Wetenschap is hot en sexy

Festivals, party's, cafés, bladen, sites, radio, tv: het barst opeens van de wetenschap in het publieke domein. Nu is de wetenweek ook nog een hele kennismaand geworden....

Martijn van Calmthout

Ze doen het alweer voor het derde jaar, organisatoren Alex Verkade en Arne Bakker van de science dance night DiscoVery08, aanstaande vrijdag in NEMO, het science center boven op de IJ-tunnel in Amsterdam. Maar het enthousiasme is er niet minder om.

Het begon in 2006 als een feest waar een groep hevig in wetenschap geïnteresseerde vrienden graag heen wilde, maar dat nog nergens bestond. Met veel en goede muziek, een dansvloer. Maar ook met de nieuwste ideeën uit de wetenschap. Betrokken wetenschappers. Beeldende kunst. Performances. Nieuwe media. En drank – dat ook.

Alex Verkade, mede-eigenaar van het wetenschapsevenementenbureau De Praktijk: ‘Je kunt elke avond naar theater, naar de film, debatten. Maar voor wetenschap heb je dat niet. Ja, wat lezingen, hooguit met iets eromheen. En anders moet je maar een boek lezen. Wij willen het omdraaien. Uitgaan en ook nog wat spannends en interessants meekrijgen. Zonder er moeilijk over te doen.’

Dat lijkt, erkennen Verkade en Discovery-producent Arne Bakker, een beetje op de revenge of the nerds: studiebollen die ook weleens hardop willen vaststellen dat ze niet zo stoffig zijn als velen denken.

Maar zo zit het niet, zegt Bakker: ‘Boven veel krantenstukken stond het eerste jaar inderdaad vaak zoiets als: Wij Zijn Niet Saai. Maar dat dekte de lading niet. We wilden gewoon een spannend, ánder feest. De wetenschap zelf als vertier.’

En dat wilden er meer. Destijds was het Pakhuis De Zwijger in een half uur uitverkocht: 600 bezoekers. Komende vrijdag in NEMO worden bij de derde editie maar liefst 1500 feestgangers verwacht, die tot 4 uur ’s nachts kunnen doorhalen. Talloze (vooral jonge) wetenschappers zullen er in hoog tempo optreden voor wie maar luisteren en kijken wil. En wie niet luisteren wil, kan dansen. De EU subsidieert.

Revival

Revival
DiscoVery08 is misschien wel de extreemste uiting van wat kenners inmiddels zien als een revival van de publieke interesse in wetenschap in Nederland.

Revival
Binnenkort is de traditionele Wetenweek een hele maand: de Oktober Kennismaand, die mikt op gezinnen met kinderen, die graag naar open dagen van kennisinstellingen komen, maar ook op volwassenen die meer inhoud zoeken.

Revival
Daartoe is voor het eerst aansluiting gezocht bij een centrale wetenschappelijke partner, zegt kenismaandorganisator Michael van der Meer van het Nationaal Centrum Wetenschap en Technologie (NCWT): ‘Het Centrum voor Genomics legt de basis voor het thema van de maand: Kraak de Code, over dna en genen. Gedurende de hele maand zijn er grote evenementen die daar steeds weer op inhaken. Debatten, voor volwassenen, met als hoogtepunt de onthulling, op 18 oktober, van het Genoom van Nederland, in samenwerking met National Geographic. Een wetenschappelijk resultaat waar we mee aan kunnen komen. Meer dus dan met open dagen bij instituten.’

Revival
Initiatieven als deze rollen mee in de golf aan wetenschap die het publieke domein bijkans overspoelt. Wetenschap als een vorm van uitgaan. Bijvoorbeeld: Nederland telt inmiddels dertien science cafés, doorgaans in universiteitssteden, maar lang niet allemaal met een universiteit verbonden, en vaak naast de reguliere Studium Generales (zie kader). Eind vorig jaar spraken de cafés in Amsterdam over de oprichting van een koepel. TNO meldde zich vervolgens om daarbij als eventuele weldoener op te treden.

