'Wij passen overal en nergens in'

Pas tien jaar bezig, en volgende maand opent in het Parijse Louvre een overzichts tentoon stelling van het Nederlandse modeduo Viktor & Rolf....

Het is vier uur. 'Ik zit met een dilemma', zegt Viktor Horsting. 'Is het nu al borreltijd of bestellen we thee?'

'Borreltijd!', zegt Rolf Snoeren.

Viktor: 'Ja, laten we vandaag maar meegaan in Rolfs champagneverslaving.'

'Als je moe bent en je reist veel, houdt champagne je op de been', zegt Rolf. En hij is moe; het is daags voor zijn zomervakantie. Vik tor & Rolf komen net terug uit Parijs, waar ze met Annie Leibowitz een fotosessie voor de Amerikaanse Vogue deden. De afgelopen week waren ze ook in Florence om de laatste hand te leggen aan hun damesmodecollectie voor volgend voorjaar, op de Biën na le van Venetië om naar kunst te kijken en in Londen voor interviews en fotosessies.

Wat doen Viktor & Rolf eigenlijk nog in Amsterdam? Goed, ze wonen er, hun partners wonen er, ze hebben er hun studio, vlakbij het IJ. Maar ze zoeken nu een grotere werk ruimte en dan dient de vraag zich aan: waar? 'We hoeven hier niet per se te blijven', zegt Rolf. 'Het ligt eraan We waren net in Londen, dat verschil merk je meteen. Dat je een rdige taxichauffeur hebt, rdig behandeld wordt in een winkel. Snap je?'

Viktor: 'Je wordt in Amsterdam weleens moe van het omgekeerde snobisme; dat mensen er trots op zijn dat ze zo gewoon zijn.'

Als geroepen wordt de champagne geserveerd in flutes met, rara waarom, een rij namen van wereldsteden op het glas geprint. 'Eens kijken', zegt Viktor, denkend aan een mogelijke nieuwe locatie. Hij somt de namen van het glas op. 'Londen: misschien. New York: leuk. Tokio: moeilijk. Milaan: nee. Berlijn: nee. Parijs: misschien. Brussel: nee. En Amsterdam staat er niet bij. Gek, h?'

Soms is Amsterdam best een leuke stad, vinden ze. Zoals dit jaar op Koninginnedag, hadden ze hun vriendin, muze, klant en wereldberoemd actrice Tilda Swinton uitgenodigd. Ze voeren door de grachten op een boot met het Japanse tijdschrift Figaro, dat een soort reality-reportage kwam maken. 'Op bezoek bij Viktor & Rolf, zeg maar', zegt Viktor. 'Aan die intimiteit hebben we eigenlijk een ontzettende hekel. Maar het leek ons wel een idee om Figaro dan ten minste voor die boot te laten betalen.'

Enfin, het was die dag noodweer, ze hebben uren onder een brug liggen schuilen. De fotograaf viel in het water en de journaliste kreeg kip en rode wijn over haar sude rok. 'Maar het was tot nu toe de leukste dag van het jaar', aldus Viktor.

Omdat geen enkele succesvolle modeontwerper in een vacuüm werkt, maar iedereen in de mode elkaar voortdurend de weg wijst, achtervolgt of in de gaten houdt, vragen we Viktor & Rolf voor deze keer om eens over vakbroeders, concurrenten en inspiratiebronnen te praten. Rolf: 'Ik vind mode altijd net de middelbare school: wie is er dit jaar populair, wie is er tweede, wie derde? Het is net een grote populariteitspoll.'

En wie staat er nu op 1?

Viktor: 'Tom Ford, denk ik.'

Goed, het grote vergelijken is begonnen.

De beste start van een modecarrire

'Het helpt als je geboren wordt als de dochter van Paul McCartney', zegt Viktor.

Rolf: 'Dat is de beste start die je kunt verzinnen.'

Stella McCartney werd inderdaad al snel na haar eindexamen in '95 hoofdontwerper van het Franse modehuis Chloé. Nu heeft McCartney haar eigen label, gefinancierd door conglomeraat Gucci. Ze maakt trouwens ook echt mooie kleren, vinden Viktor & Rolf. Ze waren net nog in McCartney's gloednieuwe winkel in Londen. Rolf: 'Echt goed. Maar natuurlijk zou het zonder die achternaam minder snel zijn gegaan. Zo werkt dat nu eenmaal.'

