volkskrantspeciale editie

Wil het ware Amerika nu opstaan?

Frank, een gewone Amerikaan, woonachtig in New Jersey, niet ver van zijn geboortegrond, heeft de laatste jaren het gevoel dat hij in een soort hel leeft. Hij is al 37 jaar een van mijn beste vrienden, een vakbroeder bovendien, en ik ken hem niet als een man die snel klaagt over zijn leefomstandigheden. Dus als Frank over de hel begint, dan is er wel wat aan de hand. ‘Jullie denken dat het erg is hier, maar het is nóg erger’, mailde hij me afgelopen zomer. ‘Het land is een kruitvat.’

Op verjaardagen en familiebijeenkomsten is Donald Trump de roze olifant in de kamer, berichtte Frank me eerder al eens: ‘Over veel dingen die ons bezighouden kunnen we niet meer praten, want er zitten mensen bij die ervan overtuigd zijn dat Trump het beste is wat het land is overkomen sinds de uitvinding van het servet.’

Van oudsher mogen de Verenigde Staten hun eigen democratie graag aanprijzen als een toonbeeld voor de rest van de wereld, als een baken van licht in een zee van duisternis, maar het lichtschijnsel vanuit ‘God’s Own Country’ oogt de laatste jaren toch wat bleekjes. Het al veel langer slepende proces van toenemende polarisatie in de VS heeft inmiddels zulke grimmige vormen aangenomen dat sommige inwoners van het land zeggen te vrezen voor een nieuwe burgeroorlog. Wat niet meehelpt, is dat president Trump bewust en systematisch het fenomeen ‘alternatieve feiten’ naar een hoger plan heeft weten te tillen, met de populaire tv-zender Fox News als witwasser van zijn complottheorieën.

Trump is de afgelopen jaren geen dag uit het nieuws geweest, dat moet je hem nageven. De ene opzienbarende uitspraak volgde op de andere, en in die achtbaan ging het ook zomaar van het ene uiterste naar het andere. Van dreigen met ‘fire and fury’ tegen Noord-Korea tot het uitwisselen van ‘liefdesbrieven’ met diens leider Kim Jong-un. Van het volledig bagatelliseren van het coronavirus tot het opperen om covid-19 te bestrijden middels het injecteren van bleekmiddel in het menselijk lichaam.

Zelden is met zoveel spanning uitgekeken naar Election Day als dit jaar. Geeft de kiezer op dinsdag 3 november zijn huidige, atypische president wel of niet de zegen om nog eens vier jaar door te gaan op de ingeslagen weg van populisme, nationalisme, isolationisme en polarisatie, inclusief de inmiddels vertrouwde trumpiaanse retoriek waarin journalisten van gevestigde nieuwsmedia worden weggezet als ‘de vijand van het volk’? Die vraag is allesbepalend en overschaduwt als het ware de complete agenda van de Democratische presidentskandidaat Joe Biden, de man die ook in deze Editiespecial niet helemaal toevallig wat minder aandacht krijgt dan Donald Trump. 

‘Biden is niet mijn ideale kandidaat, maar ik weet in elk geval wie de minst ideale kandidaat is’, zegt de 26-jarige Aaliyah Feliz in een van de reportages van onze Amerika-correspondent Michael Persson – u komt haar vanzelf tegen in deze special. Acteur Steve Buscemi verwoordt dit breder levende gevoel heel geestig in een door The Daily Show gemaakte satirische ‘campagnespot’ voor Trumps 77-jarige Democratische opponent: ‘Joe Biden is niet zo inspirerend als Obama, hij heeft niet de stoutmoedige visie van Roosevelt, noch de retorische kwaliteiten van Kennedy, maar wat Joe wel is, en wat hij altijd zal zijn, en wat hij ook zal zijn als uw volgende president van Amerika: hij is niet Donald Trump. En dat maakt Joe Biden: acceptabel gezien de omstandigheden.’

Wil het ware Amerika nu opstaan?, vraagt Michael Persson zich aan de vooravond van deze presidentsverkiezingen af, zoals u kunt teruglezen in een interview met hem en zijn partner, collega-journalist Anne van Driel. Inderdaad, waar hechten de Amerikanen in deze fase van hun geschiedenis meer aan: aan hun gemeenschapszin en gezamenlijke identiteit of aan het nog verder aanscherpen van hun onderlinge meningsverschillen? Er staat veel op het spel bij deze verkiezingen. Hoe gaat het land reageren op de uitslag? En wat doet Trump, mocht Biden straks met een niet al te groot verschil de winnaar blijken? Het belooft een spannende novembermaand te worden. 

Toen ik eind jaren negentig met mijn gezin naar Virginia verhuisde, niet ver van de Amerikaanse hoofdstad Washington, viel de verdeeldheid in het land ook al op, culminerend in een afzettingsprocedure (impeachment) tegen president Bill Clinton vanwege een seksschandaal (u weet wel, zijn affaire met Witte Huis-stagiaire Monica Lewinsky) en een verkiezingsrace om het Witte Huis die in november 2000 onbeslist eindigde: het verschil tussen de Democratische kandidaat Al Gore en diens Republikeinse tegenstander George W. Bush was too close to callDe sleutel naar het presidentschap lag dat jaar in Florida, maar de stembusresultaten in die staat waren zo onduidelijk dat het Amerikaanse Hooggerechtshof uiteindelijk de knoop doorhakte – de conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof maakte een maand na de verkiezingen een eind aan al het juridisch gesteggel en wees daarmee de facto Bush aan als winnaar. We mogen hopen dat de verkiezingen van komende dinsdag zich niet op soortgelijke wijze gaan ontvouwen, al was het maar omdat de situatie in Amerika nu beduidend explosiever oogt dan twintig jaar geleden.

Voor deze Editiespecial hebben we een aantal eerder gepubliceerde verhalen van correspondent Michael Persson en andere Volkskrant-journalisten voor u gebundeld. Met naast de stukken over het Republikeinse ticket Trump/Pence en het Democratische ticket Biden/Harris ook aandacht voor belangrijke actuele thema’s, zoals het institutioneel racisme in de VS, de welvaartskloof die nog altijd gigantisch is in het land en de opmars van nepnieuws en complottheorieën. En omdat het zo’n steengoed verhaal is dat typerend is voor de achterstelling van zwarte Amerikanen, treft u in de sectie Black Lives Matter ook Michaels prijswinnende reportage ‘Mississippi Hanging’ aan. 

Een special als deze bevat per definitie bloedserieuze materie, niettemin komt u op twee plekken ook een luchtige quiz tegen waarbij u uw kennis van de Amerikaanse politiek kunt testen. Doet u dat vooral. Het is een andere journalistieke vertelvorm dan een klassiek achtergrondstuk, maar eentje die veel Volkskrant-lezers blijken te waarderen. En terecht, want ook zo’n quiz is verrassend informatief. Uiteraard ontbreekt ook ‘POTUS de Podcast’ niet, ons eigen praatprogramma over de Amerikaanse verkiezingen.

Ik wens u in het zicht van Election Day veel kijk, lees- en luisterplezier toe met deze Editiespecial

John Wanders, samensteller Digitale Editie de Volkskrant

Meer over