REPORTAGE

'Wij Yezidi's kunnen niet meer tussen de Arabieren leven'

In Diyarbakir, in het zuiden van Turkije, kwamen vorige week onverwacht ruim drieduizend yezidi's aan. Aan de grens zouden nog eens tien-duizenden yezidi's rondzwerven, gevlucht voor de etnische zuiveringen door IS.

Carlijne Vos
null Beeld An-Sofie Kesteleyn
Beeld An-Sofie Kesteleyn

Vier zoons, zijn vader en een broer verloor hij toen ze de strijders van Islamitische Staat probeerden tegen te houden bij hun dorp in de Sinjar-regio. Maar het lukte niet en wat er was overgebleven van de familie van dorpshoofd Khudeda Khelef Suleyman (46) vluchtte de nabijgelegen bergen in. Toen ze daar waren ontzet, maakten ze een zwerftocht langs de grens van Irak en Turkije, waarbij nog eens drie familieleden van dorst en uitputting omkwamen.

Met drieduizend andere yezidi's streek Suleyman vorige week plotseling neer in Diyarbakir, in het Koerdische zuiden van Turkije, het voorlopige eindpunt van hun vlucht voor de etnische zuiveringen van IS. 'We kunnen nooit meer terug naar huis', zegt hij. 'Hoe kan ik ooit weer in het koffiehuis zitten met mijn buurman nadat hij zich bij IS heeft aangesloten? Ik stond oog in oog met hem en zijn geweer. Ik vermoord hem om mijn familie te wreken of hij vermoordt mij.'

Diyarbakir is overrompeld door de komst van de yezidi's, die zich de afgelopen weken blijkbaar in de bergen aan de Iraakse en Syrische grens hadden verscholen. Ineens doken ze op, nadat ze gered en wel weer uit het wereldnieuws waren verdwenen. Inderhaast is een picknickterrein even buiten de stad beschikbaar gesteld. Het is het volgende vluchtelingenprobleem voor de Turken, die al meer dan een miljoen vluchtelingen uit Syrië opvangen.

Het wachten is op winterbestendige tenten. Betonmolens draaien overuren om het fundament te leggen. Tot die tijd bivakkeren de yezidi's in de schaduw van de bomen onder zelfgemaakte tenten van kleurrijke dekens. Op de picknicktafels liggen matrassen hoog opgestapeld, waarop ze 's avonds onder de sterren slapen. Overal liggen kinderen en volwassenen uit te rusten van de gevaarlijke reis.

null Beeld An-Sofie Kesteleyn
Beeld An-Sofie Kesteleyn

'Één grote speeltuin'

Toch herpakt zich tussen de gedrapeerde dekens het dagelijks leven. Kinderen gaan in bad, baby's drinken aan de borst, meisjes wassen en kammen elkaars haren en vrouwen doen de was in tobbes.

In dit Koerdische deel van Turkije voelen de yezidi's zich veilig en welkom. 'We worden echt heel goed geholpen en we voelen ons eindelijk veilig', vertelt een van de vier zussen die zich onder een rode deken tegen de brandende zon - het is meer dan 40 graden - proberen te beschermen. 'Voor de kinderen is het hier fijn want het is hier één grote speeltuin', zegt ze terwijl ze wijst naar de overbevolkte klimrekken en schommels achter zich.

Het Koerdische stadsbestuur van Diyarbakir doet er alles aan om de vluchtelingen op te vangen. 'Het zijn Koerden, dus dit is hun thuisland', zegt Zübeyde Zümrüt, partijleidster van de BDP, zusterpartij van de PKK, die de stad bestuurt.

Hoeveel er nog zullen bijkomen is onduidelijk. Zümrüt vermoedt dat nog 100 duizend yezidi's op de vlucht zijn voor het geweld. De provincie Sirnak, waar de meeste kampen zijn, bracht vorige week naar buiten dat daar al 14 duizend yezidi's illegaal de grens zijn overgegaan. De provincie houdt het aantal dat zich aan de grens ophoudt voorlopig op 40 duizend.

