Wie krijgt de Europese wind mee?

'Men will not always die quietly', schreef John Maynard Keynes in zijn boek over het verdrag van Versailles dat het einde van de Eerste Wereldoorlog bezegelde. Keynes maakte deel uit van de Britse delegatie die hierover onderhandelde. In 1919 stelde hij dat de onmogelijke voorwaarden die de Franse premier Clemenceau zijn overwonnen oosterburen oplegde een volgende oorlog onontkoombaar maakten.

Die Tweede Wereldoorlog kwam er. Voor Europa een dure les. Duitsland werd niet nogmaals een onbetaalbare schuld opgelegd. Integendeel, via het Marshallplan werd geïnvesteerd in Duitsland en werd het merendeel van de Duitse schulden kwijtgescholden. Het land kreeg een nieuwe kans en greep die met beide handen aan.

De winst van xenofobe partijen in het Europees Parlement toont de keuze waar Europa wederom voor staat: doorgaan in de wraaklustige geest van Versailles of alsnog handelen in de grootmoedige geest van Marshall.

Dat na jaren van oplopende werkloosheid en onophoudelijke bezuinigingen de regeringspartijen klop zouden krijgen, viel te verwachten. Dat in de Griekse uithoek van het continent de fascistische Gouden Dageraad bijna 10 procent van de stemmen kreeg, kan nog worden gezien als een ongelukkig incident. Maar nu in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk xenofobe partijen de grootste zijn geworden, klinken de oude Europese demonen wel erg luid.

De programma's van de UK Independence Party (UKIP) en het Franse Front National zijn extremer in nationalistisch-culturele zin dan in economisch opzicht. Toch heeft de groei van deze partijen alles te maken met de huidige barre economische omstandigheden. Die wakkeren de heimwee aan naar de tijd dat voorspoed nog heel gewoon was. Een tijd dat ook de eigen munt, volk en natie vanzelf spraken. De xenofobe partijen kunnen ook met recht wijzen op de nodeloze pijn die de huidige aanpak van de eurocrisis oplevert.

Want ja, de Fransen zullen zich moeten verzoenen met minder riante pensioenvoorzieningen en de Spaanse en Italiaanse ouderen met meer concurrentie op de arbeidsmarkt. Pijnlijke maar noodzakelijke maatregelen. Helaas hebben de euroleiders zich hiertoe niet beperkt. Het ging en gaat vooral om bezuinigingen en belastingverhogingen op de korte termijn. Deze laten de euro-economieën vastlopen en voeden zo de weerstand tegen de broodnodige structurele hervormingen.

Euroleiders die nu roepen dat de crisis voorbij is, laten niet alleen de miljoenen werklozen in de steek, ze miskennen ook de fundamentele problemen. De historisch lage rente die Zuid-Europese landen nu betalen op hun staatsschuld zegt meer over het disfunctioneren van het internationale financiële stelsel dan over de gezondheid van hun economieën.

Anders dan Duitsland na de Tweede Wereldoorlog hebben zij geen ruimhartige schuldkwijtschelding gekregen. Anders dan na 1945 zal de economie nu niet spectaculair groeien. In plaats van om wederopbouw schreeuwende steden kennen de crisislanden grootschalige leegstand. In plaats van een babyboom is er de vergrijzing. De sterke euro en dalende prijzen staan economisch herstel in de weg.

De opkomst van xenofobe partijen is een rechtstreeks gevolg van de voorttetterende economische crisis. Uit angst voor de kiezers hebben de noordelijke euroleiders zich opgesteld als de wrokkige Clemenceau. Bijna honderd jaar later vervallen de euroleiders in dezelfde fout. Ook nu buigen niet alle Europeanen het hoofd in stilte. De xenofobe partijen zijn nog slechts één nationale verkiezing verwijderd van de macht.

Zeker, hoe hoog de nood ook is in Zuid-Europa, deze is onvergelijkbaar met de Duitse ellende van na de Eerste Wereldoorlog. Maar door de Franse president Hollande eenzaam te laten spartelen kon Marine Le Pen tot deze hoogte stijgen. De kersverse Italiaanse premier Renzi won de verkiezingen glorieus, maar wel met de belofte dat er geïnvesteerd gaat worden in groei.

Wie krijgt de Europese wind mee? De xenofoben die gedijen op malaise of de gematigde krachten? Eergisteren kreeg Frankrijk van de Europese Commissie het dwingende advies verder te snijden in zorg, pensioenen en toeslagen voor families en wonen. De Raad van Ministers moet dit haastwerk afwijzen. Ook moet de Europese Centrale Bank eindelijk in actie komen tegen de deflatie en de economie gaan stimuleren, liefst met directe investeringen in de (energie)infrastructuur en het mkb. Zo kan het xenofobe spook tot zwijgen worden gebracht.

undefined

Rens van Tilburg

is econoom.

Meer over