'Werk Steiner wel degelijk soms racistisch'

Wat moet een Vrije School aanvangen met bijvoorbeeld de volgende uitspraak van grondlegger Rudolf Steiner uit 1922: 'Ik ben ervan overtuigd dat als we nog een stel negerromans erbij krijgen en we geven die de zwangere vrouwen te lezen, dan hoeven er geen negers naar Europa te komen om mulatten...

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Wilde antroposoof Steiner alleen maar aangeven dat hij een bepaalde negerroman oersaai vond? Is het een uitspraak die in de context van haar tijd moet worden gezien? Of gaat de antroposoof hier duidelijk over de schreef?

M. Seelen, leraar aan de Amsterdamse Vrije Scholengemeenschap Geert Groote meende het laatste. Hij sloeg in de zomervakantie aan het studeren en concludeerde dat het werk van Steiner racistische elementen bevat. In het informatieboekje voor komend schooljaar distantieert hij zich namens de school van die uitspraken. De Geert Groote is daarmee de eerste van de zestig Vrije Scholen in Nederland die openlijk het racisme in de leer van Steiner aan de kaak stelt.

'Steiner was een kind van zijn tijd', zegt Seelen. 'Hij heeft een aantal uitspraken gedaan die ik nu als discutabel bestempel. Maar hij was beslist geen racist. Zijn leer blijft voor ons een grote inspiratiebron.'

De Vrije Scholen kwamen begin dit jaar in opspraak toen bleek dat een leraar in Zutphen zijn leerlingen bij het vak rassenkunde liet opschrijven dat negers dikke lippen hebben en dat zij qua ontwikkeling nog in het baby-stadium verkeren. 'Een fout van de leraar', zegt Seelen. 'Het lesmateriaal op de Vrije School wordt door de docenten zelf gemaakt op basis van de pedagogische werken van Steiner. Iedereen weet echter dat wat Steiner als filosoof heeft beweerd, nooit als lesstof mag worden gebruikt.'

De Onderwijsinspectie deelde die mening en concludeerde dat de aanpak in Zutphen niet representatief was voor alle Vrije Scholen. Toch bleef discussie over het onderwerp moeilijk. Zo werden twee leerlingen van een Vrije School in Eindhoven met schorsing bedreigd, omdat zij de vermeende rasvooroordelen van Steiner aan de orde wilden stellen.

'Het onderwerp ligt gevoelig', weet Seelen. 'Leraren op een Vrije School zijn emotioneel enorm bij hun vak betrokken. Kritiek van buiten komt vaak als bedreigend over.' Seelen wil met zijn artikel de discussie in eigen kring op gang brengen en hoopt dat ook andere Vrije Scholen erkennen dat Steiner niet onfeilbaar was.

Vice-voorzitter C. Wiegert van de Antroposofische Vereniging Nederland, leraar aan een Vrije School in Den Haag, vreest echter dat de komende tijd een tweedeling zal ontstaan tussen wat hij noemt 'realo's' en 'fundamentalisten'. 'De bedoelde racistisch getinte uitspraken heeft Steiner nooit in samenhang met de Vrije School gedaan. Moet iedere Vrije School van die uitspraken nu per se een belijdenis van afstand gaan doen? '

Volgens Wiegert zijn de antroposofische teksten van Steiner alleen na diepgaand onderzoek te begrijpen. Seelen voelt zich echter gesterkt door een onderzoek naar de 350 delen van Steiners werk dat dit najaar in Duitsland verschijnt en waarin wordt aangegeven dat een aantal passages in dat werk 'discutabel' zijn.

En door de woorden van Steiner zelf. Want in De wetenschap van de geheimen der ziel schrijft hij dat hij bovenal 'voorzichtige' lezers wenst, die 'zich erop toeleggen het medegedeelde aan eigen inzichten en eigen levenservaringen te toetsen.'

Meer over