Viktor & Rolf hadden die beroemde achternaam niet, en kwamen bovendien niet uit een erg cool modeland. Ze ontmoetten elkaar op de kunstacademie in Arnhem. De boodschap die ze van school meekregen was: geniet maar van je eindexamen, want dat is het laatste leuke, creatieve dat je kunt doen. 'Daar na kon je dan als ontwerper bij een jeans fabrikant gaan werken, dat was je toekomst', zegt Rolf. 'Maar wij wilden bewijzen dat het diploma pas het begin was, niet het einde.'

Ze vertrokken in december 1992 samen naar Parijs, hoewel ze daar nog geen onbetaalde stageplaats hadden weten te regelen. Ze maakten samen een collectie en schreven zich in voor de jaarlijkse modewedstrijd in het Zuid-Franse Hyres.

Rolf: 'Zelfs toen hadden we nog helemaal niet het idee om een eigen merk te beginnen. We dachten gewoon: misschien leggen we in Hyres wat contacten in de modewereld. Het was een eenmalig project. We verbaasden ons over de andere kandidaten: die hadden hun eigen label in hun kleren genaaid, ze hadden visitekaartjes, hadden duidelijk omlijnde ambities en referentiekaders. Wij hadden niet eens een naam. De organisatoren van Hyres hebben ons toen Viktor & Rolf genoemd.'

Viktor & Rolf hadden met goedkope lappen en tweedehands kleren een collectie volumineuze, spectaculaire jurken gemaakt. Ze wonnen in Hyres de drie hoofdprijzen.

Rolf: 'En toen drong ineens tot ons door'

Viktor: 'dat we blijkbaar toch bestaansrecht hadden.'

Maar ze wisten niet hoe het modesysteem werkte. De kleren die ze ontwierpen konden ze niet produceren, maar als ze door een galerie of museum werden gevraagd om 'iets' te doen, dan verzonnen ze iets. Ze lieten een collectie kleertjes op miniatuurpopjes zien, in de Amsterdamse galerie Torch. En ze lanceerden een conceptueel parfum, in een fles die niet open kon, à 125 gulden per flacon.

'We zagen onszelf altijd als modeontwerpers, nooit als kunstenaars', zegt Viktor. 'Maar het werd ook voor onszelf op een gegeven moment te onduidelijk wat ons werk was, dus besloten we in '98 om haute couture te gaan maken. Dat klopte conceptueel heel erg: couture is de meest sublieme mode, het absolute topje. En wij wilden alleen maar de top.'

Rolf: 'We wilden eerst onze naam goed vestigen, want dan volgt de rest vanzelf.'

Eerlijk gezegd hadden ze een jaar eerder, in '97, een bescheiden poging gedaan om prêt-à-porter te maken. Viktor: 'We stonden met een collectie die we zelf in elkaar gestikt hadden in de kelder van zo'n grote kledingbeurs in Frankrijk.'

Rolf: 'Wachten tot winkels langskomen om te bestellen, maar die winkels kwamen niet. Dat je denkt: dit nóóit meer.'

Viktor: 'Die beurs was echt antiglamour.'

De beste couturier

Unaniem: 'Yves Saint Laurent.'

Viktor: 'Wat ik zo goed vind is dat hij niet alleen prachtige dingen heeft gemaakt, maar dat hij ook zo'n scharnier in de geschiedenis is. Hij maakte vanaf '57 de meest sublieme haute couture en hij heeft prêt-à-porter uitgevonden.'

Rolf: 'Zijn werk gaat helemaal niet meer over kleren, hij is een mythe geworden. Zijn aura is zo sterk dat de kleren er amper meer toe doen.'

Viktor: 'Saint Laurent is een onverwoestbaar merk. Dat vind ik heel inspirerend.'

Goed, als ontwerper is Saint Laurent in de loop van zijn carrire 'een beetje ingezakt', zegt Rolf. 'Maar hij heeft als couturier heel extreme dingen gedaan.'