Amnesty-rapport: systematische zuivering

Islamitische Staat (IS) is in Noord-Irak bezig de regio systematisch te zuiveren van alle inwoners die niet soennitisch of Arabisch zijn, blijkt uit een alarmerend rapport van Amnesty International dat deze week verscheen. De regio Sinjar, waar de yezidi’s vandaan zijn gevlucht, is veranderd in een ‘bloeddoordrenkt killing field’, aldus Amnesty. Honderdduizenden mensen zijn uit hun huizen verdreven en hebben hun bezittingen moeten achterlaten. Mannen en jongens zijn van de rest gescheiden en afgevoerd om buiten het dorp te worden geëxecuteerd. Vrouwen en kinderen zijn ontvoerd en meegenomen. In de dorpen Qiniyeh en Kocho alleen al zouden honderden inwoners zijn vermoord. De gevangenen worden gedwongen zich tot de islam te bekeren. Vrouwen en jonge meisjes worden verkracht, zo hebben overlevenden gemeld. Ook andere etnische groepen als Koerden, Assyrische christenen en sjiitische moslims in Noord-Irak worden slachtoffer van de zuiveringen. Sinds IS op 10 juni Mosul innam, zouden 830¿duizend mensen uit de regio zijn verdreven. De hulp in Koerdisch Irak schiet ernstig tekort en de internationale gemeenschap reageert te traag op de noodsituatie die half augustus door de VN werd uitgeroepen, zegt Amnesty.

Na hun redding, mede door Amerikaanse bombardementen, kwamen veel yezidi's in Noord-Irak terecht. Maar ze hebben de opvangkampen Zakho en Duhok alweer verlaten, omdat de omstandigheden er slecht waren en ze de Iraakse Koerden niet meer vertrouwden. Elders zouden ze zijn bedreigd door islamisten. 'Ze sloegen onze vrouwen als ze om meer eten vroegen voor hun kinderen. Nu zeggen de Iraakse autoriteiten dat Sinjar weer veilig is, maar daar geloven we niets van', zegt dorpshoofd Suleyman.

De mannen in het noodkamp stellen eensgezind dat ze door alles en iedereen in de steek zijn gelaten. In de eerste plaats door 'die laffe peshmerga-strijders' van de 'afvallige' Iraakse Koerden. 'Ze hebben niet één schot gelost en renden gewoon weg toen IS kwam.' Hun redding van de berg Sinjar kwam van de Turkse en Syrische Koerden en ook nu zijn het wederom de Turkse Koerden die hen opvangen. De PKK wordt op handen gedragen. 'Hoezo is dit een terroristische organisatie?', vragen de mannen als ze refereren naar de status van de Koerdische partij in het Westen. 'Zij helpen ons tenminste. Waar blijven Europa of de Verenigde Naties?'

Een menswaardig bestaan

Dat laatste vraagt het stadsbestuur in Diyarbakir zich ook af, dan vooral refererend aan het uitblijven van hulp van de Turkse regering. 'Hiermee toont Turkije zijn ware gezicht', vindt BDP-leidster Zümrüt. 'De regering doet niets, omdat het Koerden zijn. Ze hebben de grens officieel gesloten voor vluchtelingen, maar andersom houden ze hem open voor strijders van IS of Al Qaida. Turkije, net als Europa en de Verenigde Staten, voert een politiek van genocide; ze handelen uit eigen belang en blijven wapens leveren.'

De yezidi's hopen te kunnen doorreizen, als ze de vluchtelingenstatus van de VN eenmaal hebben. 'We zijn in onze geschiedenis al 74 keer aangevallen door fundamentalisten. Dit was de druppel, we kunnen niet meer tussen de Arabieren leven', zegt een jonge vrijgezel, die met dertig anderen in een van de grote conferentietenten op het recreatieterrein bivakkeert. 'Het enige dat wij nu wensen is elders een menswaardig bestaan te kunnen opbouwen.'

Als nieuwe yezidi's zich verzamelen bij de ingang van het noodkamp, klampen ze westerlingen aan. 'Help ons! We willen geregistreerd worden als vluchteling en naar Europa. Hier zitten we muurvast; we kunnen niet terug, maar ook niet verder.'

null Beeld An-Sofie Kesteleyn
Beeld An-Sofie Kesteleyn
Meer over