Welkom in de waaier In Hoogvliet dreigt getto voor Antillianen te ontstaan

Nieuwe bewoners krijgen een bloemetje, aan de voet van de kopgevel zijn tuintjes aangelegd. Voor de schoolkinderen liggen er 's morgens belegde boterhammen klaar....

Er is post. De pleegouders van haar jongste zoontje hebben een brief gestuurd. 'Jezus houdt zo veel van je, dat Hij zelfs voor je gestorven is, zodat je zonden nu vergeven kunnen worden.' Uit haar jaszak diept ze een kaart op. Het ventje van één is nu zogenaamd afzender. 'Mijn pleegouders geloven in de Heere Jezus, en we bidden elke dag dat jullie weer snel voor mij mogen en kunnen zorgen.'

Rosie (22), een Antilliaanse met een weelderige bos donkere krullen, loopt op haar witte gympen de ijskoude flat binnen. Door de straten van Nieuw-Engeland, een wijk in Hoogvliet, jaagt de sneeuw. Sinds het energiebedrijf van Rotterdam wegens onbetaalde rekeningen gas en licht heeft afgesloten, komt ze hier zelden. Slapen doet ze in een jongerencentrum, een kleurige barak in een parkje. Het mag eigenlijk niet, weet ook de straathoekwerker daar. Maar je laat een vrouw, vijf maanden zwanger van haar derde kind, niet in de kou slapen.

Door een gat in het raam van de tuindeur dwarrelt een enkele sneeuwvlok naar binnen. Het zit er al lang, zegt ze.

Nieuw-Engeland zou je in de beleving van onderzoekers van het Sociaal Cultureel Planbureau, maar trouwens ook van de welzijnswerkers ter plekke, een getto-in-wording kunnen noemen. Het is een verzamelplaats voor kansarmen.

Bewoners zelf spreken al over het getto. Het misprijzen geldt vooral de 'waaier', vierhonderd portiekwoningen, verdeeld over twaalf flats, in de jaren vijftig opgetrokken in sombere baksteen. Er wonen veel alleenstaande moeders met kinderen. Het gebruik is variabel: er zijn postadressen, een barretje, kraak- en drugspanden.

Ruim 60 procent van de bewoners is Antilliaan. Het faxnummer van corporatie Woondienst Maasoevers circuleert tot in de krottenwijken van Sint Maarten.

Wat Maasoevers betreft had de sloperskogel al in 1990 zijn werk moeten doen. De flats zijn slecht. Een aantal is uitgewoond. Maar de politiek wilde niet. Voor de laagstbetaalden dienen er ook woningen te zijn. Dan maar een opknapbeurt. Nieuwe keukens, een douche. En een grijze verflaag op de kopgevel, aangebracht in geometrische vormen. Niks is slechter dan een compromis, zou de directie van de corporatie later verzuchten.

Het is geen kelderboxen-weer, huivert straathoekwerker Aad Groenewegen. Te koud, te nat. Een vuile mist kleeft aan de gevels. In de portieken stinkt het naar urine. Uit een elektriciteitskast lopen draden. Illegale aftappingen, weet hij. Groenewegen schijnt met de lantaarn de trappen af, de vochtige donkerte in. Hier en daar ligt afval. Hij is verrast als hij een stoel ziet met dekens. Er slaapt kennelijk toch iemand.

Het jongerencentrum Midnight Oil heeft tijdens de eerste decemberkou een dekeninzamelingsactie gehouden. Groenewegen schat dat er tachtig zijn uitgedeeld. Een aantal was voor zwervers, die soms in de kelderboxen overnachten. De meeste dekens gingen naar huishoudens waar de verwarming is afgesloten. Veel Antillianen raken direct na aankomst in Nederland in de schulden, verklaart Groenewegen. Een uitkering komt pas na acht weken. Dan staan ze al dieprood.

In Midnight Oil is Rosie. Ze werkt er als vrijwilligster. Boodschappen doen, koken voor de jongens, schoonmaken. Ze hoopt op meer. Misschien dat er een banenpool inzit. Aad heeft beloofd zijn best te doen.

