'Welk feitennummer zullen we doen?'

Nergens hebben stadswachten zoveel bevoegdheden als in Nieuwegein. De politie kan niet meer zonder ze. Maar nu dreigen ze te verdwijnen....

TEKST MICHIEL HAIGHTON

Langzaam cirkelen Biljana Mandic en Lydia Tersteeg om de zwarte Mercedes SLK 2000 heen die in de parkeergarage van het Nieuwegeinse winkelcentrum Cityplaza staat geparkeerd. Een bon is op z'n plaats, maar de vraag is: voor welk delict? De auto staat niet alleen buiten de vakken geparkeerd, maar hindert ook het doorgaande verkeer in de garage.

'Welk feitennummer zulen we doen?', vraagt Mandic, terwijl ze in haar feitennummerboekje bladert. 'Een 397e', antwoordt Tersteeg kordaat. 397e correspondeert met de overtreding 'parkeren buiten de vakken'.

Mandic (46) en Tersteeg (52) zijn stadswacht in Nieuwegein. Of beter gezegd: superstadswacht. Sinds begin februari 2004 behoren zij tot een select groepje van vijf stadswachten die een BOA-bevoegdheid op zak hebben; drie andere collega's zijn nog in opleiding voor deze functieverzwaring.

BOA staat voor Buitengewoon Opsporings Ambtenaar. Het BOA-stempel geeft de stadswachten vergaande bevoegdheden om processen verbaal uit te schrijven op grond van overtredingen van de Wegenverkeerswet, de Afvalstoffenverordening, de wet Milieubeheer, de Winkeltijdenwet, de Drank-en Horecawet en nog enkele andere wetten en verordeningen.

Nieuwegein is niet de eerste gemeente waar stadswachten een BOA-bevoegdheid hebben (Helmond was eerder), maar wel de eerste waar de bevoegdheid zo veelomvattend is. Om de Nieuwegeinse BOA's aan hun nieuwe, verbaliserende rol te laten wennen, wordt de komende weken allereerst geoefend op overtredingen van de Wegenverkeerswet.

Werk zat, zo blijkt uit een ronde met Biljana Mandic en Lydia Tersteeg. Mandic was verkeersagent voordat zij zeven jaar geleden uit Bosniaar Nederland vluchtte; Tersteeg begon tien jaar geleden vanuit de bijstand aan haar carri als stadswacht. Binnen drie kwartier slingeren de dames negen voertuigen op de bon. Naast de foutgeparkeerde Mercedes worden acht bonnen uitgedeeld voor het niet zichtbaar plaatsen van de blauwe parkeerschijf. De gemeente Nieuwegein ziet hier geen cent van terug, het rijk is de begunstigde.

Of de Nieuwegeinse stadswachten de komende jaren nog veel bonnen zullen uitschrijven, is ongewis. De kans bestaat dat Stadswacht Nieuwegein na twaalf jaar trouwe dienst (Nieuwegein was in 1992 een van de eerste gemeenten waar het fenomeen zijn intrede deed) wordt opgeheven. Oorzaak: geldtekort.

Net zoals elders zijn stadswachten de afgelopen jaren betaald door het rijk. Het waren zogenoemde gesubsidieerde Melkertbanen. Maar per 1 januari 2004 zijn die afgeschaft. Voor dit jaar geldt nog een afbouwregeling, maar vanaf 2005 is het echt voorbij. Dan zijn gemeenten zelf financieel verantwoordelijk voor de stadswachten.

De komende twee maanden zullen het college en de gemeenteraad van Nieuwegein zich buigen over de toekomst van Stadswacht Nieuwegein. Doorgaan betekent een jaarlijkse aanslag op het gemeentelijke budget van een half miljoen euro. 'Heel veel geld', vindt burgemeester Cor de Vos. 'Nieuwegein staat de komende jaren voor een forse bezuinigsoperatie. Een half miljoen euro extra voor stadswachten betekent dat we dat elders moeten weghalen.'

Toch kan de burgemeester zich 'persoonlijk' niet voorstellen dat Nieuwegein op korte termijn afscheid neemt van de stadswacht. 'Het thema veiligheid is binnen de gemeente een absolute topprioriteit.' Wat dertien jaar geleden als een werkgelegenheidsproject begon, draagt nu volgens Cor de Vos 'in behoorlijke mate' bij aan het vergroten van het veiligheidsgevoel van de inwoners. 'Wij hebben tot nu toe bijzonder geprofiteerd van de stadswachten.'

Stadswachten voeren volgens De Vos in Nieuwegein taken uit waar de politie geen tijd en geen prioriteit meer voor heeft. 'Stadswachten zijn meer en meer een verlengstuk van de politie geworden.' Die richt zicht volgens De Vos op haar kernprioriteiten: het bestrijden van criminaliteit. Voor een foutgeparkeerde auto of een verlopen visvergunning heeft die geen tijd meer.

Begin mei neemt de gemeenteraad een definitief besluit over het lot van de stadswachten. Tevens wordt dan besloten over de toekomst van andere belangrijke publieke voorzieningen. Gedreven door financi tekorten wil Nieuwegein veel wettelijke taken alleen nog op een 'minimaal basisniveau' gaan uitvoeren. Sommige taken worden afgestoten. Op het spel staan de zwembaden, de speelvoorzieningen, het onderhoud van het lokale wegennet en de openbare ruimte. Als bewoners meer willen dan het basisniveau, moeten zij 'particulier initiatief' tonen.

Intussen vervolgen Mandic en Tersteeg hun ronde door Nieuwegein. Het is even slikken als in de verte de zwarte Mercedes SLK 2000 opdoemt. Komt hier een boze bestuurder verhaal halen? De auto stopt voor de voeten van de stadswachten. Het raampje gaat naar beneden.

'H, klinkt het opgelucht. 'Is die auto van jou?' De bestuurder blijkt een agente van het politiebureau, die de vrouwen lesgaf in 'proces verbaal uitschrijven' voor BOA-cursisten.

Meer over