Revival
Daarnaast ritselt het in de kiosken van de populair wetenschappelijke bladen, zoals Quest en het kleinere Triv’, die bepaald geen kinderachtige oplages bereiken. Gericht op een snel en jong publiek, wat ouder dan van KIJK, wat jonger dan van National Geographic Magazine en de Nederlandse editie van Scientific American, EOS of Natuur Wetenschap & Techniek. Voor de echt jonge kinderen is er ook nog Zo Zit Dat! Bladen als Psychologie Magazine en Mind doen het eveneens erg goed.

Niet voorzien

Niet voorzien
Laten we eerlijk zijn, zegt hoofdredacteur Karlijn van Overbeek van marktleider Quest, niemand had kunnen voorzien dat het zo goed zou gaan lopen. De oplage ligt nu rond de 200 duizend en groeit nog steeds. Het blad is extreem visueel, met relatief weinig tekst, voor snelle consumptie. Lezers vreten het, zegt Van Overbeek.

Niet voorzien
‘Toen we in 2004 begonnen, wisten we wel dat het een gat in de markt was: een blad voor mensen die willen weten en leren, en dat niet gaat over sport, actualiteit of politiek. Dan kom je op natuur, geschiedenis, techniek, psychologie, wetenschap. Doelgroep: mannen van 35.

Niet voorzien
‘Het lag voor de hand, maar we hadden ook het geluk de eerste te zijn. Wat trouwens ook wel raar is. In de landen om ons heen heb je al jaren vier of vijf van dat soort titels naast elkaar, die enorm populair zijn.’

Niet voorzien
Ook hoofdredacteur Aart Aarsbergen van het Nederlandse National Geographic Magazine, gemaakt onder een licentie van de Amerikaanse versie, signaleert zonnige tijden. ‘Het is momenteel zelfs zo druk op de kennisbladenmarkt, dat je behoorlijk aan de boom moet schudden om goed te verkopen. Cultuurhistorische onderwerpen op de cover, dat doet het bij ons goed.’

Niet voorzien
Radio en televisie doen ook meer dan ooit aan wetenschap en techniek. Discovery Channel en National Geographic Television zitten standaard in de meeste kabelpaketten. Daarnaast is er onder meer de quiz Hoe?Zo! met de populaire knuffel-Belg Bart Peeters (Teleac), Dat kan Beter (VPRO), Nieuwslicht (VARA), en waren er eerder dit jaar Noorderlicht Nieuws (VPRO) en Het Lab (KRO). Bij Veronica wordt het Britse Brainiac uitgezonden, een brutale aaneenschakeling van spectaculaire proeven, maar wel degelijk wetenschap.

Niet voorzien
De publieke omroep heeft wetenschap voor het eerst als belangrijk themagebied in de beleidsplannen staan, zegt eindredacteur wetenschap Rob van Hattem van de VPRO en voor wetenschap een spin in het web van de omroepen.

Niet voorzien
Van Hattem: ‘Dat is winst, na hard lobbyen overigens. En veel ervan is misschien meer sciencetainment dan documentair, zoals vroeger ons Noorderlicht was, waar ik zelf nog steeds naar terugverlang. Maar de belangstelling voor wetenschap is onmiskenbaar groter en gaat verder dan de zoveelste natuurfilm.’

Niet voorzien
Van Hattem werkt achter de schermen ook al tijden aan een wetenschapsportaal op internet, waar omroepen die iets met science doen, hun waar gezamenlijk aan de man kunnen brengen. ‘Het idee is: we vissen allemaal in dezelfde vijver; kun je dan niet beter samenwerken?’ Waarschijnlijk in januari komt het portaal in de lucht.

Niet voorzien
Het meest opvallend, zegt directeur Hans Corstjens van het Platform Bèta Techniek (PBT), sinds 2004 in de weer om de exacte vakken meer speelruimte te geven in het onderwijs, is dat het aanbod zo enorm is toegenomen.

Niet voorzien
Corstjens: ‘Er is meer dan tien jaar geleden, zeker. Maar ik zie vooral de wetenschap en wetenschappers zelf veel meer op de voorgrond treden. De minister, Ronald Plasterk, is natuurlijk een wetenschapper die nog steeds graag dingen uitlegt. Maar ook aan mensen als Robbert Dijkgraaf van de Koninklijke Akademie en iemand als Vincent Icke zie je dat het publieke domein vanuit de instellingen volstrekt serieus wordt genomen.’

