Wel internet, geen kolen

Met de 'elektronisatie van Rusland' wil de regering haar onderdanen uit het tijdperk van inkt en papier zien te krijgen....

KAMENKA is een vlek aan weerszijden van de spoorlijn die door het glooiende akkerland van Moskou naar het zuiden loopt. Lage huisjes achter een schutting van hout. Een paar modderige straten. Een winkel die te herkennen is aan het bord Produkty boven de deur. Het postkantoor is het centrum van het dorp. Voor de deur staan boerenvrouwen te kwebbelen, een wollen sjaal om het hoofd gewikkeld tegen de gure wind. In een dorp als Kamenka is 'E.O.Z.' - Een Omaatje Zei - nog steeds de manier waarop het nieuws de ronde doet. Op tv zijn maar twee kanalen te ontvangen, kranten en post uit de stad doen er dagen over, en lang niet iedereen heeft telefoon.

Maar achter een metalen deur op de eerste verdieping in het postkantoortje staat sinds vorige maand een computer die Kamenka via het internet met de rest van wereld verbindt. Voor zestig roebel (euro 2,50) kan iedereen een uur achter het toetsenbord zitten. De dorpscomputer is onderdeel van 'de elektronisatie van Rusland' - een regeringsprogramma om de Russen uit het tijdperk van inkt en papier te krijgen.

Internet lijkt voor Rusland geschapen: een enorm land verdeeld over elf tijdzones, een goed opgeleide bevolking, en een enorme behoefte aan een modern communicatiesysteem. Maar de cyberrevolutie is door de politieke en economische chaos in de jaren negentig aan Rusland voorbijgegaan. De Russen waren al blij als ze elektriciteit en verwarming hadden; 84 procent heeft nog nooit een computer gebruikt, en internet is iets wonderbaarlijks, iets van horen zeggen. 'We gaan de 21ste eeuw in met het communicatiesysteem van de negentiende eeuw', klaagde premier Michail Kasjanov vorig jaar. Kamenka heeft 22 duizend inwoners en acht internetaansluitingen.

De plaatsing van internetcomputers op 1800 postkantoren vormt het bescheiden begin van de aanleg van een digitale snelweg in Rusland. Het ministerie van Telecommunicatie heeft voor de komende vijf jaar 165 miljoen euro uitgetrokken om het aantal internetgebruikers op te voeren. Computerfirma's als Compaq en printerfabrikant Xerox leveren hun apparatuur bijna tegen kostprijs, hopend op mega-orders in de toekomst.

In theorie is openbaar internet voor dorpen als Kamenka ideaal. Boeren kunnen dagen tijd winnen als ze kunstmest en zaaigoed via internet bestellen. Ouders kunnen contact houden met hun studerende kinderen in de stad. Scholieren zijn voor hun werkstukken niet meer alleen aangewezen op de stoffige boeken in de dorpsbibliotheek, waar de verzamelde werken van V.I. Lenin nog steeds een heel plankje in beslag nemen.

'Zoals ze vroeger naar een nieuwe tractor kwamen kijken, zo staan ze nu allemaal rond de computer. Het is het centrum van de beschaving', zegt Ilja Genkin, de projectleider van het bedrijf Kyberpotsjta. Hij is door het ministerie aangetrokken uit het bankwezen om het project van de grond te tillen. Trots vertelt hij dat het aantal gebruikers sinds het begin van dit jaar is gestegen van 13 duizend naar 33 duizend gebruikers per maand.

Het dorpsinternet is niet alleen bedoeld om 'het informatievacuüm' op te vullen; de Russische posterijen zijn geprivatiseerd, en de computers moeten de postkantoren een moderner imago geven en een belangrijke bron van inkomsten worden.

De praktijk is weerbarstiger. De computer in Kamenka heeft pas een paar klanten gehad. Zestig roebel, dat is veel te veel voor mensen die van een hongerloontje leven, verzucht postkantoordirecteur Aleksandr Svesjnikov. Er zijn een paar scholieren geweest die snel een werkstuk van het internet kopieerden, en een enkele langsreizende zakenman, en dat was het. 'Om aan internet te denken hebben we geen tijd.'

De directeur wijst uit zijn raam op een walmende schoorsteen. 'Ik breek me er het hoofd over waar ik geld vind voor kolen om het postkantoor warm te stoken en voor het loon van de postbodes.' Sinds de privatisering moet hij zijn eigen geld verdienen, de afschrijving van de computer drukt zwaar op de begroting.

De verbinding is een probleem op zich. Internet werkt met een slakkengang. De telefoonlijnen kraken en zoemen, en de provider zit ver weg, in de stad. In de Siberische tajga en de bergen van de Kaukasus werkt het bedrijf Kyberpotsjta alleen via een satellietlijn. Het downloaden van plaatjes en muziek duurt tijden, en is dus onbetaalbaar.

De jeugd van Kamenka koopt liever piratenkopieën van cd's en dvd's op de markt. De gekraakte versies van The Lord of the Rings doet al weken de ronde in het dorp. Ze kosten net zoveel als een uurtje internetten op het postkantoor, en je kunt ze nog ruilen ook.

'Werkkamer voor Programmeren en Elektronische Rekenmachines', staat er op de deur van het computerklaslokaal van School No.2. Binnen is het stil, op het zoemen van computers en het klikken van muizen na. Kamenka heeft geluk: de mayonaisefabriek, waar de meeste mensen in het dorp werken, heeft de school acht computers cadeau gedaan. De hoogste klassen krijgen twee uur per week computerles; de meeste leerlingen zitten hier voor het eerst achter het scherm. 'Het zijn de allerpopulairste lessen', zegt leraar Ivan Barabasjov. Op de meeste plattelandsscholen kunnen ze alleen van computers dromen.

Sasja Loetsenko en Vadim Belaoessos (allebei 17) zitten zo vaak ze kunnen in de computerklas. 'Alleen voor schoolwerk', zeggen ze een tikje spijtig. Internetporno bekijken is er niet bij als de leraar over je schouder mee kijkt. 'Eerst was het gewoon speelgoed, nu vinden we programmeren zelf leuk.' Hun ouders betalen voor een extra naschoolse computercursus. Ook al weten ze zelf niets van computers, ze willen per se dat hun kinderen ermee overweg kunnen. Ook in Rusland is de computer het icoon van vooruitgang en moderniteit. Sasja wil na school op de Technische Universiteit bankinformatica gaan studeren.

Rusland probeert met de 'elektronisatie-campagne' in één klap een achterstand van jaren in te lopen. Of dat lukt is de vraag. In Moskou, St-Petersburg en de hoofdsteden van de regio's misschien wel. Maar op het platteland? Wat heb je aan computers en internet op plaatsen waar je door de telefoon moet brullen om jezelf verstaanbaar te maken? Projectdirecteur Ija Genkin van het ministerie van Telecommunicatie in Moskou twijfelt niet. Hij ziet het benauwde computerkamertje in het dorpspostkantoor uitgroeien tot een, zeg maar, business centre. 'Waar zakenlieden ook een krant kunnen kopen en een kop koffie kunnen krijgen. Dat zou toch prachtig zijn?'

Meer over