'Wij konden onze rijkdom niet aan'

Ierland zit in de schulden, maar wil geen beroep doen op het noodfonds. Oud-Labourleider Quinn over de Ierse ziel: 'Het mag er vooral niet op lijken dat Ierland zelf om steun vraagt.' Door Gert-Jan van Teeffelen

Gert-Jan van Teeffelen

Het Ierse parlement, de Dail Eireann, huist in een statig complex dat ooit het paleis van de hertog van Leinster was. Bij de poort staat een vriendelijke agent, die de bezoeker naar het wachthuis van de beveiliging brengt.


Op de mededeling dat het een afspraak met meneer Quinn betreft, volgt een joviaal: 'O, u komt voor Ruairi? Loop maar door, die kant van het plein.' Tassencontrole of checks, het is allemaal niet nodig - het tekent de gemoedelijkheid die in Ierland nog altijd te vinden is.


Het kan ook komen doordat Ruairi Quinn al sinds 1982 in de Ierse politiek zit - iedereen kent hem. Hij was diverse malen minister en leider van de Labourpartij. Quinn loodste Ierland de euro binnen; mede onder zijn hoede werd de Keltische Tijger - het Ierse economisch wonder - geboren. Toen hij in 1997 aftrad als minister van Financiën, bedroeg de economische groei 10 procent.


Sindsdien regeert Fianna Fail van premier Brian Cowen. Quinn, nu parlementariër in de oppositie, verwacht echter dat de extreem impopulaire regering komende lente valt, als ze door tussentijdse verkiezingen haar meerderheid verliest. Quinn (64) zal dan waarschijnlijk weer in het kabinet komen.


'De politieke stemming is ongekend. Ik loop elke dag een half uur naar mijn werk. Steeds word ik aangeklampt door wildvreemden die me vragen: Ruairi, wanneer komen jullie weer in de regering? Hoe moet het verder met ons land? Mensen zijn desperaat.'


Terwijl de internationale pers deze week uitrukte, leken de Ierse media nogal tam. Zelfs het huwelijk van een Engelse prins, die nou niet de warme interesse van de Ieren geniet, kreeg meer aandacht. Hoe kan dat?


'De verklaring is eenvoudig. Mensen willen het niet meer horen. We hebben een bekend programma op de Ierse radio, Morning Ireland. Dat noemen we nu Moaning Ireland (kreunend Ierland, red.) door de onophoudelijke stroom deprimerend nieuws. Ik neem het de media niet kwalijk dat ze andere zaken soms voorrang geven. Je kunt niet elke dag met dezelfde ellende openen.'


Waarom doet de Ierse regering zo moeilijk over buitenlandse steun?


'Vanwege de vernedering. Daarvoor moet je de Ierse geschiedenis kennen. Fianna Fail ziet zichzelf niet als politieke partij, maar als trotse nationale beweging die het monopolie heeft op de Ierse ziel. De mythologische naam betekent 'krijgers van het lot'. Fianna Fail is links noch rechts, en heeft aanhang in alle klassen. De partij werd opgericht door Eamon de Valera, de man die het Ierse nationalisme belichaamt, zoals Charles de Gaulle Franse nationalisme is voor de Fransen. Als juist zij zouden vragen om hulp van het IMF of de EU, zou dat politiek desastreus zijn. Het zou ongeveer hetzelfde zijn als de Britse Conservatieve Partij die de monarchie afschaft. Daarom mag het er vooral niet op lijken dat Ierland zelf om steun vraagt.'


Hoe verklaart u de Ierse problemen?


'Ierland ligt aan de Noordwestrand van Europa, maar eigenlijk zijn we katholieke zuiderlingen, intellectueel en emotioneel. Net als mediterrane landen moesten we met de komst van de euro de discipline aanleren van onze Noord-Europese buren. Voor het eerst hadden we geen devaluaties meer, lage rente en lage inflatie. Maar we konden ons niet beheersen. De regering die in 1997 aantrad, bleef maar geld in de economie pompen, terwijl deze al hard groeide. Het was olie op het vuur.'


Wat gebeurde er toen?


'De Ieren hadden een traumatische ervaring toen het nationale telecombedrijf naar de beurs ging. De regering moedigde iedereen aan mee te doen; niemand kon verliezen. Het werd een ramp. Toen zijn de Ieren tot de conclusie gekomen: het enige waar je je geld veilig in kunt steken, zijn bakstenen. Dat werd een speculatieve gekte. Iedereen kocht huizen, zowel hier als in het buitenland. Ik ken een bemiddelde weduwe die op aanraden van haar bankmanager twee vakantieappartementen in Portugal kocht. Het project in Portugal bleek een farce, maar de contracten waren getekend. Nu is deze weduwe aan de bedelstaf: ze heeft twee hypotheken, maar geen appartementen. Een zeer Iers verhaal.'


