analyse

Werkte het kabinet de informatievoorziening aan de Tweede Kamer doelbewust tegen?

Op het Binnenhof komt vanmiddag vanaf 17.30 uur de ministerraad bijeen om zich te buigen over de eigen notulen van de bijeenkomst van 15 november 2019. Die gaan later op de avond naar de Tweede Kamer. Centraal staat die ene vraag: werkte het kabinet de informatievoorziening aan de Kamer in de Toeslagenaffaire doelbewust tegen?

Het kabinet Rutte-III bijeen in de Trêveszaal, oktober 2017. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Het kabinet Rutte-III bijeen in de Trêveszaal, oktober 2017.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De Toeslagenaffaire heeft zich ontwikkeld tot het grootste hoofdpijndossier van deze eeuw op het Binnenhof. Na de val van een staatssecretaris, een minister, een fractieleider en een heel kabinet, zet de affaire inmiddels ook de formatie van een volgend kabinet op de helling. Het vertrouwen in een reeks politieke leiders – demissionair premier Rutte voorop – heeft een stevige knauw gekregen.

De affaire is een veelkoppig monster, met vele aspecten, maar de kwestie die het Binnenhof nu beheerst is tamelijk eendimensionaal: heeft het kabinet in 2019 doelbewust geprobeerd om de affaire klein te houden door relevante informatie niet op tijd te delen met de Tweede Kamer? Vrijwel alle demissionaire ministers van nu kennen het antwoord al, want ze waren er in 2019 ook al bij. Dat hun bijdrage aan het beraad in de ministerraad nu al publiek wordt, konden ze destijds niet weten.

Falend stelsel

Sinds 2017, toen de Nationale Ombudsman voor het eerst hard aan de bel trok over het falende stelsel van de kinderopvangtoeslag, is de zaak steeds groter geworden. Zeker 9.500 ouders krijgen in elk geval de compensatie van 30 duizend euro uitgekeerd omdat zij gedupeerd werden door de Belastingdienst die ten onrechte hun toeslag introk of die zelfs geheel terugvorderde. Ouders moesten soms al bij kleine administratieve fouten hun hele kinderopvangtoeslag terugbetalen. Gezinnen met lage inkomens werden geconfronteerd met soms tienduizenden euro’s aan terugvorderingen. Een deel van de gedupeerde gezinnen werd zo aan de rand van de financiële afgrond gebracht.

De Tweede Kamer voelde zich vooral sinds 2019 vaak tegengewerkt door het kabinet, omdat antwoorden op Kamervragen vaak laat, onvolledig of helemaal niet werden beantwoord. In zijn verhoor voor de parlementaire onderzoekscommissie zei premier Rutte dat dit zeker niet bewust is gedaan, maar vorige week berichtte RTL Nieuws dat uit de notulen van de ministerraad zou blijken dat het wél met opzet gebeurde, om politieke redenen. Ook zou in de ministerraad zijn aangedrongen op het tot rust manen van de Kamer, in elk geval de leden van de regeringsfracties, onder wie CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.

In reactie op het bericht van RTL Nieuws vroeg een meerderheid in de Tweede Kamer de notulen op en besloot het kabinet bij hoge uitzondering om daarin mee te gaan.

November 2019

Het gaat met name om de notulen van de ministerraad van 15 november 2019. Daarin moest het kabinet reageren op een van de rapporten van de commissie-Donner over de affaire (waarin de Belastingdienst werd beschuldigd van ‘structureel vooringenomen gedrag’). Ook diende het kabinet een heleboel vragen vanuit de Kamer te beantwoorden die in de maanden daarvoor waren opgespaard. Met de antwoorden die toen kwamen, was de Kamer alsnog zeer ontevreden. De notulen moeten maandagavond uitwijzen hoe die antwoorden precies tot stand zijn gekomen.

PODCAST KOORTS

Keer op keer blijkt het vertrouwen tussen de Kamer en het demissionaire kabinet ernstig beschadigd. Wanneer ziet Rutte dat hij het probleem is geworden? Luister onze politieke podcast met columnist Sheila Sitalsing, hoofdredacteur Pieter Klok, chef politiek Raoul du Pré en presentator Gijs Groenteman.

Meer over