt. Wie de macht niet steunt, wordt ontslagen of van de universiteit gestuurd. De geheime dienst doet invallen bij oppositieleden of pakt hen op, kritische kranten zijn massaal in beslag genomen. Op 2 maart werd sociaal-democratisch presidentskandidaat Aleksander Kazoelin in elkaar geslagen, ook enkele journalisten kregen klappen. Op het bekritiseren van de president staat gevangenisstraf, net als op het doorgeven van ‘schadelijke informatie over Wit-Rusland aan een buitenlandse staat’.

Het is voor de oppositiekandidaten niet eenvoudig om hun boodschap aan het volk over te brengen. Het staatsapparaat is één grote propagandamachine voor Loekasjenko; op tv wordt de oppositie afgeschilderd als landverraders en spionnen. Om de verkiezingen toch een democratisch tintje te geven, mochten de twee oppositiekandidaten het volk twee keer toespreken op tv en radio. Niet rechtstreeks weliswaar, de censor kreeg eerst de kans om de schaar in de uitzendingen te zetten.

In de elegante hoofdstad Minsk is van een verkiezingsstrijd niets te merken. De brede straten zijn als altijd opvallend schoon en rustig, vrij van reclame. Langs de wegen staan grote billboards met Wit-Russen in klederdracht, lachende arbeiders in een fabriek en spelende kinderen tussen de bloemen met daaronder de leuzen ‘Voor Wit-Rusland’ of ‘Voor onafhankelijkheid’ of ‘Voor geluk’. Nergens hangen posters of stickers van presidentskandidaten, en nergens zijn revolutiesymbolen zichtbaar.

Dat zou je niet verwachten als je een bezoek brengt aan de website van de revolutionaire jongerenbeweging Zoebr (Bizon). Die staat vol foto’s van bomen en hekken versierd met linten van spijkerbroekenstof (de kleur van de oppositie) en muren waarop graffitispuiters de leuze ‘Dostal!’ (Het is genoeg!) hebben gekladderd.

‘De macht is een oorlog begonnen tegen jeans, graffiti en posters’, verklaart de 24-jarige Zoebr-activist Aleksander Atrosjankan, die in 2001 van de universiteit werd gestuurd en sinds die tijd tien keer is gearresteerd. ‘Stratenvegers hebben mobiele telefoons en walkietalkies op zak. Als wij ’s nachts ergens graffiti gespoten hebben, is het vroeg in de ochtend al schoongemaakt. De politie luistert onze telefoons af, iedere dag worden drie tot vijf leden gearresteerd.’

Om het volk ondanks alle tegenwerking toch te bereiken, reizen de oppositiekandidaten het land door, waarbij ze in dorpen en steden toespraken houden. ‘Hoewel de lokale autoriteiten ons vaak tegenwerken, verlopen die ontmoetingen verbazingwekkend succesvol’, zegt Voznjak, de persman van Milenkevitsj. ‘Er komen duizenden mensen op af. Daaraan kunnen we merken hoezeer de Wit-Russen hopen op veranderingen.’

Een andere methode van campagne voeren is langs de huizen gaan. Milenkevitsj beschikt over 10 duizend van deze ‘deur-tot-deur-activisten’ die avond na avond folders uitdelen en een praatje proberen aan te knopen. De 43-jarige werkloze juriste Natasja Sjoestkova heeft samen met de 27-jarige promovenda geschiedenis Nadjezda Sitsjoegova een wijk van deprimerende flatgebouwen in Minsk toebedeeld gekregen waar ongeveer drieduizend stemgerechtigden wonen.

Veel deuren blijven gesloten deze donderdagavond, of worden dichtgegooid zodra de naam Milenkevitsj valt. ‘Dat is een groot verschil met vorige week’, zegt Nadjezda hoopvol. ‘Toen wist een meerderheid niet wie hij was. Zijn toespraken op tv hebben daar duidelijk verandering in gebracht.’

Nadjezda studeert in Warschau maar is speciaal teruggekomen. ‘Ik moest iets doen om te helpen. De oppositie heeft nu voldoende aanhang om iets te bereiken. Alles hangt ervan af hoeveel mensen er na de verkiezingen de straat opgaan.’

Ongeveer de helft van de inwoners neemt een folder aan. In slechts vier van de dertig appartementen gaat de deur wijd open. In drie van die gevallen blijken de inwoners al van plan om op Milenkevitsj te stemmen. Een van hen is zakenman Anatoli Kartsjeveski, die in gestreept hemd en op pantoffels de deur open doet. ‘Milenkevitsj leek me op tv een intelligente man met een visie. Beter dan Loekasjenko die nog in het sovjetverleden leeft. Milenkevitsj krijgt mijn stem, maar Loekasjenko gaat winnen. Ik reis veel door Wit-Rusland en het valt me op dat de meeste gewone burgers helemaal geen verandering willen. Daar zijn ze doodsbang voor.’

Meer over