Viktor: 'Er werd gewoon schande van gesproken: krokodillenleren motorpakken in de jaren vijftig, legergroene bontjassen, de Mon driaanjurk. Hij maakte couture op het moment dat couture nog modern was, nog leefde.'

Nu is die functie van couture heel anders: het is het luxe experimenteerhoekje van de grote modehuizen, die zo wat extra publiciteit genereren, maar als modeverschijnsel is couture amper nog relevant. 'Wij hebben wel geprobeerd om vernieuwende couture te maken', zegt Rolf, en daarin slaagden ze ook. Hun vijf Parijse coutureshows waren spraakmakend. Maar sinds Viktor & Rolf in 2000 hun eigen prêt-à-porterlijn lanceerden, doen ze geen coutureshows meer. Rolf: 'We vinden het nu eigenlijk veel leuker om mode te maken die wordt gedragen, in plaats van alleen maar ideeën de wereld in te sturen.'

Viktor: 'Bovendien, het heeft ook met geld en organisatie te maken. We hebben als directeuren van Viktor & Rolf bv al genoeg aan ons hoofd. Die couture kunnen we daarbij wel missen.'

Ze zitten nu zelf ook op een scharnierpunt, zeggen ze. De eerste tien jaar zijn voorbij, in oktober opent hun grote oeuvretentoonstelling in het Parijse modemuseum, in de noordwestelijke vleugel van het Louvre. Viktor: 'Je realiseert je wat je bereikt hebt. En dat we het merk Viktor & Rolf vanaf nu verder moeten uitbouwen.'

Rolf: 'Het is zo makkelijk om te zeggen: oh, Viktor & Rolf zijn extreem. Het is onze taak om aan te tonen dat dat niet zo is. We hebben zelf geen zin meer om alleen maar museumstukken te ontwerpen; het is zoveel leuker als iemand het ook echt kan dragen.'

Viktor: 'Tilda Swinton zegt altijd: be user-friendly. Dat het echt draagen bruikbaar is. Het feit dat zij onze kleren draagt als ze de rode loper op moet helpt daarbij enorm. Het is onze reality check, de ideeën worden realiteit. Het scheelt natuurlijk ook dat ze niet tante Mien is die naar de supermarkt gaat.'

De beste modetentoonstelling

Rolf: 'Ik heb er zelden een gezien'

Viktor: dat ik dacht van ”Jezus”.'

Rolf: 'Het wordt zo gauw een jurk op een pop. Terwijl het hoogtepunt van mode toch het moment van de show is. Een tentoonstelling is maar een afgeleide daarvan. Eigenlijk past mode niet in het museum. Maar het is voor ons wel een mooi moment om tien jaar werk te laten zien. Er zijn trouwens nu al Fran sen die kwaad naar het Louvre bellen, dat het een schande is dat twee Nederlanders een solotentoonstelling krijgen, in plaats van een Franse ontwerper.'

Zalen vol poppen met jurken zullen het wel niet worden, in het Louvre. Viktor & Rolf zouden zichzelf niet zijn als ze niet een hilarisch concept hebben uitgebroed. Rolf: 'Wat we hebben bedacht kost erg veel geld, dus we moeten nog zien of het lukt.' En na de tentoonstelling zijn ze klaar voor de volgende tien jaar. 'Tijd om real fashion players te worden', zegt Rolf.

Het beste parfum

Viktor: 'Hmm, is moeilijk. In de mode is het sowieso lastig aan te geven wat ”het beste” is, omdat mode alleen maar over vergankelijkheid gaat. Wat nu bovenaan staat, is over twee jaar uit. Maar goed, wij vinden Opium van Yves Saint Laurent fantastisch. Hoewel het inmiddels een heel ouderwets parfum is. Maar toch, een prachtige geur. En een fant stische reclamecampagne, met Jerry Hall als model.'

Rolf: 'Opium is een complexe geur, daar houden we van. Dat je zo'n geur niet meteen doorgrondt.'

Viktor: 'En het is een heel vrouwelijk parfum.'

Rolf: 'Opium is voor ons een referentiepunt, maar nu zou je dat nooit meer zo maken, zo verouderd is het.'

