Wim Vandekeybus ontneemt je de adem

De dood is niet alleen elders, waar de allesverslindende sprinkhanen hun prooien bespringen en doorboren, maar ook hier. Binnen de muren van de bunker, waar het volk onwetend wordt gehouden....

Puur, de nieuwste productie van Wim Vandekeybus, is gebaseerd op het bijbelse verhaal van de kindermoord door Herodes, de koning die alle pasgeboren jongetjes liet ombrengen in een poging die ene pasgeboren 'koning der Joden' te elimineren. Hartverscheurend defaitistisch is de wereld die de Vlaamse choreograaf en regisseur schetst met de hem vertrouwde combinatie van dans, film, tekst en muziek. Hier zijn schuld en onschuld, leven en dood, hoop en wanhoop communicerende vaten. 'Nu ik je heb, kan ik je alleen nog maar verliezen.'

De film is het slagveld, het voorgeborchte, de herinnering. In Herodes' gangen en kelders dringen zich ook de gaskamers van de nazi's aan je op, de school in Beslan, de kelders van Dutroux en de anonieme oorlogslandschappen van Rwanda, Kosovo of Irak. Het krioelt er van de achterwaarts spelende kinderen en krijsende baby's. Een vrouw bevalt, een handje wordt afgehakt, een pistool vuurt.

Het toneel is het hiernamaals waar moeder en kind, vader en zoon, daders en slachtoffers, elkaar weer tegenkomen, onder toeziend en alwetend oog van vadertje God met witte baard, de oude acteur Tone Brulin. Met het beladen verleden valt slecht te leven, zo blijkt. Het maagdelijk wit - van de kleding, van de halfronde omheining van bamboestokken - wordt gaandeweg zwart(geblakerd). Waar lichamen eerst leken te zweven, zo snel en licht bewegen ze, zijn het nu explosieve krachtbundels. Een vrouw wordt gevierendeeld, mannen worden aan palen gespiest. Hij legt zijn handen op haar buik. Zij drukt zijn melkpoedersnuit tegen haar borsten en laat water uit haar mond in zijn mond lopen.

Het bezwerend cirkelen keert herhaaldelijk terug. Mensen en tijden versmelten. Wie was wat van elkaar? Wanneer was toen en wanneer is nu? Beladen teksten van P.F. Thomése - 'Maak het puur, puur als een baby (...) De overtreffende trap van baby is dood' - en afwisselend opzwepende en vervreemdende muziek van Dave Eugene Edwards (16 Horsepower) en Fausto Romitelli, maken de associatieve chaos nog voller.

Vandekeybus stort zich steeds vaker op de echt duistere kanten van het bestaan, en dat met een felheid en overgave die ook altijd zijn danstaal hebben gekenmerkt. Bewonderenswaardig compromisloos, maar na twee uur helaas ook drammerig eenzijdig.

In Puur is de mens gereduceerd tot onderdeel van een ritueel, tot zetstuk in een machtsspel. Het is imposant hoe zoveel barbaarse gruwel zoveel mooie beelden kan opleveren. Met name de film heeft de allure van een mythisch epos, met klassiek gebeeldhouwde taferelen en schilderachtige lichtvallen. Puur ontneemt je de adem. Maar nergens last Vandekeybus een adempauze in. Gevolg: ademnood, behoefte aan frisse lucht. Aan zuurstof die een uitweg biedt uit deze verstikkende beelden- en gedachtenstroom.

T/m 17 maart. www.ultimavez.com

Meer over