voorwoord

Wie wint de handelsoorlog, en wat betekent dat voor mij?

Er is een wereldoorlog gaande. In de frontlinie staan multinationals, consumenten en grootmachten als China en de VS. Wie zijn de winnaars en verliezers? En hoe zie je die handelsoorlog terug in je kledingkast, winkelmandje of smartphone? Onder de noemer Track & Trace gingen onze journalisten en fotografen anderhalf jaar lang op onderzoek uit. Een bundeling van de beste verhalen vindt u in deze editie.

Stan Putman
Een jongeman klimt een mijnschacht in in Burkina Faso. Het goud dat hier onder slechte omstandigheden gedolven wordt, belandt via Dubai en Zwitserland bij Europese juweliers.  Beeld Sven Torfinn
Een jongeman klimt een mijnschacht in in Burkina Faso. Het goud dat hier onder slechte omstandigheden gedolven wordt, belandt via Dubai en Zwitserland bij Europese juweliers.Beeld Sven Torfinn

In het hoofdstuk Nederland in de wereld kijken we naar de verstorende rol die Nederland (soms) kan hebben in landen hier ver vandaan. Zo dook Afrika-correspondent Mark Schenkel in ons handelsverdrag met Oeganda. Door deze unieke overeenkomst hoeven Nederlandse bedrijven in het Afrikaanse land geen winstbelasting te betalen. Dit zagen ook niet-Nederlandse bedrijven die opereren in Oeganda, waarop die hun toevlucht zochten naar fiscaal aantrekkelijke brievenbusfirma’s in non-descripte kantoorgebouwen op 6.000 kilometer afstand van Kampala. Ons onderzoek heeft er inmiddels voor gezorgd dat dit verdrag wordt herzien.

Veel internationale handelsconflicten draaien om bodemschatten. In het hoofdstuk Jacht op grondstoffen kijken we naar de metalen die de groene revolutie mogelijk moeten maken – hier in Europa, maar ook verder weg in landen als China en India. Ook ‘klassieke’ bodemschatten als goud ontwrichten nog altijd gemeenschappen. Zo zag verslaggever Carlijne Vos in Burkina Faso hoe de lokale bevolking voor een keuze wordt gesteld: zwoegen in de goudmijnen of op de vlucht slaan voor terreur? Het goud dat daar wordt gedolven in illegale mijnen wordt via Dubai en Zwitserland ‘witgewassen’, om hier in de vitrine bij de juwelier te belanden.

Kong Linda en haar man Kim Sokchan verloren hun baan in een textielfabriek in Cambodja toen grote modemerken hun bestellingen annuleerden.  Beeld Antoine Raab
Kong Linda en haar man Kim Sokchan verloren hun baan in een textielfabriek in Cambodja toen grote modemerken hun bestellingen annuleerden.Beeld Antoine Raab

In De handelsoorlog in huis kijken we in uw keukenkastje of sokkenla. Want ook de consument heeft een rol in de internationale dynamiek – vaak zonder dat hij dat doorheeft. Zo ontdekten we hoe producenten van ‘duurzame palmolie’ in Kameroen zich schuldig maken aan neokoloniale praktijken als landroof en uitbuiting. In Cambodja bezochten we de textielarbeiders die zodra corona uitbrak hun inkomen zagen verdampen omdat grote westerse modeketens als C&A en Hema orders schrapten. Vergoeding voor de kleding die al was gemaakt bleef uit.

Het coronavirus vergrootte alle al bestaande ongelijkheden uit. Dat zie je goed terug in het Gevecht om vaccins, tevens ons laatste hoofdstuk. Met de coronavaccins in aantocht kwamen grote beloften van westerse landen om de prikken eerlijk te verdelen over de wereld. Twee jaar later vertellen de vaccinatiedata een ander verhaal: met name in Afrika wordt nog erg weinig geprikt – al sprongen landen als China en Rusland met hun vaccinatiediplomatie te hulp. In het vaccin-pakhuis van Unicef bleven de dozen ondertussen leeg.

In ons slotverhaal concluderen Carlijne Vos en Michael Persson dat de wereldwijde handelsoorlog uiteindelijk draait om één ding: de laagste prijs. Het zijn de mensen aan het eind van de handelsketens die daar de dupe van zijn. In onze artikelen leest u wat er met hún levens gebeurt, vanwege de spullen of het spul dat wíj nodig hebben.

Stan Putman, coördinator Track & Trace

Wat is een ‘speciale digitale Editie’?

Dat is een online special, een bundeling van eerder verschenen Volkskrant-artikelen aangaande een overkoepelend thema. Vanaf zondag is de editie te lezen op tables, laptops en op de computer.

Meer over