Whisky in werktijd

De langverwachte première van deel 5 van de tv-serie Mad Men werd in Amerika gevierd als de bevrijding. Correspondent Arie Elshout peilde de eerste reacties.

ARIE ELSHOUT

Waar zijn zeventien maanden zonder Mad Men mee te vergelijken? Vijf jaar verduistering onder de Duitse bezetting? Dat is misschien een beetje overdreven. Eerder was het een nieuwe drooglegging. Niet dat de Amerikanen opnieuw werd verboden te drinken. Maar wel werden de miljoenen liefhebbers in de Verenigde Staten en ver daarbuiten al die tijd het heimelijke genot van de plaatsvervangende ondeugd ontzegd.

Niet langer konden zij zich elk weekeinde stiekem spiegelen aan hoofdpersonen die voortdurend een sigaret tussen de vingers geklemd houden, soms al 's ochtends naar de cocktails of de whisky grijpen en overspel in de baas zijn tijd als een verworven recht beschouwen. Niet langer konden de fans zo gesterkt aan weer een nieuwe week vol burgermansleed en dagelijkse vernederingen beginnen.

Het was het dan ook niet verwonderlijk dat de hervatting afgelopen zondag van de populaire televisieserie, die zich afspeelt op een reclamebureau aan Madison Avenue in het New York van de jaren zestig, als een bevrijding werd gevierd. De uitzending werd door 3,5 miljoen mensen bekeken, een record voor de kabelzender AMC.

Het weekblad Newsweek gaf een speciale editie uit in de stijl van die tijd, waarin hoofdredacteur Tina Brown martini's aanbeveelt als tegengif voor ongelukkige gedachten. The New York Times blikte al weken van tevoren vooruit naar het grote moment. AMC liet rechtsboven in het televisiescherm een klok lopen, die de uren aftelde. Ondertussen werden programma's onderbroken met beelden uit het nieuwe vijfde seizoen, ondersteund door wervende slogans.

'De slemppartijen zijn terug.'

'De lust is terug.'

'De actie is terug.'

'Don is terug.'

Alles is terug: de geheimen, de afgunst, de seks.

Zondagavond was het meteen raak op Twitter. Megan, de nieuwe, mooie, jonge vrouw van Don Draper, de creatieve baas van het bureau Sterling Cooper Draper Pryce, zingt voor zijn 40ste verjaardag de Franse popsong Zou Bisou Bisou. Voor het oog van alle collega's die voor de surpriseparty zijn uitgenodigd, voert ze een even gewaagde als verleidelijke dans uit voor haar geliefde die 40 is geworden. Die is er zichtbaar chagrijnig over: Draper wil niet dat zijn vrouw iets doet waaraan zijn collega's zich kunnen verlekkeren en waarover ze de volgende dag op kantoor de schunnigste grappen kunnen maken (wat inderdaad volop gebeurt).

Drapers ongemak is een teken van tijden die veranderen. Het is 1966, er komt langzaam meer seksuele vrijheid, en de man van de heimelijke affaires die het liefst zo weinig mogelijk van zichzelf prijsgeeft, heeft het er moeilijk mee.

Twitteraars vinden Megans dans het hoogtepunt van de eerste dubbele aflevering. Maandag maakte Lionsgate, de studio die Mad Men produceert, bekend dat haar cover van Zou Bisou Bisou als single wordt uitgebracht. De scène sloeg aan, kennelijk omdat de kijker instinctief aanvoelt dat 'de jaren zestig' zich hier voorzichtig aandienen met een vrouw die haar omgeving uitdaagt met haar seksualiteit.

Het is de serie ten voeten uit. Zij verbeeldt hoe het er in bepaalde kringen aan toe ging in de jaren zestig, maar 'het gaat altijd over verandering', zegt Matthew Weiner, de 46 -jarige schrijver van Mad Men. Daarom zien we niet alleen hoeveel seksisme, homohaat, hypocrisie en racisme er waren, maar ook hoe geleidelijk aan de dingen gaan verschuiven. Dan wordt Roger Sterling, een van de commerciële bazen van het reclamebureau, ineens door een collega verzocht zijn eeuwige sigaret uit te maken. Wij weten met de kennis van nu: het zal nog vele jaren duren, maar het boze gebaar waarmee Sterling zijn peuk terugstopt, is het begin van het einde van de alom aanwezige roker.

De nieuwe tijd openbaart zich ook heel voorzichtig in Joan, de secretaresse die met haar weelderige voorkomen de oervrouw is zoals God haar bedoeld moet hebben. In de eerste vier seizoenen bewoog zij zich als een slagschip over de werkvloer, de informele baas van het stel. Maar nu is zij moeder geworden. Dat valt haar zwaar. Vroeger zou zij haar baan hebben gezien als een opstap naar het vinden van een man en het stichten van een gezin. Ze vindt die man, een dokter, en krijgt een baby (die overigens op een ongelukkig moment is verwekt: niet door haar echtgenoot, maar door Sterling). Normaal zou ze zijn gestopt met werken en zich hebben geschikt in haar rol als huisvrouw, maar nu wil ze maar één ding: terug naar het reclamebureau. Als zij haar collega's bezoekt en onhandig probeert de kinderwagen langs de glazen deuren te manoeuvreren, staat daar ineens een kwetsbare vrouw. Zij weet, en met haar de kijker, dat ze alleen weer de oude Joan kan worden als ze terugkeert naar haar baan en werk en kind gaat combineren.

