AnalyseWindenergie

Windparken op zee kosten (te) veel en leveren steeds minder op

Vanmiddag sluit inschrijving voor een windpark voor de kust van Egmond. Probleem: er valt amper meer iets te verdienen met windmolens op de Noordzee, behalve als de industrie massaal gaat elektrificeren. Wie durft nog?

Windpark Eneco Luchterduinen ligt 23 km uit de kust tussen Noordwijk en Zandvoort. Voor deze locatie is gekozen omdat het windpark op de meeste dagen niet zichtbaar zal zijn vanaf de kust, maar wel profiteert van de hogere en meer constante windsnelheden op zee.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Tot 2016 moest het ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor elk windpark op de Noordzee royaal de buidel trekken. Met flinke subsidies moesten de exploitatietekorten worden goedgemaakt. Het was de tijd dat premier Rutte online schreef dat ‘windmolens niet draaien op wind maar op subsidie’.

Sindsdien is de hoeveelheid benodigde subsidie tot nagenoeg nul gedaald. Twee grote windparken die in 2009 werden gegund, Gemini en Luchterduinen, kosten de overheid nog (maximaal) 18 cent voor elk geproduceerd kilowattuur. In 2016 bleek 5,45 cent al genoeg, daarna kon het zelfs zonder subsidie, en kreeg de overheid zelfs geld toe. 

Voor de vijf windparken voor de Zeeuwse en Hollandse kust had de overheid zes jaar geleden al 19 miljard euro aan subsidie ingecalculeerd. Maar bij elk park bleek het met veel minder subsidie te kunnen. De NVDE, de vereniging voor duurzame energie, schat dat de operatie niet 19 miljard maar 2,5 miljard gaat kosten. 

Koffiedik kijken

Maar de kansen keren. Waar al geruime tijd voor wordt gewaarschuwd, lijkt dankzij covid-19 plotseling realiteit: er valt niets meer te verdienen met windstroom van de Noordzee. Vanmiddag sluit de inschrijving voor een windpark voor de kust van Egmond, en dan zal blijken of de daling van de prijzen blijft doorgaan. Er zijn aanwijzingen genoeg dat dat niet het geval zal zijn. Een van de belangrijkste kanshebbers doet niet mee: de Zweedse reus Vattenfall, die de twee vorige veilingen wist te winnen. De coronacrisis deed voor Vattenfall de deur dicht. ‘De onzekerheid is ons te groot’, zegt de woordvoerder. ‘Heel veel bedrijven en winkels zijn dicht, en fabrieken draaien niet op volle toeren. Hoe lang gaat dat duren? En hoe hard worden verschillende sectoren geraakt? Het is koffiedik kijken om te voorspellen hoe de prijzen voor elektriciteit zich zullen ontwikkelen.’

En dan is er nog een onzekerheid: kan het park wel op tijd gebouwd worden? De Vattenfall-woordvoerder: ‘We weten niet of er bedrijven failliet gaan door deze coronasituatie. Dat zijn allemaal onzekerheden waardoor wij hebben gezegd: onder deze omstandigheden bieden we niet mee. De veiling zou minstens met een half jaar moeten worden uitgesteld, wat ons betreft.’

Onzekerheden te over, maar er is ook één zekerheid: de stroomprijzen zijn laag en zullen dat voorlopig blijven. Door het afgenomen stroomgebruik en door de overvloed aan zonnestroom van de afgelopen weken kwam het zelfs regelmatig voor dat de stroomprijs negatief was. Soms zelfs – dat kwam in Nederland niet eerder voor – over hele dagen.

Vattenfall doet niet mee, maar er zijn partijen die wel zullen bieden. Woensdag maakte het Deense Ørsted bekend een bieding in te dienen. En het FD denkt dat Eneco en Shell, samen of elk apart, ook zullen bieden: zij hebben elk nieuwe bv’s opgericht waarvan de naam dat doet vermoeden.

Maar dat het verdienmodel moeizamer wordt, is duidelijk. Toch moet er het komende decennium elk jaar één terawatt aan vermogen worden bijgebouwd: een windpark groter dan de parken die we nu kennen. Twee maanden geleden publiceerde onderzoeksbureau Afry een rapport (besteld door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat) met een duidelijke waarschuwing: die windparken op de Noordzee zijn nu al een marginale business, maar dat wordt in de nabije toekomst mogelijk nog een stuk slechter. Als de stroomprijs maar ietsje meer daalt dan verwacht, als de investeerders maar ietsje terughoudender worden met investeringen in deze branche, dan gaat het zonder subsidie niet meer lukken om genoeg windmolens op zee te krijgen. En in Afry’s rapport komt het woord corona nog niet eens voor.

CO2-heffing

Ook Olof van der Gaag van de organisatie voor duurzame energie NVDE vindt de veiling van vandaag ‘spannend’. ‘Elk windpark erbij zal de opbrengst van alle andere drukken. Want als er wind staat, gaan al die molens tegelijk draaien.’ Al die windstroom komt dan tegelijk en zal de stroomprijs drukken. Soms tot nul, soms zelfs tot daaronder. Wat investeerders in windparken ook niet happiger maakt, is dat de prijs van uitstootrechten voor CO2 flink is gedaald, en dat de Nederlandse regering zijn aangekondigde CO2-heffing heeft uitgesteld. Want voor windmolens geldt: hoe duurder CO2  en hoe moeilijker de concurrentie van kolen- en gascentrales het krijgt, des te beter het is.

Toch kunnen de windparken nog wel rendabel worden, maar dan moet de vraag naar stroom omhoog. Dat gebeurt al. Huishoudens worden toegerust met stroomvretende warmtepompen, auto’s gaan aan het snoer. Maar vooral de industrie zou het verschil moeten maken. Gasboilers en -ovens moeten worden vervangen door elektrische. Die dan idealiter moeten draaien als er stroom zat is, en kalm aan moeten doen als er schaarste is.

Nu nog deinzen bedrijven terug voor die investeringen, maar vanaf het najaar kunnen fabrikanten daarvoor subsidie krijgen (met de zogenaamde SDE++-regeling). Van der Gaag van de NVDE verwacht er veel van. ‘In Nederland gebruiken we nu 120 terawattuur stroom per jaar. Als de industrie echt gaat elektrificeren, komt daar per jaar zo een paar terawattuur bij.’ En dan kan de stroom van de Noordzee weer geld opleveren.

Stroom kostte voor het eerst minder dan niks dankzij wind en corona
Voor het eerst in de geschiedenis was de stroomprijs in Nederland gemiddeld over een hele dag negatief. Wie stroom produceerde op Tweede Paasdag, moest bijbetalen.

Bruinvis vecht met windmolenbouwer en garnalenvisser om plekje in de Noordzee
Het wordt dringen op de Noordzee. In het Noordzeeakkoord wordt geprobeerd de verschillende belangen samen te brengen: windmolenparken naast paaigebieden voor vissen en gasputten naast visgronden. Dit zijn de gemaakte afspraken.

Meer over