'Wij' tegen 'zij' - en de kloof is diep

Theo van Gogh dacht dat de islam de vrijheid van meningsuiting in gevaar bracht. Dat is maar moeilijk te volgen, zegt Bas van Stokkom, want Nederland heeft de smaak van etnisch beledigen de laatste jaren pas goed te pakken....

Lodewijk Asscher

Op 2-11 is ons iets kostbaars afgepakt. Het beeld van een vrije stad waar ondanks alle meningsverschillen telkens een geweldloze oplossing kan worden gevonden.

Terrorisme is in Amsterdam. Het gaat niet vanzelf meer weg. We moeten het uit alle macht bestrijden. Maar we mogen met dat besef niet de hele integratie failliet verklaren en ieder optimisme over de toekomst van onze samenleving opgeven. Ja, er is een 'wij' tegen 'zij'. En de kloof is diep.

Wij, dat zijn de Amsterdammers die hier willen leven, die houden van onze democratie, die snappen dat vrijheid soms pijnlijk is maar altijd te verkiezen boven onvrijheid. Wij, dat zijn christenen, joden, moslims en atheen. En zij? Zij zijn de fanatici die onze wereld willen vernietigen.

Dit is een cruciaal moment. Als we de juiste keuzes maken is er toekomst voor een misschien niet altijd veilige maar ongedeelde stad waarin bevolkingsgroepen en geloven samen leven. Maken we de verkeerde keuzes dan kan Amsterdam, en Nederland, ver afglijden.

Het valt niet meer te ontkennen: er bevinden zich moslim-extremistische cellen in onze stad, in ons land, in onze wereld. Die cellen zijn bereid en in staat aanslagen te plegen. Ze zullen dat ook doen. Onze stad is niet voorbereid op de strijd met deze mensen. We zijn niet in staat ze te herkennen. We zijn niet voorbereid op hun absurde en extreme rationaliteit. We geloven nog steeds dat het gekken zijn die we kunnen bereiken met dialoog. Dat is niet zo. Het zijn moderne, rationele moordenaars.

Maar een terreurcel kan niet helemaal geleerd opereren. Terroristen eten, slapen, en reizen met de tram. Bovendien hebben ze altijd nieuwe aanwas nodig. Mohammed B., de moordenaar van Van Gogh, is een 26-jarige Amsterdammer met propedeuse op zak. Hij is dus ruimschoots in aanraking geweest met ons onderwijssysteem, met onze westerse waarden. Blijkbaar is dat contact onvoldoende overtuigend geweest.

Mohammed B. bleek in staat tot extremisme van de ergste soort. Dat dkan, en dat niemand het heeft gemerkt, is onbegrijpelijk. Even onbegrijpelijk als het feit dat de AIVD hem niet de moeite van het volgen waard vond, en ook de Amsterdamse autoriteiten in het ongewisse liet. Het is duidelijk dat de capaciteit van de AIVD moet worden vergroot en dat informatie beter moet worden gedeeld.

Tegelijk moet worden begonnen met een bewustwordingscampagne. We moeten ons realiseren dat we terrorisme soms kunnen stoppen, als we waakzaam zijn. De New Yorkse campagne 'If you see something, say something!' kan morgen al gekopieerd worden, en op posters in bus en tram verschijnen. Een bijzondere verantwoordelijkheid bestaat voor de Nederlandse moslimgemeenschappen. Laat vals groepsgevoel geen reden zijn om extremisme te gedogen. Terroristen hebben niets met u gemeen. Zij bedreigen juist uw vrijheid. Voorkom dat men uw geloof gijzelt en een slechte naam bezorgt.

We hebben niet te maken met idioten met pistolen. Er zijn vastberaden geweldplegers in ons midden die alle middelen willen en zullen inzetten tegen de grondbeginselen waar wij voor staan. We kunnen onverdraagzaamheid in onze buurten, in scholen en moskees niet meer negeren. Democratie is geen systeem voor bange mensen, en verdraagzaamheid is geen zelfmoordpact.

Let wel, de strijd van terreurgroepen zal zich in eerste plaats richten op het bereiken van polarisatie, het verstoren van integratie, het ontwrichten van de samenleving. We geven de terroristen hun zin door nu alle moslims als verdacht te beschouwen en door daarmee de feitelijke segregatie en het gevoel van frustratie te vergroten.

Het is dus ook geen teken van heldhaftigheid nu opeens het woord 'geitenneuker' als huishoudartikel te gebruiken. Quod licet iovi non licet bovi: wat Zeus mag, mag een koe nog niet. Er was maar Theo van Gogh, en die is dood.

We moeten voorkomen dat de volgende aanslag op het Centraal Station zal zijn. We moeten glashelder maken dat deze aanslag ook gericht was tegen gewone moslims. We moeten iedere nateit afschudden en beseffen waar we voor strijden: een pluriforme samenleving met glasheldere basisprincipes. Wie een theocratie verlangt, hoort hier niet thuis. Want dit is Amsterdam.

Meer over