Onderdeel van hun opmars naar een wereldmerk is het Viktor & Rolf-parfum, dat ze samen met l'Oréal ontwikkelen en dat over ruim een jaar moet verschijnen. Viktor: 'De geur is klaar, de naam is klaar, de fles is klaar, de verpakking is klaar, dus nu gaat het parfum de testfase in. Kijken hoe het testpanel reageert.'

Ze hebben hun luchtje recentelijk vrij veel zelf gedragen 'om te kijken hoe het reageert, hoewel het niet echt een uniseksluchtje is', zegt Rolf. Hoe gaat het parfum heten?

Viktor: 'Ja, we zijn daar gek! Dat gaan we natuurlijk niet zeggen.'

De fles is 'heel mooi, niet zo'n baksteen zoals de meeste parfumflessen van tegenwoordig', en de lucht is dus 'vrouwelijk'. Viktor: 'Ik denk dat we hiermee al te veel hebben gezegd.'

Het is een gok, het lanceren van een parfum; percentueel floppen de meeste nieuwe parfums, maar ls het aanslaat, is het een zegen voor naamsbekendheid én portemonnee van de ontwerper. Viktor: 'We dachten in eerste instantie dat we absoluut niet bekend genoeg zouden zijn voor een parfum. Nie mand kent ons, toch? Maar er zijn tests gedaan, en onze naamsbekendheid blijkt vergelijkbaar met Marc Jacobs en Comme des Garçons. Mensen die een béétje in mode geïnteresseerd zijn, kennen ons. Dat hadden we helemaal niet verwacht. Bovendien hoef je niet per se zo bekend te zijn als Chanel of Armani om een parfum te lanceren. Wie kent Issey Miyake als ontwerper? Zijn beautylijn is ontzettend succesvol.'

De beste bril

'Brillen zijn moeilijk', zegt Rolf. 'Wij hebben heel lang gezocht naar een bril die ons allebei goed stond.'

Viktor haalt zijn bril van z'n neus en leest van de binnenkant van de poot: 'Hoffmann. Naturhorn. Het is iets Duits.' Rolf draagt die bril ook privé, Viktor alleen maar als ze on duty zijn. Viktor: 'Hij staat iets te laag op mijn neus, waardoor ik altijd tegen de bovenrand aankijk. Ik word er een soort van depri van.'

Later dit jaar verschijnt de brilmontuurcollectie van Viktor & Rolf; een licentie bij een Japanse brillenfabrikant. Viktor: 'We werden door hen benaderd, zij ontwikkelen de hele boel.'

Licenties zijn leuk, vinden ze, maar echt interessante aanbiedingen stromen niet veel binnen. Rolf: 'Het liefst zouden we een sigarettenlicentie hebben. Viktor & Rolf-sigaretten, dat klinkt toch geweldig? Net als Yves Saint Laurent-sigaretten, ook zo goed!'

Het imperium van Viktor & Rolf breidt zich toch indrukwekkend uit: damesmode, herenmode, schoen en, accessoires als tassen en riemen, brillen, parfum. Ze ontwierpen voor vier seizoenen een collectie voor het Italiaanse modemerk icb en vanaf nu is er bij de Franse postorderfirma La Redoute een minicollectie te koop: 75 euro voor een Viktor & Rolf-bloesje met karakteristiek laag boord, 150 euro voor een smokingjasje, en voor heren een flanellen broek voor 75 euro.

De beste mannencollectie

Viktor: 'Oh shit.'

Rolf: 'Op zich vinden we Comme des Garçons heel mooi op de hanger, maar het is echt gemaakt voor vijftigjarige mannen; de pasvorm is niet voor ons lichaam.'

Viktor: 'Voordat wij onze eigen kleding hadden, kocht ik altijd Martin Margiela.'

Rolf: 'Het voelt toch raar, als ontwerper, om de kleren van een ander aan te trekken. Dus dan trek je al snel iets basics aan. Een jeans van Levi's. Je kunt je niet voorstellen hoe leuk het daarom is om 's ochtends je eigen merk aan te kunnen trekken! En het goeie van onze Viktor & Rolf Monsieur-collectie is: je kunt alles bij elkaar dragen.'

Viktor: 'Wat wel jammer is: ik hou van winkelen, maar dat hoef ik nu niet meer te doen.'