Wat gaat er gebeuren met al die lege en halfvoltooide huizen?


'Ik denk dat de beste exemplaren afgebouwd worden. Ze zijn nu allemaal eigendom van de Ierse belastingbetaler, die ze overnam van de failliete banken. Maar er is nu zo'n enorm overschot, dat ik denk dat duizenden nieuwe huizen gesloopt zullen worden om de markt weer in evenwicht te brengen, maar ook omdat alle verlaten bouwputten gevaarlijk zijn voor spelende kinderen. Een regelrecht schandaal.'


Heeft u de ellende zelf zien aankomen?


'Ja, we hebben talloze malen gewaarschuwd. Maar Fianna Fail had een incestueuze relatie met banken en projectontwikkelaars. Elk jaar organiseerde de partij een evenement tijdens de paardenraces in Galway, om fondsen te werven. Daar wemelde het van de vastgoedtypes, waarmee met name onze vorige premier Bertie Ahern innige contacten had. Anglo Irish Bank (de grootste boosdoener in de vastgoedcrisis, waarin de staat al 35 miljard euro pompte, red.) was een verlengstuk van Fianna Fail. Tegelijkertijd werden de centrale bank en de financiële toezichthouder geleid door hele zwakke figuren, zodat van serieus tegenwicht geen sprake was.'


Zit er iets in de Ierse ziel, waardoor dit alleen hier zo had kunnen gebeuren?


'Kijk, wij Ieren zijn kleine boeren. Vraag iedereen in dit gebouw wat zijn grootvader deed, en het antwoord zal meestal zijn dat hij keuterboer was. Er is daarom een verering voor land en huizen. Het arme verleden beïnvloedt je geestelijke gesteldheid. In Portugal en Griekenland zie je dat ook een beetje. De trieste conclusie is dat we niet in staat zijn gebleken met onze plotselinge rijkdom om te gaan.'


Wat gaat er veranderen met een nieuwe regering?


'Aanvankelijk waarschijnlijk weinig. Die begroting met nieuwe, keiharde bezuinigingen moet er komen, dat vindt eigenlijk iedereen. Het is als naar de tandarts gaan, je moet er doorheen. De belastingen stijgen, terwijl de publieke dienstverlening slechter wordt. Klassen op scholen zullen groter worden. Een probleem is dat er in de middenklasse, 40 tot 50 procent van de bevolking, veel mensen zijn die hun pensioen in rook zagen opgaan. Het conservatiefste advies dat je iemand vroeger kon geven voor pensioenopbouw, was: koop aandelen in Ierse banken. Ze zullen waarschijnlijk geen cent meer zien.'


Hoe kijken de Ieren nu tegen de EU aan?


'De meerderheid is positief over Europa. Maar Ierland zit tussen twee culturen. De anglosaksische invloedssfeer met haar eurosceptici rukt op. Veel populaire Ierse kranten zijn nu in handen van Rupert Murdoch (de rechtse Australisch-Amerikaanse magnaat die ook de Britse media domineert, red.). Die beuken erop in met anti-Brusselverhalen. Dat heeft invloed. In de working class is er tegelijkertijd steeds meer weerstand tegen immigranten. Als je hier in een restaurant of hotel komt, is de kans groot dat je wordt geholpen door een Pool, Let of Spanjaard. Die komen omdat ze thuis weinig kansen hebben, of omdat ze Engels willen leren. In tien jaar is 10 procent van de werkende bevolking migrant geworden.'


Ziet u de emigratie van jonge Ieren als een probleem?


'Emigratie is niets nieuws voor ons, miljoenen Ieren hebben de afgelopen decennia het land verlaten. Toch ben ik niet zo bezorgd. We hadden in 2008 het hoogste geboortecijfer sinds 1896, bijna drie kinderen per moeder, en het is nog steeds hoogste van Europa. Dat zijn geen immigranten of moslims, zoals in sommige landen, maar de autochtone Ieren. Vroeger waren Ierse emigranten arme boeren die nooit meer terugkeerden. Er werden thuis wakes voor ze gehouden alsof ze dood waren. Nu is het anders: je hebt Skype, en je vliegt op en neer met Ryanair. Bovendien keren veel hoogopgeleide Ieren tegenwoordig na een aantal jaren terug. Ze nemen ervaring en kennis mee die ze in het buitenland opdeden. Het hoeft dus niet per se slecht te zijn. Ook trekt de economie weer aan, die is nog steeds modern en flexibel, de arbeidskosten dalen. We zijn nog niet verloren.'


Meer over