Ze laat een foto van haar jongste zien. Een vrolijk kereltje, met vlechtjes in het haar. Haar oudste woont al lang niet meer bij haar. Die is bij zijn vader, met wie ze zes jaar geleden na een roerige jeugd - een moeder die in drugs handelde, een verblijf in een internaat, verkeerde vrienden - vanuit Curaçao naar Nederland kwam. Ze wonen in het oosten van het land.

Waarom ze de kleinste niet mag opvoeden, weet ze niet. Ze heeft slechts vermoedens. Is het omdat ze wel eens flauw valt als de spanning van het bestaan haar te veel wordt? Of vertrouwt de kinderbescherming de vader van het ventje, die enkele straten verderop woont en assistent-beheerder is in Midnight Oil, misschien niet? Of is het omdat ze wel eens vecht met zijn vriendin, die ook een kind van hem heeft?

In de directiekamer van Woondienst Maasoevers hebben zich drie medewerkers verzameld: directeur Jan van den Tol, manager woningbeheer Chris Reit en van de deelgemeente Hoogvliet is er Miranda Nauta, wijkbeheerder. Liever hadden ze geen gesprek over de waaier. Nadat enige tijd geleden enkele tieners in de wijk waren opgepakt die zich schuldig maakten aan diefstallen en beroving, is er al genoeg negatieve aandacht geweest. Zo dramatisch gaat het er niet aan toe. Het is hier nog geen Spangen of de Bijlmer.

Goed, het valt niet mee om de leefbaarheid op aanvaardbaar peil te houden. De betrokkenheid van de bewoners met de buurt is gering. Wonen in de waaier is een negatieve keuze. Er is niks anders. De corporatie heeft nauwelijks instrumenten om te sturen. Slechts twee criteria gelden: inkomen en grootte van het huishouden. Als iemand de boel verpest - geluidsoverlast, a-sociaal gedrag, prostitutie, drugsverkoop; ze doen maar een greep - ben je niet zo maar van hem af. De juridische weg is lang en kostbaar, de kans op succes gering. Omwonenden wachten daar niet op. Lang voordat de rechter uitspraak doet, is de portiek van de lastpost al leeggelopen.

Maar daarmee koerst de waaier nog niet onafwendbaar af op een getto, beklemtoont het drietal. Tal van initiatieven, ondersteund door banenpoolers, moeten de saamhorigheid in de wijk vergroten. Nieuwe bewoners krijgen bezoek van anderen en een bloemetje. Aan de voet van de kopgevel zijn tuintjes aangelegd, door bewoners zelf onderhouden. Binnenkort worden de portieken geverfd. Gezamenlijk. Daarbij kwam Maasoevers nog tot een verrassende ontdekking. In een portiek kregen ze niet genoeg bewoners bijeen. De reden wordt triomfantelijk verkondigd: bijna iedereen werkt overdag. Is de beeldvorming niet dat hier alleen maar werklozen wonen? Op de langere termijn volgt een rigoureuzere oplossing. 'Intensief beheer' heet het wapen. Wat kapot is wordt gerepareerd. Het onderhoud wordt opgevoerd om verval te stoppen. En na de eeuwwisseling gaat een kwart van de flat plat. Zo krijgt een getto geen kans.

Iedereen die begaan is met het lot van de wijk wijst op de bewonersgroep Kenniet Bestaatniet. Die heeft het toch maar voor elkaar gekregen dat de kinderen op de basisschool De Vlam in de wijk tegen een schijntje 's morgens een belegde boterham kunnen krijgen. Een fraai staaltje van betrokkenheid, nietwaar? De aanleiding was minder fraai. Onderwijzers hadden geklaagd dat nogal wat leerlingen hun aandacht moeilijk bij de les hielden. De maagjes knorden van de honger. Ontbijt is er vaak niet bij.

Nieuws uit Midnight Oil. Het gaat niet goed met Rosie. Ze heeft ruzie gehad met de straathoekwerker. Er was een vechtpartij. Ze wordt beticht van het stelen van een videorecorder en het achterover drukken van boodschappengeld. Er is aangifte gedaan bij de politie. Bezoekers van het centrum hebben Groenewegen verteld dat Rosie crack gebruikt. Zijn directie heeft gelast dat ze geen voet meer in Midnight Oil mag zetten. Het zal moeilijk worden haar nog te traceren, voorspelt Groenewegen.