De beste winkel

Viktor: 'Ik vind de winkel van Bergdorf Goodman in New York erg leuk. Lekker truttig. Of dat iets over onze eigen winkels zegt? We hebben nog geen ideeën of plannen over winkels. Of nou ja, wel ideeën, maar eh'

Rolf: 'Wat we net al zeiden: de winkel van Stel la McCartney in Londen is mooi. Het lijkt net een huis. Alsof je bij haar op bezoek komt en alle verdiepingen hangen vol met kleren. Helemaal niet pretentieus, net als zijzelf eigenlijk.'

Er was een tijd dat Viktor & Rolf met jaloezie naar Stella en de andere Britse ontwerpers keken. Rolf: 'Soms denk je dat andere mensen minder hard voor hun succes hoeven te werken.'

Viktor: 'Minder hard werken, en toch meer bereiken. Dat het ze erg gemakkelijk afgaat. Alexander McQueen ging op een gegeven moment voor Givenchy ontwerpen. Ter wijl ik dacht: hallo, wij zijn beter! McQueen heeft natuurlijk ook talent, maar hij had ook de omstandigheden mee.'

Rolf: 'Hij is zo gepusht door de Engelse modepers. Engelse pers is wereldpers, en wij kwamen uit Nederland. Nederlandse pers heeft nul betekenis buiten Nederland. Maar nu zie ik het niet meer als een manco, ik denk eerder dat het in ons voordeel werkt dat we eigenlijk geen duidelijke nationaliteit hebben. In de mode worden constant keuzes gemaakt. Is Frankrijk vandaag in? Engeland? Is Amerika in of uit? Die nationaliteiten zijn zo belangrijk, maar wij vliegen er als een soort freebirds tussendoor. We passen overal en nergens in.'

'Zullen we een Martini nemen?', oppert Viktor. Geen goed idee, vindt Rolf, na drie glazen champagne. Dus we bestellen nog een rondje van 't zelfde. De zon zakt achter de huizen en Zwaantje, het hondje van Rolf, is druk bezig met het uitgraven van een enorme eikenboom. De piepjonge teckel staat nog niet helemaal op goede voet met Vik tors hond Vicky. 'Teckels maken de kachel met je aan', zegt Rolf. 'Zwaantje sprong meteen in de mand bij Vicky en ging daar zitten plassen. Vicky beet helemaal niet van zich af. Dus of het echt goeie vriendinnen worden'

Tussen Viktor Horsting en Rolf Snoeren gaat het ondertussen prima. Of althans, als buitenstaander merk je nooit wrijving tussen de twee. Het is alsof je één persoon in twee lichamen ontmoet, één individu met twee voornamen maar zonder achternaam. 'We maken ons werk alsof we één mens zijn', zegt Rolf. 'Dus we zijn ook nooit jaloers op elkaar.'

Ze worden regelmatig voor tweeling aangezien, maar er zijn verschillen. Rolf spreekt met een lichte zachte g, Viktor heeft een zweem va n een aardappel in de keel. Viktor lijkt iets assertiever, Rolf wat meer verlegen.

Viktor: 'We zijn natuurlijk twee verschillende mensen, maar we presenteren ons als één. Da's onze keuze.' Ze dragen dezelfde bril, hetzelfde kapsel ('de tondeuse', zegt Rolf, 'want ik zie altijd zo op tegen een gesprek met de kapper') en dezelfde zegelring met hun v & r-logo erop. Ze hebben nu voor het eerst sinds tijden drie weken vakantie. Ze gaan afzonderlijk op vakantie. 'Maar we zullen wel elke dag sms'en', zegt Rolf.

Na die vakantie wordt het weer onveranderd druk: de damesmodeshow in Parijs in dezelfde week als de opening van de tentoonstelling, de catalogus voor de tentoonstelling, et cetera, en daar bovenop wil Rolf een popgroep beginnen. 'Lijkt me altijd al fantastisch om een videoclip te maken met onszelf erin. Maar wat is het concept als je alleen maar in die clip acteert? We moeten zelf ook de muziek maken.'

Na de modeladder hebben Viktor & Rolf hun zinnen nu gezet op het bestijgen van de hitparade.

Meer over