Nieuws

Welk eisenpakket leggen Democraten op tafel in ruil voor doorstart kabinet? Klimaat en onderwijs staan bovenaan

Nu D66 bereid is over een nieuw kabinet te onderhandelen met de oude coalitiegenoten VVD, CDA en ChristenUnie, zijn alle ogen gericht op de democraten. De verwachting is dat ze een flink eisenpakket op tafel zullen leggen. Investeringen in klimaat en onderwijs zijn topprioriteiten.

Sigrid Kaag en Rob Jetten nadat zij tot laat in de avond overleg hebben gehad met de D66 -fractie over de formatie in het NH hotel in Den Haag.  Beeld
Sigrid Kaag en Rob Jetten nadat zij tot laat in de avond overleg hebben gehad met de D66 -fractie over de formatie in het NH hotel in Den Haag.

D66-leider Kaag maakte rond het middaguur bekend dat de partij bereid is om te onderhandelen over de doorstart van het huidige kabinet. Dit is allesbehalve een droomscenario voor D66. Bijna zeven maanden hebben de Democraten zich daartegen verzet - omdat Kaag een progressievere koers wilde varen - en nu moet een reden genoemd worden waarom dat verzet gestaakt is.

De praktische, politieke reden dat Kaag haar verzet heeft opgegeven is dat alle andere meerderheids- en minderheidsopties voor een nieuw kabinet zijn mislukt. Maar om de stap te verkopen aan de achterban is het de verwachting dat Kaag donderdagmiddag een flink eisenpakket op de onderhandelingstafel zal leggen.

Het eisenpakket van D66

In haar toespraak erkende Kaag dat haar kiezers iets van haar mogen verwachten. ‘Een stem op D66 was en is een stem voor het klimaat, voor het onderwijs, voor Europa, voor de democratische rechtsstaat. De kiezer heeft die boodschap gehoord en heeft ons het vertrouwen gegeven dat wij onze belofte waar zullen maken. Dat is onze verantwoordelijkheid. Een verantwoordelijkheid die ik zeer zwaar voel', aldus de D66-leider.

Kaag waarschuwde haar onderhandelingspartners van VVD, CDA en ChristenUnie alvast dat er drie concrete wensen staan op haar lijstje: investeringen in het klimaat, onderwijs en een grote voortrekkersrol in de EU zijn heilig voor D66. ‘Dat betekent dat Nederland klimaatkoploper wordt in Europa, dat we de grootste structurele investering in het onderwijs ooit doen en dat Nederland aan het stuur gaat zitten in de Europese Unie’, aldus Kaag in haar toespraak.

Kaag wil met haar eisen duidelijk maken dat een doorstart van het huidige kabinet alleen mogelijk is als er een ‘progressief randje’ aan komt te zitten dat er voorheen niet was.

Het is overigens niet verwonderlijk dat Kaag inhoudelijke eisen op tafel zal leggen over toekomstige klimaatafspraken. De vorige coalitie noemde zichzelf dan graag het groenste kabinet ooit, feit is dat de klimaatdoelen tot grote teleurstelling van D66 jarenlang niet zijn gehaald. Nederland loopt achter op Europa. Het is ook logisch dat Kaag meer wil doen aan onderwijs, een van de grote en klassieke verkiezingsthema's van de partij.

Niks gemeld over medisch-ethische kwesties

Maar zeer opvallend is dat Kaag in haar eerste openingszet niet meteen heeft geëist dat er meer vooruitgang wordt geboekt met medisch-ethische kwesties. Het was dé reden dat D66 een nieuwe samenwerking met de ChristenUnie niet zag zitten en waarom de partij een doorstart van het huidige kabinet bijna zeven maanden blokkeerde.

Zo maakten de Democraten in de verkiezingscampagne al duidelijk dat zij weigeren om nogmaals vier jaar stilstand te accepteren op medisch-ethische kwesties, zoals een verruiming van de abortuswetgeving. Ook het onderwerp ‘voltooid leven’ stond de afgelopen jaren ‘geparkeerd’ doordat de ChristenUnie er niet aan wilde. Maar D66-leider Sigrid Kaag zei in juni dat niet nog eens te willen. ‘Een auto die te lang stilstaat gaat roesten en rijdt dan niet meer zo goed.’

Ook over het heikele stikstofdossier stelde Kaag op de eerste dag van de onderhandelingen nog geen eisen. D66 is hierin veel ambitieuzer in dan de coalitiegenoten. Rutte III liep volledig vast in het stikstofdossier. Voor D66 staat vast dat de veestapel drastisch verkleind moet worden (halvering), maar dat stuitte tot nu op groot verzet van CDA en VVD. Die rechtse partijen willen juist boeren helpen om stikstofuitstoot te verminderen.

Linkse oppositie slijpt de messen

Lukt het Kaag niet om iets substantieels voor elkaar te boksen op de voor D66 belangrijke punten, dan zal haar belofte aan haar kiezers dat zij alleen in een progressief kabinet wilde deelnemen, loos zijn gebleken. Dat is in Den Haag hetzelfde als politieke zelfmoord.

De oppositiepartijen, met PvdA en GroenLinks voorop, zullen het haar dan de komende vier jaar heel lastig maken. Zij willen de kiezers terugwinnen die in maart op Kaag stemden in de hoop dat zij een groen en progressief kabinet zou gaan leiden. Eerstvolgende aanval staat al om de hoek: de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022.

De eerste tekenen van dat de messen worden geslepen door de linkse oppositie zijn er al. GroenLinks-leider Jesse Klaver stelt: ‘Dit kabinet heeft de wooncrisis, klimaatcrisis en ongelijkheid niet opgelost. Waarom zou dat bij een voortzetting van deze coalitie anders zijn?’

Ook PvdA-leider Lilianne Ploumen ziet geen heil in nogmaals vier jaar dezelfde coalitiepartijen aan het roer: ‘Onder Rutte 3 namen woningnood & armoede toe, beleggers vierden feest', twittert ze. Ploumen vindt de voortzetting van het huidige kabinet ‘een pijnlijke doorstart voor iedereen die het anders wil: meer saamhorigheid, minder eigenbelang. Wij gaan vanuit de oppositie laten zien dat eerlijke keuzes mogelijk zijn.’

De jongerenafdeling van GroenLinks haalde woensdagavond al fel uit naar Kaag. ‘De ruggengraat van @D66 is gemaakt van papier-maché', twitterde de jongerenafdeling. Op sociale media stromen inmiddels veel negatieve reacties binnen van teleurgestelde Kaag-kiezers.

Meer over