Niet voorzien
Dat, zegt Corstjens, was een jaar of tien, vijftien geleden wel even anders. Universiteiten en instellingen vonden outreach naar de samenleving eigenlijk maar lastig en ingewikkeld. En in elk geval niet een primaire taak. Gepubliceerd moest er worden, in goed geciteerde tijdschriften, en niet te lang met de pers gepraat of op televisie gezeten.

Niet voorzien
Het Platform Bèta Techniek heeft jaarlijks 60 miljoen euro voor zijn missie te besteden en daarvan gaat maar een klein deel naar het stimuleren van de publieke belangstelling voor wetenschap en techniek. Vorig jaar kwam daar nog wat uit de aardgasbaten bij.

Niet voorzien
Maar niet te veel, zegt Corstjens. ‘Als we één ding geleerd hebben in de jaren negentig, is het dat algemene imagocampagnes niet werken. Het blijkt dat de werkelijkheid in onderwijs en bedrijven anders is dan de rooskleurige verhalen over exacte vakken en techniek – dat het eerder tegen je werkt dan voor. Je kunt beter het onderwijs in exacte richting aantrekkelijker maken. Dat sluit aan bij de intrinsieke interesses van leerlingen en studenten.’

Niet voorzien
Toch zou het Corstjens niet verbazen als de huidige opleving van de belangstelling voor wetenschap een gevolg is van het gehamer van de laatste zes, zeven jaar op het belang van de kennisland Nederland, door onder anderen minister-president Jan-Peter Balkenende en zijn Innovatieplatform.

Macht en geld

Macht en geld
Corstjens: ‘Er is een sfeer in het land ontstaan dat wetenschap ergens goed voor kan zijn. We hebben laatst een onderzoek laten doen naar het beeld dat de jeugd heeft van wetenschap en techniek. Wij associëren dat misschien met prachtige intellectuele prestaties en moleculen.

Macht en geld
‘Jongeren zien het meer als een slimme weg naar macht en geld. En deels is dat natuurlijk ook zo.’

Macht en geld
Er is wel het een en ander veranderd, beaamt ook Robert Braam, stafmedewerker bij het Rathenau-instituut in Den Haag en lang verbonden geweest aan de voormalige Stichting Weten, eerst in Utrecht en later in Amsterdam.

Macht en geld
Tot 2005 was deze stichting de centrale speler bij het onder de publieke aandacht brengen van wetenschap. Bijvoorbeeld met de jaarlijkse Wetenweek in oktober.

Macht en geld
Het waren in toenemende mate ook de jaren dat met name in het onderwijs een akelig gebrek aan exacte studenten begon op te treden. Wie wilde er nog wetenschapper worden, als je met een managementopleiding ook zijn baas kon worden? En meer kon verdienen?

Macht en geld
Braam: ‘Het was in die jaren voor Stichting Weten echt enorm trekken en sjorren om de universiteiten en instellingen meer naar buiten te laten komen. Dat is nu zichtbaar anders geworden. Ze willen zelf, en graag. Er is veel kritiek op Weten geweest. Maar dát is dus wel gelukt.’

Macht en geld
Daarbij is er, zegt hij, inhoudelijk wel iets veranderd. ‘Het is allemaal wel wat schreeuweriger geworden, heb ik het idee. Vroeger werd wetenschappers zenuwachtig als ze niet hun hele verhaal in alle details konden doen. Nu denken ze zelf al veel meer in sound bites. Het is allemaal wat meer TROS en wat minder VPRO geworden.’

Macht en geld
Klopt, zegt Alex Verkade van DiscoVery08, de science dance night van komende vrijdag: sinds de wetenschappers zelf hebben begrepen dat je best wat nuance kunt weglaten, is er een wat meer ontspannen sfeer rond de wetenschap ontstaan.

Macht en geld
Verkade: ‘Wetenschap is geen huiswerk meer, maar entertainment en recreatie. Terecht, lijkt me.’

Meer over