'Wij vieren geen Bevrijdingsdag, maar Overwinningsdag'

Op 9 mei herdenkt Rusland de WOII-slachtoffers, maar de Russen vieren dan vooral de overwinning op de Duitsers. En in Nederland doen ze dat op een heel andere manier dan in Rusland zelf.

Nederland, Amsterdam, 6 mei 2017. Russen, maar ook ook bewoners van voormalige Sovjetrepublieken, vieren de overwinning op Nazi-Duitsland met een barbecue. Beeld FOTO : Guus Dubbelman / De Volkskrant
Nederland, Amsterdam, 6 mei 2017. Russen, maar ook ook bewoners van voormalige Sovjetrepublieken, vieren de overwinning op Nazi-Duitsland met een barbecue.Beeld FOTO : Guus Dubbelman / De Volkskrant

Het Russische equivalent van 5 mei zou ze het niet willen noemen. De in Siberië geboren Jelena Koezjmina staat bij een rokende barbecue, omringd door uitgeklapte picknicktafels. 'Jullie Nederlanders werden bevrijd,' zegt ze. 'Rusland heeft zichzelf bevrijd én de helft van Europa. Wij vieren dus geen Bevrijdingsdag, maar Overwinningsdag.'

Dat deze dag - Den Pobedie - belangrijk wordt gevonden blijkt uit de opkomst. Meer dan honderd Russisch sprekenden, woonachtig van Zeeland tot Oost-Groningen, zijn zaterdag bijeen gekomen aan de Gaasperplas in Amsterdam-Zuidoost om de Grote Vaderlandse Oorlog te herdenken. Aan het water, onder hoge bomen, hebben ze hun feestje gebouwd. Aan de oever liggen tientallen picknickkleden, met daarop schalen vol paddenstoelen, aardappelsalades en doorbakken worsten. Kinderen rennen rond. Eten wordt gedeeld. Iedereen krijgt een Sint-Joris-lintje - ter nagedachtenis aan de overwinning op nazi-Duitsland - opgespeld.

Ook Oekraïeners

'We hebben allemaal wel iemand verloren,' zegt Olga Gamova. 'Een opa of een oom. Er zit nog veel pijn, daar willen we bij stilstaan. Tegelijkertijd is het ook een groot feest.' Naast haar op het picknickkleed kijkt haar Nederlandse man Don verbaasd op. 'Ik wist wel dat het een feestdag was, maar niet welke,' zegt hij. 'Dat barbecueën vind ik gewoon erg gezellig.' Dat Gamova eigenlijk Oekraïense is, afkomstig uit Dnepropetrovsk, maakt vanavond niets uit. 'Nee joh, het is hier geen Krim,' roept Don. Zijn vrouw vervolgt: 'In Oekraïne vieren ze ook Overwinningsdag. Toen ik er werd geboren was het nog Sovjet-Unie. Ik voel me sowieso meer een Sovjet dan Oekraïense.' Over politiek praten doen ze vanavond liever niet. 'Ik hou me daar helemaal niet mee bezig,' zegt Gamova. 'Dat is iets voor een parlement of een president. Niet voor gewone mensen.'

Het verschil met hoe het feest in Rusland zelf wordt gevierd is groot. Waar Overwinningsdag daar steeds meer politiek beladen wordt, herdenken de Russen in Nederland het meer zoals men dat vroeger deed. Met de nadruk op feest, lekkere hapjes en muziek.

'In Rusland heeft het Kremlin deze viering gekaapt,' zegt Ruslanddeskundige Helga Salemon. 'Daar is het nu feitelijk elke dag Den Pobedie. Poetin heeft deze dag naar zich toegetrokken. De Vaderlandse Oorlog was altijd al iets waar Russen ontzettend trots op zijn. Zíj hebben de Duitsers verslagen. Maar dat hoor je nu echt dagelijks op tv en zie je in kranten voorbij komen. Veel meer dan eerst.'

'Patriottistische educatie van Poetin'

Dat ze er in Rusland erg mee bezig zijn blijkt ook uit een oefening die voor het jeugdleger werd georganiseerd. Salemon: 'In de buurt van Moskou werd de hele Reichstag nagebouwd. De kinderen van het jeugdleger konden 'm bestormen en er een Russische vlag planten. Allemaal onderdeel van de patriottistische educatie van Poetin.'

Ook de betekenis van het Sint-Jorislintje - waarmee alle feestgangers aan de Gaasperplas rondlopen - is veranderd. 'Sinds het Oekraïne-conflict is ook dit symbool gekaapt door het Kremlin,' zegt Salemon. 'De rebellen in Oost-Oekraïne begonnen ermee te zwaaien en het werd enorm beladen. In Moskou zie je geen automobilist meer zonder zo'n lintje. Het heeft eigenlijk niets meer met de Tweede Wereldoorlog te maken.'

In de rook van aangebrande worstjes wil Vitali Mjazin uit Eindhoven niets van die nieuwe betekenis weten. 'Ik draag dit lintje ter herinnering aan de overwinning op de Duitsers. Klaar.'

'Hier minder last van staatspropaganda'

Dat Russen in Nederland de viering op een andere manier beleven, is volgens deskundige Salemon niet gek. 'Hier hebben ze veel minder last van staatspropaganda. In Rusland wordt Den Pobedie continu aangehaald om een bepaalde retoriek tegenover het Westen te legitimeren, of steun te krijgen voor buitenlands beleid. In Nederland zie je Russen en Oekraïners gewoon het feest samen vieren. Ze krijgen dat politieke minder mee.'

Even gaat het aan de Gaasperplas, in de late avondzon, toch nog even over politiek. 'Natuurlijk houden we van Poetin, we zijn patriotten,' zegt Jelena Koezjmina, die de barbecue intussen heeft gedoofd. 'Onder hem heeft iedereen het in Rusland zoveel beter gekregen.' De vrouw naast haar - Irina Krechetovich - begint met haar hoofd te schudden. 'Nee, ik vind Poetin juist heel slecht voor Rusland, met die vreselijke corruptie. Al moet ik zeggen: op buitenlands gebied doet hij het lang niet slecht.'

Voordat zich een heftige discussie kan ontvouwen, wordt de aandacht afgeleid. 'Ze zijn er weer!' roept iemand. Over het water glijden langzaam zes zwanen voorbij. Uit welk deel van de voormalige Sovjet-Unie de feestvierders ook komen, en wat ze ook van Poetin vinden: met die zwanen moeten ze allemaal op de foto.

Meer over