Wie gaat Jacques Chirac in de rug schieten?

De Franse president Chirac is in opspraak. Ooit liet hij de door affaires geplaagde Parijse burgemeester Tiberi vallen als een baksteen....

Eén gaullist liep gisteren merkwaardig tevreden rond, na de knallende primeur van Le Monde dat president-partijgenoot Jacques Chirac zich zou hebben ingelaten met smeergeldpraktijken. Alle andere RPR-kopstukken briesten over 'manipulatie', 'leugens', 'drek'. Zo niet Jean Tiberi, burgemeester van Parijs. Hij genoot zichtbaar van zijn eigen reactie. 'Een verheldering. . . waarmee ik alleen maar tevreden kan zijn.'

Jean Tiberi is een geplaagd man. Sinds Chiracs verhuizing naar het Elysée vijf jaar geleden is hij burgemeester van Parijs, de baas van veertigduizend ambtenaren, met een budget van bijna twaalf miljard gulden. Aan kroonluchters, bladgoud en bezoekende staatshoofden ontbreekt het niet. Maar plezier heeft hij er amper van gehad.

Vrijwel vanaf de eerste dag dat hij de hoofdstad bestierde, struikelden 'de affaires' over elkaar heen. Tegen zijn vrouw Xavière loopt een justitieel onderzoek wegens verkiezingsfraude van 1997 in het vijfde arrondissement. Zelf wordt hij verdacht van het aannemen van smeergeld in de sociale woningbouw. De partij heeft hem besmet verklaard en afgezet als voorzitter van de afdeling Parijs. En per volgende week willen ze hem het partijlidmaatschap ontnemen, omdat hij tegen de partijwil in halsstarrig kandidaat blijft voor zijn eigen opvolging.

Bijna dagelijks zien we Tiberi op televisie. Deze week onthulde hij met Chirac een herinneringsplaquette. 'Hij was heel aardig, zoals altijd', zei Tiberi over 'mon ami Jacques'. Chirac daarentegen wordt door dochter Claude, tevens pr-directrice, ver van de camera's gehouden zodra zijn opvolger in het vizier verschijnt. Tiberi is een politieke pestlijder, besmet door affaires. En hij is bitter. Twintig jaar heeft hij als een trouwe luitenant voor Chirac gesjouwd. Stank voor dank krijgt hij.

Toen mevrouw Tiberi eind juni in staat van beschuldiging werd gesteld, zei Chirac : 'Het idee shockeert me diepgaand. In een democratie is een fout onacceptabel, en moet zeer krachtig worden bestraft.'

Vriend Jacques liet Tiberi als een baksteen vallen. Bijna dagelijks bezweert de burgemeester hoe goed zijn relatie met Chirac is. Hij zegt er wel steeds vaker bij dat hij, als de tijd daar is, een en ander te vertellen heeft. 'Des choses à dire.' In november komt hij met een boek. Zal hij daarin het veelbesproken 'systeem-Chirac' blootleggen?

Moeten achter de affaires van de kleine krabbelaar Tiberi de schandalen van de grote schurk Chirac gezocht worden? Voor de Franse opiniepers is dat geen vraag. 'Voor wie betaalt Tiberi?', vroeg het populistisch-linkse weekblad Marianne zich vorig jaar al af. Geen probleem. Parijs werd geregeerd volgens het 'systeem-Chirac'. 'Wie gaat Chirac in z'n rug schieten?' luidde onlangs de kop in hetzelfde blad.

'Om deze affaires te begrijpen moet je Parijs kennen', zegt Pierre-Alain Brossault op het terras van Café de Flore, vanwaar Sartre ooit naar de meisjes keek. Brossault is in zekere zin de aanstichter van het justitiële leed dat nu over Tiberi en Chirac komt. Als burger van Parijs maakte hij de 'fictieve banen' van RPR-personeel, betaald door de gemeenschap, aanhangig bij justitie. Hij eiste dat Chirac in de getuigenbank zou verschijnen. In verband met het vervalsen van kieslijsten diende hij een aanklacht in.

'Parijs heeft pas sinds 1977 een burgemeester. De staat heeft altijd in de angst geleefd dat de burgemeester de macht zou grijpen. Parijs niest, Frankrijk verkouden. Chirac was de eerste, en wist in de gaullistische traditie een directe band met het volk te smeden. Hij hield de hele stad persoonlijk onder zijn klauw.'

Franse gemeentepolitiek, legt Brossault uit, is altijd een kwestie geweest van het uitdelen van gunsten in ruil voor stemmen. 'De burgemeester is de chef, hij moet persoonlijke problemen oplossen, en voor werk zorgen.' In kleine gemeentes heeft dat cliëntelisme zijn grens, aangezien iedereen alles van iedereen weet. 'In Parijs is het gruwelijk uit de hand gelopen. Parijs is in handen van een clan geraakt, van een maffia.'

