WETENSCHAPPELIJK NIEUWS

Het Pentagon heeft volgens onderzoekers die voor het Amerikaanse Congres werken, in de jaren tachtig een experiment vervalst om aan te tonen dat de Star-Wars-technologie deugt....

Pentagon knoeide

met SDI-tests

Volgens de onderzoekers, het General Accounting Office, betrof de knoeierij het Homing Overlay Experiment (HOE). De hittezoekende HOE-raketten werden in een reeks tests afgevuurd vanaf het atol Kwajalein (Marshall-eilanden) om projectielen te onderscheppen en te vernietigen die afkomstig waren van de luchtmachtbasis Vandenburg in Californië. De eerste drie SDI-tests mislukten, want de HOE-raketten misten hun doel. Daarop werd besloten de vierde en beslissende test te manipuleren.

Om de hittezoekende eigenschapen van de HOE te verbeteren, werd de neus van het 'vijandige' projectiel voor de lancering verwarmd , waardoor de infraroodsensors van de HOE een sterker signaal zouden opvangen. Bovendien moest de raket in deze laatste test zijn doel zijdelings benaderen in plaats van frontaal.

Het experiment, uitgevoerd op 10 juni 1984, slaagde. De HOE trof zijn doel en veroorzaakte een krachtige lichtflits boven de Stille Oceaan. Woordvoerders van het Pentagon gebruikten dit als bewijs voor hun voorspelling dat ze in de toekomst 'een kogel met een kogel zouden kunnen raken'.

Ook met eerdere HOE-experimenten is geknoeid, zoals het Pentagon afgelopen najaar al toegaf. In de eerste twee raketten waren bijvoorbeeld in het geheim explosieven aangebracht, die moesten ontploffen als het doel werd gemist. Vanaf de grond zou het dan lijken op een succesvolle onderschepping. De truc mislukte, want de raketten, die werden gelanceerd in mei en december 1983, misten hun doel op grote afstand.

Problemen met bouw

ESO-telescoop opgelost

Na onderhandelingen met de Chileense autoriteiten heeft het Europees observatorium ESO in Garching bij München besloten de bouw van de grootste telescoop ter wereld, in Chili, voort te zetten. Begin dit jaar ontstonden moeilijkheden tussen het observatorium en de Chileense regering. Dit in verband met privileges die het land voor zijn wetenschappers opeiste, en de eigendomsrechten van de berg Paranal, waarop de telescoop komt te staan.

ESO, waarin ook Nederland participeert, heeft sinds 1963 een contract met Chili over astronomische waarnemingen vanaf de 2400 meter hoge berg La Silla. Het Europese observatorium had tevens toestemming voor de bouw van de Very Large Telescope (VLT) op de berg Paranal, even ten zuiden van de stad Antofagasta.

De basis van het instrument was al gelegd, toen de Chileense overheid steeds zwaardere eisen ging verbinden aan het verdrag met ESO. Chili wilde onder meer dat haar astronomen tien procent van de waarnemingstijd zouden krijgen. Dit was voor de Europese astronomen onaanvaardbaar. Omdat de Chileense sterrenkundigen niet op het vereiste niveau zijn, zou dit een aanslag betekenen op de reputatie die het Europese observatorium inmiddels heeft opgebouwd. Verder stelde de overheid eisen aan de arbeidsovereenkomst met Chileense werknemers bij het observatorium.

Het Nederlandse bedrijf Interbeton had de fundering op de berg Paranal gestort, toen een grootgrondbezitter zich meldde als de eigenaar van de plek waarop de telescoop wordt gebouwd. Dat leidde tot een gerechtelijke procedure. Het werk, waarin al tien miljoen gulden was gestoken, moest worden stilgelegd.

ESO dacht er niet over nog meer geld in het 500 miljoen kostende project te steken, zolang zij er niet zeker van was ongehinderd door te kunnen gaan met de onderneming.

De autoriteiten in Santiago hebben in een aantal verklaringen en documenten de bescherming van ESO als een internationale organisatie in Chili inmiddels bevestigd. Het Europese observatorium ziet hierin een belangrijke stap van de zijde van de Chileense regering. Het ziet er nu naar uit dat de Europeanen de verzekering krijgen ongehinderd door te kunnen gaan met de bouw en de exploitatie van de VLT.

Voorts heeft Chili laten weten bereid te zijn de onderhandelingen af te ronden over aanvullingen en amendementen van de overeenkomst. Een delegatie komt in de herfst naar Europa voor de laatste besprekingen.

Dante II struikelt, valt

en wacht nu op hulp

Na een aanvankelijk succesvolle operatie, is de robot Dante II gestrand in de onherbergzame vulkaankrater van Mount Spurr in de nabijheid van Anchorage, Alaska.

Eind vorige week raakte de wandelende robot in moeilijkheden door vochtophoping in de elektriciteitskabel die hem verbindt met een generator op de kraterrand. Na een dag wist een team van de Carnegie Mellonuniversiteit uit Pittsburgh, dat Dante heeft ontworpen, het defect te verhelpen.

Uiteindelijk werd een menselijke fout de robot noodlottig. Door een misgreep van de 'bestuurder', die op afstand de robot langs rotsblokken en diepe kuilen moest leiden, viel Dante om en kwam op zijn zij terecht, met zijn acht poten in de lucht.

Een eerste reddingspoging mislukte. Een helikopter maakte contact, maar de lijn brak, en de robot van drieëneenhalf miljoen gulden viel terug in de krater.

Toen het ongeluk gebeurde, was Dante op weg terug naar boven, na een probleemloze afdaling en een geslaagde meetsessie in de krater. De robot dient als prototype voor modellen die in de toekomst door de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA op weg zullen worden gestuurd voor planeetonderzoek.

Tot de ongelukkige manoeuvre deed Dante II het een stuk beter dan zijn voorganger. Door een technisch mankement verongelukte die al bij het begin van zijn tocht, door de krater van de vulkaan Erebus op Antarctica.

Verwacht wordt dat NASA pogingen zal ondernemen om Dante II alsnog terug te halen.

Meer over