Voor de barak borstelt een Antilliaanse jongen zijn mountainbike in een plas regenwater schoon. Binnen kijken Malcolm X en Haile Selassie vanaf posters neer op de schaarse bezoekers. Iemand probeert in een nis op een drumstel het ritme van de reggae onder de knie te krijgen.

Djazbo is de boomlange en broodmagere assistent-beheerder met rasta-kapsel, en vader van Rosie's jongste. Hé, conta, hoe is het? Nee, hij weet niet waar ze is. Ergens, weet je. Hij wuift met zijn sigaret in de rondte.

Het gaat niet goed in deze wijk, swa. Waar zijn al die miljarden voor ons? Ze moeten geld geven. Maar die fucking mafia houdt alles zelf, weet je niet?

Twee jongeren zetten zich aan de bar. Eén van hen had eigenlijk naar school gemoeten. Maar zijn tante kan het busabonnement niet betalen. Zo belangrijk vindt hij het ook niet. Hij hoopt meer op een baantje hier, bij Aad. Dat is beter dan dealen.

Deze jongens moet oppassen, hè. Vertel Djazbo niks. Hij heeft vroeger voor Colombianen gewerkt. Zulke pakken geld. Maar hij is gestopt. Te gevaarlijk, swa. Als zijn afnemers niet betaalden, kwamen ze naar hem.

Uit een rapportage van Aad Groenewegen: 'Een kwart van de bij het straathoek bekend staande jongeren zit vast in voorlopige hechtenis, een gevangenis of rijksinrichting'.

De criminaliteit hier is teruggelopen, verzekert wijkagent Bram Tournier. Het oppakken van enkele rotte appels heeft bewoners vertrouwen gegeven. De politie treedt op. De sociale controle groeit. Er wordt weer aangifte gedaan. Zo hopeloos is het niet.

Wat er nog mis is? Er is prostitutie; in woningen, in de kelderboxen, in auto's. Er wonen zware criminelen in de wijk. Ze hebben status. Maar hun duistere activiteiten oefenen ze elders uit. Dat nogal wat bewoners na een bezoek aan de Antillen over veel geld beschikken, wekt ook verwondering. Koeriersdiensten? Wie weet. Vraag hem niet hoe ze het klaarspelen. De drugspanden vormen een probleem. De politie weet zo'n beetje waar ze zijn. Zo'n tien tot vijftien woningen, schat Tournier. Je kunt er niet zo maar binnenvallen. Maar geloof hem, de politie laat de zaak niet op z'n beloop.

Enkele dagen later is er dan ook een inval, in een huis van een vrouw met vijf kinderen. Haar vriend is net vertrokken, naar Curaçao.

Soms wordt de wet in de waaier wat opgerekt. De barretjes, waar naast bier, koffie en limonade ook hasj over de geimproviseerde toonbank gaat, worden gedoogd. Zolang er geen overlast is laat de politie de nerinkjes ongemoeid. Anders zou iedereen maar op straat rondhangen.

'Exploitant' Paul Ronteltap - een knipoog: ik ben de enige buitenlander hier - meldt opgewekt dat zelfs de commissaris van politie en bestuurders van de deelgemeente pas wat zijn komen drinken in zijn 'witte huis' - café annex koffieshop. In de hoek staat een gokkast. Doeken voor het raam van de woonkamer vormen een vruchteloze poging iets van sfeer te scheppen. De bezoeker krijgt keiharde bubblin' van de buurman geserveerd. Ongewild, maar gratis, grijnst Ronteltap. Het is een beetje één familie, hier. Hij kent adresjes waar je tegen een prikkie rijst en groente kunt halen. De waaier redt zichzelf wel.

Een onverwachte ontmoeting met Rosie, net buiten Midnight Oil. Ze is boos op Aad. Ze ontkent de diefstallen. Ze ontkent drugs te gebruiken. Aad had toch moeten weten dat het centrum haar alles was. Nu is er niks meer. Ze zegt dat ze gaat verhuizen, naar het oosten, naar de vader van haar oudste zoon. Maar weken later wordt ze nog steeds in Nieuw-Engeland gesignaleerd.

Er is weer post. Uit de brievenbus van haar flat steekt een envelop. Afzender: de Rotterdamse rechtbank. Een baantje in Midnight Oil lijkt verder weg dan ooit.

Meer over