In 1995 had Jean Tiberi zich nog niet geïnstalleerd als burgemeester, of de moeilijkheden begonnen. Brossault: 'De RPR was een machine die als enig doel had Chirac in het Elysée te brengen. Dat was gelukt. Vervolgens was er geen chef meer, en begon de machtsstrijd onder de luitenanten. Binnen een week lag het eerste schandaal op straat.'

Drie affaires uit de tijd van z'n burgemeesterschap smeulen onder de zetel van de Franse president. Dat de partijkas van de RPR werd gespekt door bouwbedrijven, was al lang en breed bekend. De 'bom' die een overleden partijbons donderdag per videoband legde, was de uitspraak 'dat wij uitsluitend werkten in opdracht van meneer Chirac'.

Het tweede schandaal betreft de duizenden 'valse kiezers' in verschillende Parijse arrondissementen. Het vijfde arrondissement, de buurt rond het Panthéon, is het bastion van meneer en mevrouw Tiberi. Hun vaste rondje handenschudden speelt zich af bij de marktlui van de Rue Mouffetard. Twee jaar geleden bleek dat Rue St Jacques 373, waar tientallen kiezers stonden geregistreerd, niet bestond. Achtendertig kiezers woonden in een onbewoonbaar verklaarde woning.

Inmiddels heeft de hoogste ambtenaar van het arrondissement een volledige bekentenis afgelegd. De stemmen werden gekocht in ruil voor een huurwoning, een plaats op een crèche, of een baantje als straatveger. De computer van de betrokken ambtenaar werd in beslag genomen, waarna bleek dat de harde schijf verdwenen was. Xavière Tiberi werd in staat van beschuldiging gesteld. Bij eerdere verkiezingen stond naast Jean Tiberi een goede vriend op de kandidatenlijst: Jacques Chirac haalde in hetzelfde vijfde arrondissement zijn meest klinkende overwinningen.

Het derde brandbare dossier betreft de 'fictieve banen' van RPR-kopstukken die door de gemeente werden betaald. Na een inval op het stadhuis van Parijs kwamen er driehonderd gevallen boven water. Eén brief wijst op de directe betrokkenheid van Chirac zelf.

Jean-Claude Brossault: 'Je moet weten hoe Chirac Parijs regeerde. Alle brandbare dossiers handelde hij zelf af. Alle vriendjespolitiek liep via zijn gang. Vind jij het soms normaal dat hij het burgemeesterschap ''weggaf'' aan vrind Tiberi, terwijl de burgemeester in Frankrijk normaliter wordt gekozen?' Brossault is ervan overtuigd dat Tiberi heel veel weet over zijn voormalige baas. 'Hij was een uitvoerder, een kleine soldaat. Ik begrijp zijn bitterheid.' Er staan ons nog wat onthullingen te wachten.

Een andere vraag is of Chirac zal eindigen als Helmut Kohl, zoals Chirac-hater Giscard d'Estaing onlangs suggereerde. Weinig kans, zegt Vincent Toledano, raadsman van de socialistische kandidaat die in het vijfde arrondissement door Tiberi werd verslagen. Chirac zal niet wegens verkiezingsfraude worden vervolgd, zegt hij, omdat de verjaringstermijn daarvoor slechts drie jaar is. En Chirac is al vijf jaar president.

De Constitutionele Raad heeft vorig jaar beslist dat de president in functie niet vervolgd kan worden. 'De raad besliste ook dat er in het vijfde arrondissement sprake was van verkiezingsfraude, maar dat het aantal vervalste stemmen 'aanmerkelijk te gering' was om de uitslag te beïnvloeden. Dus mocht Tiberi blijven. 'Schokkend, maar dit is nu eenmaal Frankrijk.'

Toledano aarzelt niet Frankrijk een bananenrepubliek te noemen. 'Minister Guigou van Justitie onderneemt niets tegen Chirac. Dat betekent dat premier Jospin niets durft te ondernemen. Wij hebben hier te maken met de immuniteit van een monarch. Jospin denkt: morgen is het mijn beurt.'

Waarom is het Openbaar Ministerie zo passief? Toledano kijkt zijn bezoek meewarig aan. De procureur van Parijs stelde geen vervolging in tegen de toenmalige RPR-premier Juppé, die voor een habbekrats een gemeentewoning huurde. Vervolging hoefde niet, 'want de premier besloot vrijwillig te verhuizen'.

Procureurs worden mede op voorspraak van de president benoemd. Die van de zaak-Juppé heeft net een mooie promotie gehad. 'En een rechter-commissaris die wel doorgaat met wroeten, pleegt moord op z'n eigen carrière. Het strafrecht blijft de kelder van de Republiek.' Als je valsheid in geschrifte pleegt, sluit Toledano af, draai je tien jaar de gevangenis in. Als je precies hetzelfde doet, maar het gaat om het vervalsen van kieslijsten, dan val je onder de kieswet. Maximumstraf een jaar. 'Wat is dat voor justitie?'

Meer over