NieuwsEvaluatiecommissie

Wet veiligheidsregio’s moet compleet op de schop: Nederland is niet voorbereid op toekomstige rampen

Nederland is niet goed voorbereid op de rampen en crisissen van de toekomst. Deze worden steeds onvoorspelbaarder en ingewikkelder en daarom moeten de 25 veiligheidsregio’s veel meer samenwerken. Om dat te vergemakkelijken, is een nieuwe wet voor de veiligheidsregio’s ‘essentieel’.

Toen boze boeren in oktober naar het Malieveld in Den Haag reden,  gingen de veiligheidsregio's allemaal anders om met de trekkers op de snelwegen. Beeld Freek van den Bergh
Toen boze boeren in oktober naar het Malieveld in Den Haag reden, gingen de veiligheidsregio's allemaal anders om met de trekkers op de snelwegen.Beeld Freek van den Bergh

Dat schrijft de commissie die de tien jaar oude wet evalueerde in een advies dat vrijdagmiddag is overhandigd aan Justitieminister Grapperhaus. De commissie laat in het rapport weinig heel van de huidige wet: deze is te ingewikkeld, soms onvolledig en op andere vlakken juist veel te gedetailleerd – en daarmee ‘ongeschikt voor de toekomst’.

Moderne rampen en crisissen hebben de wet ingehaald, aldus de commissie. De crisisteams van de veiligheidsregio’s zijn te veel ingesteld op klassieke rampen, zoals branden en explosies. De aanpak daarvan gaat binnen een regio overigens in 95 procent van de gevallen goed, stelt de commissie.

Toch is het essentieel dat de wet op de schop gaat, zegt commissievoorzitter Erwin Muller, hoogleraar veiligheid en recht aan de Universiteit Leiden, tegen de Volkskrant. ‘Het niet aanpassen van de wet kan serieuze gevolgen hebben voor de veiligheid van ons allemaal, omdat het karakter van crisissen verandert.’

Oude crisisstructuur loslaten

Veiligheidsregio’s moeten volgens het rapport hun oude crisisstructuur durven loslaten en meerdere, flexibele crisisteams inrichten om te kunnen inspelen op de rampen en crisissen van de toekomst. In het geval van een cyberaanval moet bijvoorbeeld automatisch de hulp van ict-experts worden ingeschakeld en is de aanwezigheid van de brandweer onnodig.

Veel regio’s werken nu nog met een vastomlijnd draaiboek, waarin volgens Muller precies staat ‘waar en wanneer Pietje Puk ergens moet zijn bij een ramp’. ‘Maar de vraag die eerst gesteld moet worden, is: is Pietje wel nodig bij dat type ramp?’

Bij (grensoverschrijdende) cyberaanvallen, epidemieën en boerenprotesten weten regio’s niet goed wat ze moeten doen. Daardoor kan er verwarring voor burgers ontstaan, stelt de commissie. Zo gingen veiligheidsregio’s verschillend om met de protesterende boeren die in oktober vorig jaar voor het eerst naar Den Haag trokken. Ook bij de landelijke 112-storing in juni 2019 ontstond chaos omdat veiligheidsregio’s tegenstrijdige berichten de wereld in stuurden.

Verschillende rollen brandweer

De wet laat de invulling van de crisisbestrijding voor een groot deel over aan de veiligheidsregio’s. Elke regio mag daardoor zelf weten hoe ze optreedt in geval van een crisis. Het rapport haalt bijvoorbeeld aan hoe twee veiligheidsregio’s, elk aan een kant van dezelfde rivier, de rol van de brandweer verschillend invullen. ‘Deze bestuurlijke keuzes werken direct door op de kans op redding’, signaleert de commissie.

‘Elke regio wil een crisis graag zelf oplossen’, zegt Muller. Maar omdat rampen complexer en onvoorspelbaarder worden, moeten ze vaker samenwerken. Daar valt volgens de commissie nog een hoop te winnen. Nu nog nemen veiligheidsregio’s bijvoorbeeld voetstoots aan dat ze bij een ramp bij de ‘buren’ kunnen aankloppen, zonder te weten of die wel genoeg mankracht en materiaal in huis hebben.

De 25 veiligheidsregio’s komen vanwege het coronavirus veel vaker bij elkaar dan voorheen. De commissie laat zich niet uit over de aanpak van de coronacrisis; de Onderzoeksraad voor Veiligheid is verantwoordelijk voor de evaluatie ervan. Wel hoopt de commissie dat corona ‘het juiste zetje in de goede richting’ geeft en de wet zo snel mogelijk wordt aangepast. Muller: ‘Je hoeft nu geen burgemeester te overtuigen van het nut van zo’n nieuwe wet.’

Lees ook:

Erwin Muller: ‘Is Nederland voorbereid op grote toekomstige rampen? Nee, is helaas het antwoord’
De commissie die de wet veiligheidsregio’s evalueerde, komt met harde conclusies: de wet moet compleet op de schop om voorbereid te zijn op toekomstige rampen en crisissen. ‘Nu staat in de wet precies waar en wanneer Pietje Puk ergens moet zijn bij een ramp, maar de vraag die eerst gesteld moet worden, is: is Pietje wel nodig bij dat type ramp?’, zegt voorzitter van de evaluatiecommissie Erwin Muller.