Wijkt de journalist voor de pr-man?

Non-fictie De voorlichters dreigen de vrije pers te ringeloren, menen mediawetenschappers. Loos alarm, vindt

Over de stand van zaken in de journalistiek zijn twee frames in omloop, om het in de dieventaal van de communicatiewetenschap uit te drukken. Een frame is een bedenksel waarbij de praktijk in het keurslijf van de theorie wordt geperst. Het eerste frame heet medialogica en gaat als volgt. De journalistiek is machtiger dan ooit, het aantal tv-camera's explodeert. Voor politici loert op elke hoek gevaar, want journalisten luisteren niet, zijn niet in feiten geïnteresseerd, plakken overal hun eigen mening op. Fatsoenlijk besturen lukt in zo'n media-omgeving nauwelijks meer. Vandaar dat sommige politici wel eens iets brommen over het beginnen van een eigen staatskrant of - omroep.

Het tweede frame, ofschoon soms door dezelfde professor gepresenteerd, is nogal strijdig met het eerste. In deze versie hebben journalisten het verloren van de voorlichters en de pr. Tienvoudige proliferatie van de voorlichting staat tegenover bezuinigingen en algehele verslapping aan journalistieke kant. De media liggen op hun rug, laten zich ringeloren door een geoliede en geprofessionaliseerde pr-machine. En hebben zich al doende gecorrumpeerd door tegen de marketing aan te schurken. Het boek Gevaarlijk spel - de verhouding tussen pr & voorlichting en journalistiek is van de laatste denkrichting een specimen.

Helemaal nieuw is het idee niet. In Groot-Brittannië gooide Nick Davies een paar jaar terug hoge ogen met Flat Earth News, met krasse staaltjes van redactionele inkrimping die ertoe hadden geleid dat 12 procent van de artikelen nog was gebaseerd op eigenstandig journalistiek werk. De rest van de krant werd gevuld met overgenomen persberichten.

In Nederland verkocht Joris Luyendijk zijn boekje over de kleffe verhouding tussen Haagse journalisten, politici, voorlichters en lobbyisten tienduizendvoudig. Nu concludeert Gevaarlijk spel langs dezelfde lijn dat domweg overnemen van marketingberichten gelijk opgaat met een steeds mistiger afgrenzing van journalistiek en voorlichting. 'Van een autonome en onafhankelijke rol van journalisten is geen sprake meer', citeren de auteurs instemmend collega-wetenschappers uit het buitenland.

Dat is nogal wat, zou Job Cohen zeggen. Voor een deel zullen ze vast gelijk hebben. Over bedrijfsjournalistiek durf ik niets te zeggen, over sportjournalistiek evenmin. En dat de regionale kranten er beroerd voorstaan en steeds afhankelijker worden van de luim van plaatselijke adverteerders en subsidiegevers, is algemeen bekend. In die zin stem ik hardgrondig in met praktische tip nummer 10: beperk de redactionele bezuinigingen. Voor die gedachte hoef ik eerlijk gezegd niet terecht bij de communicatiewetenschap.

Maar de samenstellers van Gevaarlijk spel zeggen zich op de kwaliteitsmedia te richten. En in de praktijk van de Haagse journalistiek zie ik van die knipmessende journalistiek heel weinig terug. Om maar wat te noemen, als de overheidscommunicatie zo overweldigend zou zijn in het ringeloren van journalisten - waarom slaagt men daarin dan zo slecht? De meest uitgesproken vorm van veronderstelde beïnvloeding was de zogeheten embedded journalism in Uruzgan. Maar het verkopen van de Nederlandse aanwezigheid daar als een opbouwmissie is op geen stukken na gelukt. En waarom is premier Balkenende, ondanks een leger voorlichters en communicatie-assistenten, al die jaren niet afgekomen van zijn imago als struikelaar?

De werkelijkheid wil zich kortom niet helemaal voegen naar de theorie van de almachtige pr. Ik denk dat je met kracht van argumenten het omgekeerde kunt beweren. De amechtige voorlichting wijst op een overheid die probeert daadkracht uit te stralen maar weet dat ze zelf weinig greep heeft op de gang van zaken. Het gevoel overheerst elk moment door de mand te kunnen vallen, want de wereld is veel te ingewikkeld, de macht te beperkt, de mensen gehoorzamen niet, de internationale toestand evenmin. En de journalistiek al helemaal niet.

Een van de recepten uit het boek, dat journalisten zich zelfbewuster moeten opstellen, komt dan ook van Mars. Aan het zelfbeeld van journalisten als bewakers van de publieke zaak of als controleurs van de macht mankeert helemaal niets, die vorm van journalistiek selfkicken is springlevend. Vraag dat nou nog eens aan die batterijen voorlichters.

Mirjam Prenger, Leendert van der Valk, Frank van Vree, Laura van der Wal: Gevaarlijk spel - De verhouding tussen pr & voorlichting en journalistiek. **

AMB uitgevers; 170 pagina's; € 20,-.

ISBN 978 90 797 0030 1.

undefined

Meer over