Analyse

Welk signaal zenden Poetin en Assad?

Voor het eerst sinds zijn veiligheidstroepen in 2011 het startschot losten voor een bloedige burgeroorlog, heeft de Syrische leider Bashar al-Assad dinsdag een staatsbezoek over de grens uitgevoerd. In Moskou ontmoette hij de Russische president Vladimir Poetin, die de Russische luchtmacht weken ervoor naar Syrië stuurde om Assad uit zijn benarde positie te redden.

President Bashar al-Assad en president Vladimir Poetin Beeld AP
President Bashar al-Assad en president Vladimir PoetinBeeld AP

Assads bezoek aan Moskou, voor zover bekend zijn eerste buitenlandse reis sinds het begin van de oorlog in Syrië, tekent een groeiend vertrouwen bij het Syrische regime en Assads stevige positie aan het hoofd daarvan. Met dank aan hulp van Rusland, Iran, de Libanese groep Hezbollah en Iraakse sjiitische milities maakt Assad na de afgelopen maanden van tegenslag nu weer forse vorderingen op het slagveld in centraal Syrië.

Maar Moskou zendt zelf ook een duidelijke boodschap: de weg naar een politieke oplossing in Syrië loopt vanaf nu via het Kremlin. Door het ingrijpen van de Russische strijdkrachten is zowel de politieke als militaire situatie rondom Syrië de afgelopen weken drastisch veranderd. Rusland heeft daarbij in toenemende mate het roer overgenomen; het is veelzeggend dat Assad voor zijn eerste buitenlandse bezoek in jaren niet Teheran, maar Moskou aandoet.

Versterkte positie

Assads versterkte politieke en militaire positie doet sommige westerse tegenstanders van het regime nu hun opstelling wijzigen. Landen als Duitsland en de VS, die eerder nog het onvoorwaardelijke aftreden van Assad eisten, suggereerden de afgelopen weken dat hij wellicht onderdeel van een overgangsregering kon uitmaken - zij het slechts met een bewind zonder Assad als het einddoel. Zelfs Turkije, fel tegenstander van Assad, overweegt dit scenario nu te steunen.

Assads onthaal in Moskou lijkt daarmee op de top van een Russische drietrapsraket die het Westen passief heeft laten opstijgen. Militaire dadeloosheid van Assads westerse tegenstanders hielp een vacuüm in Syrië te creëren dat Russische troepen en vliegtuigen eind september hebben gevuld. Vervolgens matigen veel westerse politici hun toon over het lot van Assad in publieke mededelingen en diplomatiek overleg. Daarop haalt Moskou Assad naar het Kremlin om de Syrische leider publiekelijk tegen de borst te drukken, en daarmee zowel hun eigen positie als die van Assad verder te versterken.

Ondertussen drijft het Syrische regime met hulp van Moskou rebellen in de verdediging. De afgelopen weken verdreven Syrische troepen, bijgestaan door Russische gevechtsvliegtuigen, oppositiestrijders uit strategische posities in de provincies Homs, Hama en Latakia en Aleppo. Mogelijk nadert zelfs een regeringsoffensief op Aleppo-stad, voor de helft in handen van rebellen en voor de oppositie van onschatbare symbolische en strategische waarde. Voor de aanval zouden zeker 1500 Iraanse militairen al naar Syrië zijn gevlogen, met meer op komst.

Concessies

Poetin zei zich tijdens de gesprekken met Assad zorgen te maken over de vierduizend jihadisten uit Rusland en voormalige Sovjetrepublieken die volgens Moskou aan de zijde van Islamitische Staat in Syrië vechten. Maar vooralsnog richt het Syrisch-Russisch offensief zich voornamelijk op de reguliere oppositie; IS-strijders worden grotendeels met rust gelaten. Ruslands prioriteit is immers het beschermen van het regime, niet de ondergang van Islamitische Staat.

Nu Rusland zich militair heeft gecommitteerd aan het Syrische regime, zal Poetin zich de komende tijd waarschijnlijk opwerpen als vredestichter. Een lichtpunt is daarbij wellicht dat Assad nu zo afhankelijk is van Rusland, dat Moskou hem tot concessies zou kunnen dwingen. Bovendien beseft Assad ongetwijfeld dat Rusland vooral zijn regime in stand wil houden, en dat zijn eigen overleven daarbij op de tweede plaats komt.

Maar de bombardementen van Rusland op rebellengebied, waarbij volgens de oppositie nu 370 mensen zijn gestorven, maken Moskou tot een tamelijk onwaarschijnlijk bruggenbouwer; verschillende rebellengroepen hebben al gezamenlijk verklaard niet te peinzen over gesprekken met regime of Rusland.

De Russische en Syrische leiders zaten er op beelden wat ongemakkelijk bij, Poetins blik op de grond gericht terwijl Assad ongeanimeerd sprak via een vertaler; naar verluidt is de Russische president persoonlijk niet zo gek op zijn Syrische evenknie. Maar politiek en militair hebben beide leiders het samen nu dik voor elkaar. De vraag voor Westerse diplomaten is nu: gaan we dan toch maar bij ze aan tafel zitten?

Vladimir Poetin en Bashar All Assad Beeld AP
Vladimir Poetin en Bashar All AssadBeeld AP
Meer over