Westen moet invloed in instabiele regio's herwinnen

De enige manier voor het Westen om terroristische acties tegen te gaan, is ze te voorkomen. Dat betekent dat de bemoeienis met de Derde Wereld moet worden hersteld, die sinds de val van de Muur was gestaakt....

De kamikaze-kapingsactie in de Verenigde Staten heeft zulke rampzalige en spectaculaire gevolgen dat valt te vrezen dat dit novum in terroristische tactieken als inspiratie zal dienen voor anderen. Desperado's en fanatici zijn er te over in die grote delen van de wereld waar chaos en geweld de bevolking teisteren. Juist met die regio's heeft het Westen de afgelopen tien jaar het contact verloren.

Wie zijn de bondgenoten in de Derde Wereld die de Amerikanen en de NAVO moeten helpen bij het opsporen van hoofdverdachte Osama bin Laden, bij het oprollen van het netwerk van terroristische groepen in vijftig landen waarvan hij de drijvende kracht zou zijn? Sinds het einde van de Koude Oorlog heeft het Westen zich teruggetrokken uit het instabiele deel van de wereld.

Vroeger was de Derde Wereld juist het terrein waarop de grootmachten elkaar testten of militair bestreden, maar nooit in een directe confrontatie. De bekendste voorbeelden: Vietnam, Angola en Afghanistan. De hete conflicten uit de Koude Oorlog werden buiten de deur gehouden, in wat toen de 'invloedssferen' werden genoemd.

Met het einde van de Sovjet-Unie leek het tijdperk van militaire betrokkenheid en interventie voorbij. De Amerikanen en de Russen trokken zich opgelucht terug, want zij hadden slechte ervaringen: het Amerikaanse leger had in Vietnam verloren van Sovjetbondgenoten en het Russische leger was in Afghanistan bezweken voor de door Washington gesteunde moslimstrijders. In Angola hadden bondgenoten van beide partijen met elkaar gevochten, zonder beslissing. Die oorlog woedt, ook zonder machtige vrienden, tot op de dag van vandaag voort. Het Westen keek toe hoe grote delen van de vroegere invloedssferen hun toch al wrakkige stabiliteit verloren: delen van Afrika, voormalige Sovjet-republieken, Indonesië. Machtspolitiek maakte plaats voor 'bezorgdheid over de wereldvrede'. Halfslachtige vredesmissies onder de vlag van de VN deden hun intrede. De dramatisch mislukte missies in Somalië en Rwanda, versterkte het fatalistische gevoel: het is hopeloos, maar gelukkig ver weg.

Vroeger werd een vorm van stabiliteit gehandhaafd door steun aan doorgaans dictatoriale regimes. Vanaf 1990 werden de doelen veel hoger gesteld: echte stabiliteit bestaat uit democratie. De steun voor de 'nieuwe democratieën' in de Derde Wereld viel echter in het niet vergeleken met de oude steun aan de dictaturen. Het leverde het Westen zwakke nieuwe bondgenoten op. Die hebben tot nu toe bitter weinig kunnen doen aan de verspreiding van geweld, criminele benden en plunderingen, vooral in Afrika.

Afghanistan is nu het wrangste voorbeeld van het verlies aan invloed door de VS. De Amerikanen leken de burgeroorlog tegen het communistische bewind gewonnen te hebben via de moslimstrijdgroepen die zij steunden, maar het leverde niets op. De VS stonden buiten de oorlogen die volgden en kregen in de Taliban een vijandig regime dat een schuilplaats biedt aan Amerika's vijand nummer 1: Osama bin Laden.

Het Westen liet dat gebeuren. De dreiging van het terrorisme was niet van dezelfde orde als die van het communisme voorheen. Zelfs na de bloedige aanslagen op Amerikaanse ambassades in Nairobi en Dar es Salaam in 1998 bestond het Amerikaanse weerwerk uit een ineffectieve raketaanval op Afghanistan en op een gebouw in Sudan dat waarschijnlijk ten onrechte voor een wapenfabriek werd gehouden.

In de jaren negentig werd het risico van Amerikaanse doden, bijvoorbeeld bij een commando-actie, niet meer aanvaardbaar geacht in Washington en een bevriende gewapende groep ter plekke was er niet meer om het werk op te knappen.

Nu de zelfmoordcommando's van Bin Laden opnieuw en in het hart van de Amerikaanse samenleving hebben toegeslagen (alles in het FBI-onderzoek wijst nu in die richting) lijkt een dramatische omslag in het westerse denken over veiligheid zich te voltrekken. Uit oorden als Afghanistan komt onheil dat niet in de regio blijft, maar het Westen treft. De 'oorlog tegen het wereldterrorisme' kan niet buiten de deur worden gehouden.

De chaos in roerige streken heeft meer repercussies voor het Westen. Delen van Afrika zijn de belangrijkste doorvoerhaven voor hard drugs naar Europa en de VS geworden. De instabiele regio's zijn juist de gebieden met belangrijke grondstoffen. De olie van de Kaukasus en de diamanten van Sierra Leone, Angola en Congo-Kinshasa zijn daar voorbeelden van. Daar zijn criminele netwerken, en soms zelfs 'gecriminaliseerde staten', actief.

Het herstel van invloed in de instabiele regio's is van levensbelang voor het Westen.

Meer over