Over hoe het Joan, Don en al die anderen zal vergaan, zwijgt Weiner. Zelfs geen tipje van de sluier wil hij oplichten. Hij heeft een contract getekend voor nog drie seizoenen. Daarna is het afgelopen.

Naar verluidt krijgt hij 30 miljoen dollar voor drie jaar. Het heeft weinig gescheeld of het was bij vier seizoenen gebleven. Door een conflict over de programmering en de plannen van AMC te bezuinigen op cast en tijdsduur van de afleveringen, dreigde Weiner ermee te stoppen. Dat is voorkomen. Jon Hamm, de acteur die Draper speelt, had hem gezegd: 'Zet je telefoon uit en beantwoord die een paar dagen niet en zie dan wat er gebeurt.' Dat hielp.

Mad Men is niet de populairste show bij AMC. De serie trok in het vierde seizoen een kleine drie miljoen kijkers, maar won wel vier maal achter elkaar de Emmy voor de beste dramaserie. Over het begin van het vijfde seizoen zijn de meningen verdeeld. Alessandra Stanley, de recensent van The New York Times vond de dubbele aflevering 'wat langdradig'. Ook meent zij een 'Mad Men-vermoeidheid' te bespeuren. Het nieuwe is er af, er is veel concurrentie en de serie is zo vaak nageaapt dat die een cliché is geworden, vindt zij. Anderen hebben daar minder last van.

Op de website slate.com (een digitaal magazine over nieuws en cultuur, red.) schrijft Julia Turner dat ze 'verrukt was iedereen weer te zien'. Ze had ook veel moeten lachen, bijvoorbeeld om de onhandige Harry Crane die 'oui, oui' schreeuwde toen Megan Don Draper tussen haar lange benen probeerde te vangen.

Ook Roger Sterling blijft in al zijn mateloosheid een verrukkelijk personage. Wie luncht er nog met oesters en martini's en instrueert de ober: 'En laat me niet de bodem van dit glas zien'? Hij zegt en doet dingen die in onze tijd niet meer kunnen, maar waarnaar we soms toch een beetje terugverlangen. Het zien van Mad Men is als het eten van een verboden vrucht.

Wanneer in Nederland?

De VARA zendt het vijfde seizoen van Mad Men pas vanaf januari 2013 uit. Seizoen vier komt eind april op televisie. Fans hebben deze afleveringen waarschijnlijk allang gezien op dvd. Waarom loopt Nederland achter? 'We zijn ooit te laat begonnen met het uitzenden van de serie', zegt Hans Schwarz, hoofd inkoop buitenlandse producties van de publieke omroep. 'Op Nederland 2 is momenteel te weinig plek is om de serie te programmeren. Door alle documentaires en andere programma's die voor en na Nieuwsuur staan, is er pas plek vanaf begin volgend jaar.' Een plek op Nederland 3 - waar makkelijker nieuwe series kunnen worden geprogrammeerd - is volgens Schwarz niet mogelijk. 'Daar staan series als Homeland en Dexter. Nederland 3 heeft een ander profiel.' Gerard Timmer, televisiedirecteur van de Publieke Omroep, bevestigt dat Mad Men thuishoort op Nederland 2. Op de foto links: John Hamm als Don Draper

Hype & hoogtepunt: Newsweek in jarenzestigstijl

Het Amerikaanse tijdschrift Newsweek wijdt deze week een dubbeldik issue aan het begin van het vijfde seizoen van de serie Mad Men, en voert de thematiek nogal ver door - hoewel er ook gewoon stukken over hedendaagse kwesties in staan, is de complete opmaak zoals die was in de jaren zestig.

Inspiratie daarvoor, vertelt hoofdredacteur Tina Brown in haar voorwoord, was een gesprek met Mad Men-schrijver Matt Weiner, die vertelde hoezeer hij zich voor de achtergronden van zijn serie liet leiden door het discours in oude Newsweeks. En toen sloeg de vonk over: ook reclamebureaus werden opgezweept speciale advertenties in sixtiesstijl te maken voor hun adverteerders in Newsweek.

Net als bij de Superbowl ontstond er onmiddellijk een hype rond de advertenties. Veel websites en blogs berichten over de speciale uitgaven en verschillende websites hebben polls online gezet waar gestemd kan worden op de mooiste advertenties.

Twee adverteerders, Johnny Walker en Smokey Bear (een mascotte om Amerikanen bewust te maken van het gevaar van bosbranden) gebruikten advertenties die ook echt uit de jaren zestig afkomstig zijn. Een twintigtal andere adverteerders, van Dunkin' Donuts tot Benetton, gingen terug in de tijd naar de wereld van Don Draper en Co en maakten in deze tijd een advertentie die toen gemaakt had kunnen worden.

Niet meteen naar de winkel rennen, overigens - in de Europese editie die hier wordt verkocht, zijn de advertenties niet te zien.

undefined

Meer over